Sharanyń shymyldyǵyn túrgen saiasattanýshy Qazaqstandaǵy shekaralyq áriptestik qaýymdastyǵynyń ókili, Marat Shibutovtyń pikirinshe odaq ishindegi investitsiia aýqymynyń tómen bolýynyń birneshe sebebi bar.
«Aitalyq, dál qazir Qazaqstanda investitsiia quityn kózder múldem joq. Onyń ishinde bos turǵan iri ken oryndary múlde joq. Munai kenorny atymen joq. Azdaǵan ýran óndiretin oryndar ǵana qalǵan. Alaida dál qazirgi tańda ýran álemdik naryqta suranysqa ie emes. Eýraziialyq odaqtyń óz ishindegi investitsiialyq ahýal nege máz emes deseńizder, osy odaqqa birikken elder bir-birine tiimdi bolatyndai investitsiialyq jaǵdai jasaýǵa qulyq tanytpai otyr» deidi ol.
«Balama» áleýmettik zertteýler ortalyǵynyń direktory Andrei Chebotarevtyń aitýynsha odaqqa birikken elderdiń investitsiialyq ahýalynyń mardymsyz bolýynyń birneshe sebebi bar.
«Menińshe, munyń kóptegen sebepteri bar. Sonyń biri – ortaq investitsiialyq jobalardyń birigip asyrýǵa negiz bolatyn tetikter joqtyń qasy. Onyń ústine qurylǵanyna biraz jyl bolsa da Eýraziialyq odaqtyń ortaq ekonomikalyq naryq retinde quryla almaǵanyn moiyndaýymyz kerek. Ortaq qarjy, gaz jáne munai, munai ónimderi naryǵyn tek 2025 jylǵa qarai qurǵaly otyr odaqtas elder.
Al ózge iste áli de bolsa kedergiler kóp. Shekteýlep kóp.
Budan bólek Eýropa Odaǵy áli kúnge deiin Eýraziialyq ekonomikalyq odaqty saýda-ekonomikalyq áriptestikke negiz bolatyn uiym retinde qarastyryp otyrǵan joq», – dedi ol.
China center Qytai zertteý ortalyǵynyń direktory Ádil Kaýkenovtiń pikirinshe odaq aiasynda aiaqsyz qalǵan jobalar ondap, júzdep sanalady.
«Nege deisizder ǵoi? Sebebi, Eýraziialyq ekonomikalyq odaq áli kúnge deiin naqty ekonomikalyq naryq retinde qalyptasqan joq, aldaǵy ýaqytta da qalyptasýy neǵaibyl dep sanaimyn. Sebebi, odaqqa birikken elderdiń mentalitetinde úlken aiyrmashylyq bar. Muny bizdiń sheneýnikterdiń málimdemesinen-aq ańǵarýǵa bolady. Odaqqa birikken elderdiń barlyǵy qazirgi tańda ózderiniń kásipkerlerin qyzǵyshtai qorǵaýda. Óitkeni eshkim eshkimge esesin jibergisi joq. Reseilik tekserýshilerdiń qazaqstandyq ónimderdiń ótýine túrli shekteýler qoiyp, tosqaýyl jasaýy sonyń naqty dáleli» dedi ol.
Óz kezeginde saiasattanýshy Rýstam Burnashev: «Investitsiia degenimiz ne? Ol jumys oryndaryn qurýǵa járdemdese me? Másele osynda. Aitalyq, osy kúnge deiin Eýraziialyq ekonomikalyq odaqqa kirgen elder qansha birikken kásiporyn qurdy? Olardyń jumysy qalai júrip jatyr? Olar qansha adamdy jumyspen qamtyp otyr? Jalpy mundai taqyryptardy jurtqa jetkizgende olardyń paidasyn ejiktep túsindirýimiz kerek» degen pikir bildirdi.
Otyrysty túiindegen saiasattanýshy Zamir Qarajanovtyń pikirinshe, biz Reseidi eń negizgi saýda seriktesimiz emespiz.
«2018 jyly bizdiń el Reseidiń eń iri 5 saýda seriktesiniń qataryna enbei qaldy. Bul sanatta 4-shi orynda Belarýs tur. Byltyr Minsk 34 mlrd. Dollarǵa teń saýda jasaǵan. Al bizdiń eldiń saýda-sattyǵy 20 mlrd-qa da jetken joq. Bizdiń ekonomikany shikizatqa táýeldilikten aryltyp, ártaraptandyrý qajet» dedi ol.
