Óz Otanynyń otyn óshirmeitin, qonǵan tuǵyrynan túspeitin, qolyndaǵy týyn qulatpaityn býynnyń buǵanasyn bekitý qorshaǵan ortanyń, saiyp kelgende memlekettiń mereili mindeti. «Jastar – el damýynyń negizgi tetigi» dep beker aitylmasa kerek-ti.
Sondyqtanda, elimizde jastar saiasatyna kóp kóńil bólýde. Osyǵan orai, tarih betterindegi alǵashqy paraǵyn ashqan, sý jańa Jetisý oblysynyń «Jetisý Jastary» Kommýnaldyq memlekettik mekemesiniń direktorynyń orynbasary Erkebulan Aqbolatovtan óńirdegi jastar saiasatynyń aiaq alysy týraly surap bildik.
Dál qazirgi Jetisý oblysynda 128 myń jas bar. Onyń ishinde 5%-y NEET sanatyndaǵy jastardy quraidy. Resmi málimetter osyndai derekti kórsetkenimen «Jetisý Jastary» mekemesi bul máseleni óz betinshe zerteýge kóshken. Maqsat – jumyssyz, esh jerde bilim almaityn azamattardyń naqty sanyn anyqtaý, óz kezeginde olardy qoǵamdyq ómirge beiimdeý.
– Biz resmi málimetterge kóp jaǵdaida súienbeimiz. Óitkeni, ol jerdegi aqparattyń qalai jasaqtalatyn bilmeimiz. Sondyqtanda jergilikti atqarýshy organdar men politsiia basqarmasynyń qyzmetkerlerimen birlese otyryp, aýlalyq reid júrgizemiz, – deidi Erkebulan Aqbolatov.
Búgingi kúni «Aýlalyq reid» nátijesinde Jetisý oblysynda NEET sanatyndaǵy 771 azamat anyqtalǵan.
Erkebulan Aqbolatovtyń aitýynsha, olardyń ary qarai jetilýine demeý berý maqsatynda túrli sharalar qolǵa alynǵan. Búgingi kúni jumyssyz jastar úshin «Jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdarlamalar» basqarmasy jáne onyń óńirdegi filialdarymen birlese otyryp, bos jumys oryndary jármeńkesi turaqty túrde ótkizilip keledi.
Máselen, biylǵy jyly 2100 jumys orny usynylǵan, al jalpy jármeńkege 2190 adam qatysqan. Olardyń 1300 turaqty jumyspen qamtylyp úlgerdi.
Jastar saiasatynyń kezekti tarmaǵy memlekettik baǵdarlamalardy jastar arasynda nasihattaý. Sáikesinshe, «Diplommen aýylǵa!», «Serpin – 2050» «Alǵashqy jumys oryndary», «Jastar tájiribesi», «Urpaqtar kelisimsharty» jánede kásipkerlikti damytý sheńberinde túrli garnttyq jobalardy jas býyn arasynda keńinen tanytý boiynsha birqatar jumystar atqarylýda. Bul baǵyttaǵy jumystardan jetisýlyq jastar qalys qalyp jatqan joq.
Sonymen qatar, oblys kóleminde jastardyń bos ýaqytyn tiimdi paidalaný jáne buqaralyq sportty damytý turǵysynda birshama ister júzege asýda. Rýhani qundylyqtar da nazardan tys qalmaǵan.
Salt-dástúrdi jańǵyrtý, jastardyń tarihqa degen kózqarasyn qalyptastyrý men dini esktremizmniń aldyn alý úshin júieli túrde teologtarmen kezdesýler ótkizilip turdy.
– Jastar resýrstyq ortalyǵynyń bastamasymen júzege asqan, biylǵy jyldyń jarqyn jobasy – «Jandy Arbat». Bul shara óner súier qaýym men qolónershilerdi qoldaý maqsatynda iske asty, – dep atap ótti Erkebulan Aqbolatov.
Sondai-aq, «Jetisý Jastary» mekemes negizinde ashyq aspan astyndaǵy kino kórsetilimder men karaoke keshteri uiymdastyryp turady. Bulardyń barlyǵy da ónerin shyńdaimyn degen azamattar úshin jasalǵan úzdik jobalardyń qatarynda desek artyq aitqandyq emes.
– Jyldyń basy eldi eseńgiretti. Tarihta «Qańtar oqiǵasy» degen atpen qalǵan úlken narazylyq ótti. Bul kóteriliske qatysqandardyń basym bóligi «jastar» degen synnyń astynda qaldyq. Talai adamdar jaýapqa tartylǵany jasyryn emes. Qazirgi kezde bizder óz tarapymyzdan alańǵa shyǵyp, jeńil jazaǵa tartylǵan jastarmen jumys istep jatyrmyz, – dep sózin sabaqtaǵan Erkebulan Aqbolatov, atalǵan azamattarmen áleýmettendirý baǵytynda birlese jumys jasap júrgenderin alǵa tartty.
Qaraly qańtarda basyna qara bult úiirilgen adamdarmen jumys isteý jalǵasyn tabýda. Búgingi kúni jastar ortalyǵy dál osyndai 32 azamatpen jumys isteýde. Memlekettik baǵdarlamalardan bastap, arnaiy granttarǵa qalai qol jetkizý kerektigin aityp, jol kórsetýde.
Mysaly, «Zhas Project» jobasynan Qańtar oqiǵasyna qatysqan azamatqa 1 mln teńge grant utyp alýyna kómektesip, baǵyt-baǵdar bergen. Odan bólek zardap shekken adamdarǵa tegin meditsinalyq tekserýden ótýine múmkindik jasaǵan jaiy bar.
Joǵaryda atalǵan ister ótken jyldyń esebine jazylyp, qanjyǵasynda ketken edi. Osyndai keleli sharalar keler jyly da óz jalǵasyn tabady dep kútilýde.
Sózimizdiń bir dáleli, aldaǵy jyly sport súier qaýymnyń basyn bir arnaǵa toǵystyrý maqsatynda «Jetisý ligasy» jalaýyn jelbiretýi yqtimal. Bul ligaga fýtbol, voleibol, basketbol, shahmat jáne kókpar syndy 5 sport túri kiredi. Liga olimpiadalyq júie boiynsha ótpek. Atalǵan jarysqa oblystyń túkpir-túkpirindegi barlyq jastar qatysa alady.
Kelesi bir qolǵa alynatyn is – «Bazar jastary». Osynyń aiasynda jumyssyz, ia bolmasa, bazarda júrgen, zaýytta eńbek etetin jastardy áleýmettendirýge kóptep kóńil bólinbek. Olar túrli sharalarǵa jumyldyryp, aqparattyq-túsindirý jumystarymen qamtylmaq.
– Qazirgi kezde oblys ortalyǵy Taldyqorǵan qalasynyń bazarynda jumys jasap júrgen jastarmen «WhatsApp» jelisinde qurylǵan ortaq tobymyz bar, mine sol jerde jastarymyzdyń usynys tilekterin tyńdaimyz. Búgindikke olardyń tarapynan sport túrlerinen saiystar uiymdasytrýǵa qatysty ótinishter kelip jatyr, – dedi Erkebulan Aqbolatov.
Keleshekte qolǵa alynatyn joba «Aýyl jastar» dep atalady. Munda da sporttyq jáne mádeni sharalar ótedi. Budan bólek, aýyldy jerdegi jastardyń kásipke kelýine múmkindik berip, jol ashý úshin arnaiy seminar-treningtar ótkizý josparda bar.
«Jetisý Jastary» KMM kózdegen basty nysana – ata-ananyń qamqorlyǵynsyz qalǵan jastarǵa, iaǵni balalar úiiniń tárbielenýshisine kásiptik baǵdar berý.
– Olardyń jón silter aǵaiyn-týysy, etjaqyndary joq. Erteń balalar úiinen túlep ketken soń, úlken ómirde jol tabýda qiynǵa soqpasyn degen nietpen jetim balalarǵa qoldaý kórsetýdi ózimizge mindet etip alyp otyrmyz. Qazir 9-10 synyp oqityn balalar úiiniń tárbielenýshileriniń ishinen 32 balany tańdap aldyq. Endi olarǵa bolashaq mamandyǵyn tańdaýǵa kómektesemiz. Qazaq «jetim kórseń, jebei júr» deidi, olarǵa qoldaý kórsetý azamattyq paryzymyz, – degen oiynda jetkizdi Erkebulan Aqbolatov.
Sondai-aq, keler jyly jetim balalarǵa arnaiy biznes-ideialar úshin 500 myń teńge kóleminde grant taǵaiyndaý da jumys josparyna bekitilgen eken.
Jastardyń áleýmettik jaǵdaiyn turaqtandyrý, onyń ishinde turǵyn úimen qamtamasyz etýge den qoiylǵan.
Bul baǵyttaǵy ister qos aimaq eki oblysqa bódinbei turǵanda óz bastaýyn alyp, qańqasy qurylǵan bolatyn, oblystyń bólinýine bailanysty bul jospar keiinge qaldyryldy.
Kóptiń kóńilinen shyqqan tyń joba «0-5-25» jastarǵa arnalǵan turǵyn úi baǵdarlamasy edi. Búgingi kúni eki oblystan atalmysh baǵdarlama sheńberinde 50 páterden bólinedi dep kútilýde. Erkebulan Aqbolatovtyń sózine sensek, biýdjet qarajaty naqty bekitilgen jaǵdaida jobany iske asyrýǵa birden kirisetin bolady.
Eger, atalǵan baǵdarlama bastaý alsa, 29 jasqa deiingi ár bir oblys turǵyny, konkýrsqa qatysyp, birinshi jáne ekinshi deńgeili turǵyn úiden páteralýǵa múmkindik alady. Bul tek qana oblys ortalyǵynda emes aýdandyq jerlerde de iske asatyn bolady.
– Turǵyn úi baǵdarlamasyn iske qosýdaǵy basty sebep, jastardyń baspanadan tarlyq kórýimen bailanysty, – deidi Erkebulan Aqbolatov.
Jastardyń qatysýymen ótetin aýqymdy sharalardyń júzege asýyna óńirdegi Jastar resýrstyq ortalyqtarynyń barlyǵy birdei jumyldyrylady. Aita keteiik, Jetisý oblysynda 1 oblystyq, 2 qalalyq, 8 aýdandyq Jastar rensýrstyq ortalyǵy qyzmet kórsetýde.
