Jiyrma birinshi ǵasyrdyń ekinshi shiregine aiaq bastyq. Osynaý syrty kúnboljatpas synaqqa, ishi alańda alań suraqqa toly kezeńde Prezident Q.Toqaevtyń “Ana tili” gazeti arqyly elge joldaǵan úndeý-suqbaty birshama oiǵa jetelep, birqatar jarymjan saýalǵa jaýap tapqany ras.
Óz basym onyń barlyǵyn túrin tústep túgendemei, eń basty úsh máseleni atap ótkim keledi.
Birinshi – saiasat. 2022 jylǵy “Qańtar daǵdarysynan” el de, el basshylyǵy da durys sabaq aldy. Suqbatta saiasattanýshylar nazar aýdaratyn bir erekshe dúnie - osy bir dúrbeleńniń qarapaiym adam túsine bermeitin intrigasyn da, barshaǵa ortaq tragediiasyn da, memleket úshin taǵdyrsheshti finalyn da Memleket basshysy shynaiy jetkize bildi. Saiasi turǵydan bul óte mańyzdy qadam. Óitkeni, 2019 jyldan beri oida júrgen saiasi reformalardy qaita qarap, jyldamdatqan da osy oqiǵa bolǵanyn Prezident ashyq aitty. Bul, sóz joq, saiasi erki myqty tulǵalarǵa tán qasiet.
Ekinshi – ekonomika. Iá, ondaǵy jaǵdaidyń máz emestigin Prezident moiyndap otyr. Dese de, tól ekonomikamyzdyń ashyqtyǵyn, naryqqa bailanǵandyǵyn, syrtqy faktorlarǵa táýeldi ekendigin qazir eńkeigen káriden eńbektegen balaǵa deiin biledi. Naryqtyq ekonomika - bizdiń o bastaǵy tańdaýymyz jáne bul birden-bir durys tańdaý. Bar másele - onyń osy 34 jylda tiisti diversifikatsiia iaki ártaraptanbaýynda. AQSh dollaryna táýeldi álemdik ekonomikada “golland aýrýy” nemese Gorningen effektisi degen túsinik bar. Tabysy shikizat, ásirese munai óndirisine tikelei táýeldi elderdiń investitsiialyq qaqpanǵa túsýi, mine, osydan bastalsa kerek. Árine, osy ýaqytqa deiingi qazaq úkimetiniń qai quramy bolsyn diversifikatsiia máselesin ekonomikanyń naqty sektoryna investitsiia tartýdan bastaý kerektigin bilmedi emes, bildi. Alaida osy 30 jylda elge kelgen uzyn sany 441 mlrd. AQSh dollarynyń 90 paiyzy shikizat óndirý salasyna ketse, qalǵan 10 paiyzy, ókinishke orai, nátijesiz oryndalǵan túrli memlekettik investitsiialyq baǵdarlamalar aiasynda qumǵa sińgen sýdai bolǵandyǵy jasyryn emes. Onyń qasynda ekonomikany ártaraptandyrýdy jańa jaǵdaida jalǵastyrý, onyń ishinde Úkimet qabyldaǵan 2029 jylǵa deiingi investitsiia tartý baǵdarlamasynyń alǵashqy qadamy utymdy kórinetini ras. Bul týraly Prezident: “Qazaqstan 2024 jyly jańa jobalarǵa 15,7 milliard dollar kóleminde tikelei shetel inves¬titsiiasyn tartty… Bul onyń aldyndaǵy jylmen salystyrǵanda 88 paiyzǵa artyq. Biz Soltústik jáne Ortalyq Aziiadaǵy eń joǵary kórsetkishke qol jetkizip otyrmyz. Aimaqtaǵy shetel investitsiialarynyń úshten ekisine jýyǵy, iaǵni 63 paiyzy Qazaqstannyń enshisinde”, - dep atap ótti. Árine, bul nátijeniń jemisi keler jyldardyń enshisinde ekeni túsinikti.
Úshinshi – zań men tártip. Shyn máninde, saiasi sanasy memleketshil bop qalyptasqan árbir tulǵa úshin “demokratiia - el bileý formalarynyń ishindegi eń úzdigi” bolsa, zańdylyq pen tártip - sol demokratiianyń eń basty kepili. Oǵan tarih ta, damyǵan demokratiialyq elderdiń taǵdyry da kýá. Túptep kelgende bul haq pen mindettiń suraǵy emes. Eń aldymen rýhaniiat pen ideologiianyń talaby. Óitkeni, qazir búkil el tý etken “Ádilettilik” printsipi tek barshaǵa mindetti zań men tártip bar jerde ǵana ornaidy. Zańyn qurmettep, tártipke bas igen azamattyń sai-sanasy men ishki rýhy, adami ustyny men saiasi mádenieti de joǵary bolmaq. Sol sebepti de Prezidenttiń: “Zań men tártip” – memlekettik qurylystyń basty qaǵidaty”, - degen tujyrymymen kelispeý qiyn.
Álbette, bul úsh mega-baǵyttaǵy úrdisterdi bolashaqta bir arnada qabyldap alatyn bir ǵana murager bar - ol sanaly urpaq. Osy oraida, Memleket basshysy búgingi jastardyń eń basty “bas aýrýy” kúndelikti kúibeń tirshilik emes, zamanýi ilim-bilim men ziialy tárbie bolsa deidi. Sóz arasynda kúni keshe qoǵamnyń úlken talqysyna túsken AES salý máselesin qozǵai kele, onyń jái energiia kózi emes, kúrdeli ǵylym men tehnologiianyń ózi ekenin meńzep ótti. Rasynda da, Ilon Masktiń áigili SpaceX korporatsiiasynyń ǵaryshty igerýdegi búgingi qarqynyn kórip, planetaralyq qashyqtyqty eńserýge qabiletti birden-bir energiia kózi - ýrannyń mol qoryn ielene otyryp, osy baǵyttaǵy ǵylym men tehnologiiadan kenje qalýymyz keshirilmes tarihi qatelik bolar edi. Kezinde ot-qarýdan kende bolǵan Abylai qoǵamynan qalǵan: “Bilekke sengen zamanda eshkimge ese bermedik, Bilimge sener zamanda qapy qalyp júrmelik” degen qaǵidasyn 300 jyldan keiin qaitalap otyrmasaq eken.
Árine, qurǵaq sóz tek sóz qýady, al oidan oi týady. Jańa jyldyń alǵashqy kúnderinde qoǵamǵa serpin bergen bul suqbat týraly árkimniń pikiri ártúrli bolýy zańdylyq. Dese de, el Prezidentiniń halyq aldyndaǵy: “Memleket basshysy bolǵan sátten bastap qazirge deiin qabyldaǵan sheshimderim men onyń túrli saldary úshin bar jaýapkershilikti óz moinyma alamyn. Men basqasha jumys istei almaimyn, istegim de kelmeidi”, - degen bir ǵana sózi kózi qaraqty, kókiregi oiaý barsha janǵa úlken senim uialatatynyn moiyndaý qajet.
Bolat TILEPOV
