Kóp jumylsa kól bolady...
– Ermek myrza, jer álemdi sharpyǵan koronavirýs oiǵa alǵan kóptegen jumystarǵa qolbailaý bolǵany belgili. Biraq aýyl-aimaqtarda memlekettiń qoldaýynyń arqasynda júrip jatqan jumystar anaý aitqandai saiabyrsymaǵan siiaqty... Ústimizdegi jyly ózińiz basqaryp otyrǵan Áýlieaǵash aýylyndaǵy Kieli aǵashtyń ainalasyn abattandyryp, kisi qyzyǵarlyqtai kórikti jerge ainaldyrǵandaryńyzdy kózimizben kórdik. Pandemiia kezinde mundai aýqymdy jumysty uiymdastyrý ońai bolmaǵan shyǵar?
– Durys aitasyz, álemdi apshysyna salyp qýyrǵan qaýipti indet oiǵa alǵan biraz sharýamyzǵa kedergi keltirgeni jasyryn emes. Biraq bizder sanitarlyq saqtyq sharalaryn saqtai otyryp, aýylda qolǵa alǵan jumystardyń qarqynyn tómendetpeýge kúsh saldyq.
Jyl basynda Panfilov aýdany ákimi Talǵat Ómiráliev myrza Jarkent óńiriniń simvolyna ainalǵan Kieli aǵashtyń ainalasyn abattandyryp, mańaiyn retke keltirýdi tapsyrǵan bolatyn. Jalpy, jaziraly Jarkent jerine kelgen týristerdiń kópshiligi Kieli aǵashqa arnaiy kelip, onyń basyna minájat etýdi ádetke ainaldyrǵan.
Bizdiń aýyldyq okrýgke qaraityn Jarkent Arasan shaǵyn aýylyndaǵy shipajaiǵa kún saiyn elimizdiń túkpir-túkpirinen kóptegen demalýshylar keledi. Sol demalýshylardyń kópshiligi Kieli aǵashqa kelip, taǵzym etip, tabiǵattyń ǵajaiyp kórinisin tamashalaýdy dástúrge ainaldyrǵan. Budan basqa dertine daýa izdegen adamdar da jerdiń shalǵailyǵyna qaramai, maqsatty túrde arnaiy keledi. Bir sózben aitsam, qysy-jazy Kieli aǵashtyń basynan adam qarasy úzilmeidi.

– Sonda Kieli aǵashtyń ainalasyn abattandyrýǵa qansha qarjy jumsadyńyzdar?
– Jalpy, abattandyrý jumystaryna 9,5 mln teńge jumsaldy. Sol kezdegi Panfilov aýdany ákiminiń orynbasary Dýman Tórehanov Ádephanulynyń eńbegin maqtanyshpen aitýǵa bolady. Aýdandyq máslihat hatshysy Shoqparov Erǵali Otarǵaliulynyń yqpalymen kásipker Muqatai Medettiń demeýshiligi arqyly múmkindigi shekteýli jandarǵa arnalǵan pandýs saldyrdy. Aýdandyq jer qatynastar bóliminiń basshysy Bolatbek Dúisenov, aýdanymyzdyń bas sáýletshisi Qairat Abaev jáne Avtomobildi joldar bóliminiń basshysy Arǵynqali Saýryqov óz úlesterin qosty. O basta munshama qarajatty qaidan alamyz, bizdiń bastamamyzdy kásipkerler men aýyl halqy qalai qabyldaidy dep oilaǵan edik. Biraq biz bekerge ýaiymdadyq, aýdanymyzdyń mańdaiyna basqan Kieli aǵashtyń ainalasyn kórkeitý isine azamattar bel býyp, bilek sybana kirisken sátte kókeiimizdegi kúmán-kúdik birden tolyqtai seiildi.

Aýylymyzdaǵy zeinetker ata-apalarymyz ózderi birinshi bolyp 200 myń teńge qarjy jinap bergenin maqtanyshpen aitqym keledi. Bul rette Máýlethan Qoǵambekov, Niiazaqyn Jantúgelov, Jańylhan Berikbaeva syndy ata-apalarymyzdyń attaryn atai ketkendi jón sanap otyrmyn. Aýyl men aýdan ortalyǵy Jarkenttiń arasyn jalǵap júrgen taksist jigitterimizdiń ózi ortaq isten shet qalmai 65 myń teńge jinap berdi.


Sol siiaqty Qońyróleń aýylynyń azamattary Hamit Muqajanov, Amangeldi Shymshyqbaev adam júretin jerlerge joldarǵa tóseý úshin eki KamAZ tabiǵi taqtatas ákelip, igi iske óz úlesterin qosty. Osylaisha, kóptiń kómegimen oiǵa alǵan isimizdiń birinshi kezeńi tolyqtai aiaqtaldy.
Abattandyrý jumystary aiaqtalǵanda aýdan ákimi Talǵan Ómirálievtiń ózi kelip, abattandyrý isine belsene qatysqan aýyl azamattaryna raqmetin aityp, aýdandyq ákimdik atynan «Alǵys hattaryn» tabys etti.
Jeti sany jaqsylyqqa bastaidy
– Al ekinshi kezeńde sizderdi qandai jumystar kútip turǵanyn aitsańyz?
– Bizdiń maqsatymyz – Kieli aǵashty týristerdi tartatyn aýdanymyzdaǵy basty oryndardyń birine ainaldyrý. Eki aiǵa sozylǵan abattandyrý jumystary aiaqtalǵannan keiin Kieli aǵashqa kelýshilerdiń sany kúrt artty desem artyq aitqandyq bolmas.
Kún sýytqaly beri táý etip kelýshilerdiń qatary birshama siredi. Jaz ailarynda Kieli aǵashtyń aldyndaǵy úlken aýmaq kelýshilerdiń kólikterine tolyp, ine shanshar oryn bolmai qalatyn kezder bolady. Aldaǵy jyly kelýshi týristerge monitoring jasap, jyl saiyn qansha adam kelip-ketkenin anyqtaýdy maqsat tutyp otyrmyz.

Aýdandyq arhivti aqtaryp qaraǵanymyzda, Keńes zamanynda da bul jerdiń qujaty jasalynbaǵanyn bildik. Halyqtyń qamqorlyǵynyń arqasynda Kieli aǵash osy kúnge jetti. Osyǵan deiin onyń basynda jalǵyz shyraqshy otyrtyn-dy. Ol Kieli aǵashqa shamasy jetkenshe kútim jasap, kelgen qonaqtarǵa qyzmet kórsetti. Sondai-aq Shyraqshy Raia Bidaibaeva Kieli aǵashta jumys istegen jumyskerlerdi kúndelikti ystyq tamaqpen qamtamasyz etip otyrdy.
Biyldan bastap bizder eńbek birjasyna tirkelgen 5 adamdy Kieli aǵashtyń ainalasyn kútip-baptaýǵa jumyldyrdyq. Qazirgi tańda olar gazondardy ýaqytynda qyrqyp, ainalasyn sypyryp, jerge túsken japyraqtardy tazartyp, ortaq iske óz úlesterin qosýda.
Aldaǵy ýaqytta Kieli aǵashty týristik nysan, qasietti oryn retinde qujattandyrsaq, bul jerdi odan ary qarai damytýǵa múmkindik alamyz. Qujattandyrý isi Memlekettik tirkeý, nysannyń tehnikalyq tólqujatyn daiyndaýdan turady. Budan keiin jobalyq-smetalyq qujattardy daiyndap, Kieli aǵashty kútip-baptap ustaityn adamdardy memleket esebinen ustaý múmkindigine ie bolamyz. Budan basqa, demalýshy týrister aialdap jatatyn shaǵyn qonaqúi men shaihana salý da josparymyzda bar. Kieli aǵash beinelegen kádesyilar satatyn dúńgirshekter salýǵa da bolady. Sol sebepti aldaǵy jyly qujattandyrý jumysyn tolyq aiaqtaýdy kózdep otyrǵan jaiymyz bar.

Menińshe, Kieli aǵashpen qazaq úshin qasietti jeti sanynyń arasynda bir bailanys bar siiaqty. Aitalyq, Kieli aǵashqa jeti ǵasyr bolǵan, dini jeti adamnyń qulashyna teń, janynda bir túpten jeti aǵash ósken, aýylymyzda jeti mekeme jumys isteidi, kerek deseńiz elimiz Táýelsizdik alǵaly beri jumys istep jatqan jetinshi ákim ekenimdi estigenimde, eriksiz bir ǵajaiyp tylsymǵa senbeske amalym qalmady. Osynyń bári júregimizdi jylytyp, boiyma kúsh-qýat berip turatyn boldy.
– Karantin kezinde mundai aýqymdy jumystardy júzege asyrý ońai bolmaǵan shyǵar?
– Árine, ońai emes. Kieli aǵashty abattandyrýǵa búkil aýyl azamattary kelip qatysqysy keldi. Biraq bizder sanitarlyq normalardy basshylyqqa alyp, áleýmettik qashyqtyqty saqtap, jumysty uiymdastyrýmyzǵa týra keldi. Aýyl azamattary kezek-kezegimen kelip, ortaq iske qolǵabys jasady. Aýylymyzdaǵy meditsina mamandary jurttyń densaýlyǵyn baqylap, udaiy nazarda ustady. Osyndai aýyzbirliktiń arqasynda qolǵa alǵan isimizdi oidaǵydai oryndap shyqtyq. Bul úshin aýyl azamattaryna alǵys aitamyn!
Jaryq tartylyp, jol jóndeldi
– Ermek myrza, «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy – 2020» baǵdarlamasy boiynsha Áýlieaǵash aýylynda qandai igilikti ister qolǵa alyndy? Sol jaiynda az-kem áńgimelei ketseńiz?

Aýlymyzdyń ór jaǵynda elimizge belgili «Jarkent Arasan» shipajaiy ornalasqan. Sol jerge demalý úshin elimizdiń túkpir-túkpirinen kóptegen adamdar kelip demalady. Demalýshylar jolda Áýlieaǵash aýylyn kóktei ótedi. Túnde ótse, tas qarańǵy yńǵaisyz bolyp júrgen-di. Osy máseleni aýdan basshysyna aityp, sol kisilerdiń qoldaýynyń arqasynda eki kóshege jaryq tartyp aldyq.
Qazir aýyl turǵyndary keshke jaqyn syrtqa shyǵaryp serýen quratyn boldy. O basta aýylymyzdaǵy tórt kóshege jaryq tartýdy josparlaǵan edik. Qalǵan eki kóshege jaryqty aldaǵy jyly tartý josparda bar. Aýylymyzdyń ortasyn kóktei ótip, Kieli aǵashqa baryp tireletin Shánti bi babamyzdyń atyndaǵy kóshe bar. Sol kóshege aldaǵy jyly jaryq tartpaqshymyz.

– Pandemiia kezinde kóptegen aýyldar balalaryn onlain oqyta almai qinalyp jatqanyn jii estimiz. Sizderdiń aýylda ǵalamtorǵa qatysty qandaida másele bar ma?

– Aýyldyń igiligi úshin aldaǵy ýaqytta taǵy qandai sharýalardy júzege asyrýdy josparlap otyrsyzdar?
– Aýylymyzda Keńes zamanynan kele jatqan úlken saiabaq bar. Sol saiabaqtyń ishine jaryq tartyp, syrtyn qorshap, ishinde fýtbol, basketbol, tennis alańshalaryn ashsaq degen arman-maqsatymyz bar.

Budan basqa, saiabaqty selden qorǵaityn kanal qazýdy kózdep otyrmyz. Biyldyń ózinde qyzyl sý qaýip tóndiretin aimaqtardy ainaldyra kanal qazyp shyqtyq. Endi saiabaq qalyp otyr.
Aldaǵy jospar
– Kóktal Arasan men Jarkent Arasan eldi mekeni sizderge qaraidy eken. Ol jaqtarda qandai sharýalar qolǵa alyndy.
– Aýdanymyzdaǵy mańyzdy shipajailardyń biri Jarkent Arasanda ornalasqan. Shipajai qysy-jazy demalýshylardy qabyldap, jumys isteýde. Aýyldyń biraz azamattary sol jerde turaqty jumys isteidi. Biyl etektegi Kóktal aýylynan bastap, Jarkent Arasanǵa deiingi aralyqtaǵy kúre jol tolyqtai jóndeýden ótti. Qazir aýyl arasynda qatynaý óte jeńil. Syrttan keletin demalýshylar da dán riza.
Ótken jyly halyqpen júzdesýimizde Kóktal Arasan aýylynyń turǵyny Seiitjappar aqsaqal aýyl shetinde jańbyr sýy jinalatyn shaǵyn kólshik paida bolyp, sol jerge maldar túsip, batpaqqa batyp ketip jatqanyn aitqan bolatyn. Biyl aýyldyq ákimdikte isteitin jigitterdiń basyn qosyp, shaǵyn kólshikti tiken symtemirmen qorshap, mal kirmestei qyldyq. Aýyl halqy dán riza.

Búginde Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev halyq únine qulaq asatyn memleket qurýǵa kirisip ketti ǵoi. Biz de Prezidentimizdiń bastamasyna qoldaý kórsetip, aýyl halqynyń muń-muqtajyna qulaq túrip, olardyń turmystyq máselelerin barynsha shesheýge kúsh salyp jatyrmyz. Aýylymyzdaǵy bir-eki adamnyń densaýlyǵyna bailanysty memlekettiń járdemaqysyn alýǵa qatysty qujattaryn jóndep berdik.

Suhbattasqan Nurlan JUMAHAN