Elde eriktiler qozǵalysy damyp keledi
Volonterlik qozǵalys qalai damydy?
Mine, sol eki jyldai ári-sári kúi keshirgen pandemiia kezeńi bizdiń memleketke de volonterlar qozǵalysyn damytý qajet ekenin uqtyrdy. Osy baǵyttaǵy jumys Aqparat jáne qoǵamdyq damý ministrligi mindetteriniń birine ainalǵany da, beker emes.
Jalpy, jetimin jylatpai, jesirin qańǵyrtpai, tirligi turalaǵanǵa asarlatyp kómek berip, jylý jinap jatatyn qazaq halqyna eriktilerdiń isi tańsyq emes. Tek qazir el bolyp, jiylyp kórsetetin qoldaý-kómektiń bul túrine arnaiy ataý bergeni bolmasa.
Al álemde kómek kórsetýdiń qoǵamdyq sipaty 1600 jyly volonterlik ataý alyp, arnaiy qozǵalys retinde baǵalanada bastady. Sol shaqta soǵys kezinde maidanǵa óz erkimen suranyp barǵandardy eriktiler ataǵan. Keiin erikti kómektiń aýqymy keńeiip, qoǵamnyń kez kelgen salasyndaǵy kóptiń kúshin qajet etetin jumystarǵa kómek berýshiler volonterler dep resmi atalatyn boldy.
HH ǵasyrdyń basynda Eýropada volonterlik qozǵalysty damytýdyń qajettiligi artty. 1920 jyly Angliia, Germaniia jəne Shvetsiianyń eriktiler Verdýna janyndaǵy aýyldy qaita qalpyna keltirýge atsalysty. Soǵystan qiraǵan eldi mekendi qalpyna keltirýge baǵyttalǵan bastama qozǵalys retinde baǵalanyp Service Civil International degen ataýǵa ie boldy.
1934 jyly S.C.I. tórt eýropalyq volonter Úndistandaǵy kedeilerge kómektesýge attandy. Olar British Volunteer Programme, US Peace Corps, Deutsche Entwiklungsdienst sekildi uiymnyń bastamashylary edi.
Jas volonterlerdiń ekinshi dúniejúzilik soǵystan keiin Varshava ortalyǵyn qaita soǵý, Batys Eýropadaǵy qiraǵan qalalardy qaita qalpyna keltirý, Iýgoslaviiadaǵy Bratsvo-Edinstvo kólik magistralin qurý jumystaryna qatysqany tarihtan belgili.
Eriktilerdiń erikti isi birneshe eldi biriktirip, halyqaralyq deńgeige kóterilgen kezi – 1970 jyl. Osy shaqta BUU janynan «Birikken Ulttar Uiymynyń volonterleri» degen ataýmen halyqaralyq uiym qurylǵany tarihtan málim. Osylaisha óziniń bar ekenin álemge áigilegen uiym qurylǵan 5 jeltoqsanda Halyqaralyq volonterler kúni retinde atalyp óte bastady.
Qazaqstan 1991 jyly halyqaralyq uiymdarǵa, BUU-ǵa múshe bolǵan soń Eriktiler qozǵalysy baǵdarlamasyn qabyldady. Al Volonterlik qyzmet týraly zań 2016 jyly shyqty. Bul eriktiler qozǵalysynyń keń qanat jaiýýyna septigin tigizdi. Qazir mundai uiymdardyń sany 200-ge jetti. Olar búginde iri qalalar men aýyldarda qaiyrymdylyq is-sharalardyń basy-qasynda júr.
Áleýmettik zertteýler kórsetkendei, memleketimizdegi eriktiler uiymdarynyń qyzmeti kóbinde áleýmettik máselerge, janýarlarǵa qamqorlyq kórsetýge baǵyttalǵan. Úlken is-sharalar kezinde de solar jumyldyrylady. Ulttyq baǵyttaǵy volonterlik qyzmet te keń qanat jaiyp keledi.
«Meiirimdi Jetisý» eriktileriniń erikti isi
Derekke súiensek, Almaty oblysy boiynsha 97 volonterlik uiym men 8300 volonter resmi tirkelgen eken. Sonyń ishinde 90-nan astam uiym áleýmettik baǵytta qyzmet kórsetedi. Atap aitsaq, qart adamdarǵa, áleýmettik jaǵdaiy tómen, sondai-aq az qamtylǵan muqtaj otbasylarǵa azyq-túlik, dári-dármek pen kómir taratyp, kómek kórsetip júr. Sonyń biri – «Meiirimdi Jetisý» eriktileri.
Bul uiymnyń front-keńsesiniń volonterleri biyl qańtar aiynda engizilgen tótenshe jaǵdai kezinde elge belsendi qyzmet kórsetti. Olardyń jumysynyń qarqyn alǵany da osy kez. Sol qańtardan beri «Meiirimdi Jetisý» 473 áleýmettik jaǵdaiy tómen otbasyǵa, ardagerler men jalǵyzbasty qarttarǵa gýmanitarlyq kómek kórsetipti.
«Meiirimdi Jetisý» front-ofisiniń qańtardan bastap, keiin de oblys ortalyǵynyń kóshelerin tazartýshy kommýnaldy qyzmetkerlerge arnaǵan «Kel, shái isheiik» atty qaiyrymdylyq aktsiiasy qoǵamǵa úlken serpilis bergenin aita ketý kerek. Másele eriktilerdiń taratqan ystyq shái jáne bálishter de emes. Bul bastama erikti túrde qarapaiym eńbek adamynyń jasap júrgen qyzmetin baǵalaýǵa shaqyrýymen qundy edi.
Bastamashyldyqpen kózge túsken volonterler uiymynyń biri – «Green help» komandasy. Bul top «Birgemiz: Ayala» jobasyn júzege asyrýdy qolǵa alýda.
«Birgemiz: Ayala» jobasy
«Birgemiz: Ayala» jobasyna «Azamattyq bastamalardy qoldaý ortalyǵy» KEAQ qoldaý kórsetýde. Maqsat – qoǵamda ekiudai kózqaras qalyptastyrǵan qaraýsyz qalǵan úi janýarlaryn qorǵaý.
Qolda bar málimetterge súiensek, qańǵybas janýarlarǵa qorǵaýǵa arnalǵan is-sharalaraǵa jylyna 2000 volonter óz úlesterin qosady eken. Olardyń jartysynan kóbi jastar bolsa, bul iste tájiribesi barlary 50-ge jýyq.
Eriktiler jyl saiyn júzge jýyq janýardy qutqarýdy kózdeidi. Osy maqsatta olar tiisti uiymdarmen keminde bes memorandým jasasqan. Mundai volonterlik bastamalardy iske asyrýǵa jyl saiyn 30 shaǵyn grant bólinetin kórinedi. Volonterler munymen shektelmei, úisiz janýarlardyń máselesin sheshý úshin túrli aktsiialar uiymdastyryp otyrady.
Jalpy búginde volonterlik bastamalarǵa memlekettik organdar qoldaý kórsete bastaǵany belgili. Osy jyly Almatyda Qazaqstannyń túkpir-túkpirinen kelgen volonterlik uiymdardyń kongresi ótýi – sonyń kórinisi.
Kongreste ár óńirden kelgen eriktiler uiymdary «Birgemiz» jobasy aiasyndaǵy áriptestikti, ortaq josparlardy jáne ózara yntymaqtastyǵymyzdy talqylady. Aldaǵy josparlarymen bólisti. Túrli baǵytta jumys isteitin belsendiler birigip, bir-birine qoldaý kórsetýge ýaǵdalasty.
Jalpy eriktilerdiń belgili bir bastamanyń tóńireginde toptasýynyń ózi meiirimdilik pen qaiyrymdylyqtan týyndaidy emes pe?! Degenmen, ainalasyna qaiyrymy bar jannyń qoldaýǵa muqtaj janǵa kómektessem degen nietiniń bary jetkiliksiz.
Óitkeni zaman ózgerdi. Kózqarastar basqa. Kei kezderde qaiyrly isińniń arǵy jaǵynda izgi niettiń ǵana jatqanyn sózben aitý jetkiliksiz. Ondai jaǵdaida bul volonterlik kómek ekenin dáleldeitin qujattyń, onyń zań sheńberinde iske asyrýǵa bolatynyn kórsetetin quqyqtyq júie qalyptasqanyn aitýǵa týra keletin sátter kezdesip qalyp jatady. Mundai shaqta sizge belgili bir biliktilik, ómirlik tájiribe qajet ekenin túsinesiz. Sol úshin volonterlik qyzmetpen ainalysýǵa múmkindik beretin zańdy bilý kerek.
Qaiyrymdylyq isterdi de qorǵaityn quqyqtyq júie qajet
Sonymen 2016 jyly volonterlik qyzmet týraly zań qabyldandy. Bul qujat 4 taraý, 19 baptan turady. Volonterlik qyzmettiń maqsaty zańdyq turǵyda osylaisha aiqyndalyp, júzege asyratyn mindetter belgilendi.
Eldegi eriktilerdiń qyzmeti men túrleri zańnamalyq turǵyda qorǵalýy onyń qyzmetin jańa deńgeige kótergenin aitýymyz kerek. Bul óz kezeginde volonterlik qyzmettiń barlyq óńirde tyń serpinmen damýyna yqpal etti.
Al nátijesi qandai deisiz be?! Aitalyq, Astana qalasynda sońǵy 10 jylda volonterlik qozǵalys qarqyn aldy. Ai saiyn volonterlik qozǵalysqa qatysatyn jastardyń qatary 30-40 myńǵa jetti. Beiresmi statistikaǵa súiensek, belsendi 5 myń volonter aptasyna 2-3 is-sharaǵa qatysady eken.
Elordalyq eriktiler uiymdarynyń ishinde ekologiialyq baǵytta qyzmet kórsetetinderi de bar. Olar tazalyqty saqtaýǵa, aǵash otyrǵyzýǵa belsendi qatysatyn toptar. Sondai-aq salaýatty ómir súrý baǵytynda da qyzmet etetin qozǵalystar jeterlik.
Aqparat jáne qoǵamdyq damý ministrliginde tirkelgen derekke súiensek, Jambyl oblysynda 13 volonterlik uiym bar. Al onyń quramynda 12,1 myńǵa jýyq eriktisi bar. Toptar sany – 154. Olar jylyna shamamen 800-ge jýyq túrli volonterlik aktsiia men is-sharalar uiymdastyrady eken.
Ministrlik volonterlik qyzmetti qoldaý úshin Ulttyq volonterlik jelisimen birlesip, árbir óńirde «BIRGEMIZ» volonterlerdiń front-ofisterin qurǵany belgili. Bul ofister eriktiler uiymdaryna tiisti granttyq qarjylandyrý kózderi arqyly tiisti qarjyny utyp alyp, ony iske jaratýdyń jolyn kórsetip otyr. Sonyń arqasynda óńirlerde volonterlik boiynsha granttarǵa oblystyq qarjylandyrý 12 million teńgege jetken.
Bul jobanyń aýditoriiasy keńeie bastaǵanyn Jambyl óńirindeni Moiynqum aýdanynda da volonterlerdiń front-ofisi belsendi jumys istep jatqanynan ańǵarýǵa bolady. Sonyń nátijesinde shalǵai aýdanda 6 uiym tirkelip, qazir turaqty negizde 299 belsendi volonter jumys júrgizýde. Biyldyń ózinde aýdan volonterleri «Qamqorlyq» aktsiiasy aiasynda aýdannyń eldi mekenderinde 10 az qamtylǵan otbasy úshin qaiyrymdylyq kómek kórsetken.
Qozǵalysty damytýdyń jeti baǵyty
Jalpy elde volonterlikti damytýdyń jeti baǵyty aiqyndalǵan. Atap aitsaq, bilim berý, meditsinalyq, ekologiialyq volonterlik, ómirlik qiyn jaǵdaiǵa tap bolǵan adamdarǵa tálimgerlik, tehnogendik apattardy, tótenshe jaǵdailardy joiý kezindegi eriktilik, qart adamdarǵa, arnaiy kútim kórsetiletin mekemelerde júrgen adamdarǵa, erekshe qajettilikteri bar adamdarǵa kómek kórsetý, sondai-aq rýhani-mádeni jáne tarihi qundylyqtardy saqtaý boiynsha kórsetiletin eriktilerdiń qoldaý-kómegi.
Joǵaryda aityp ótkenimizdei, eldegi volonterlik qyzmettiń qajettigi aiqyndalǵany – karantin talaptary kúsheigen jáne tótenshe jaǵdai engizilgen kezeńder. Buǵan deiin halyqaralyq mańyzy bar rýhani-mádeni, sporttyq is-sharalardy uiymdastyrý men ótkizý kezinde ǵana kópshilik eriktilerdiń kúsh-jigeriniń qanshalyqty mańyzdy ekenin kórip kelse, bul shaqtarda jurt shyn mánisinde olardyń qoldaý-kómegin aiqyn sezindi.
Mine, osydan keiin volonterlerdiń jumys júiesin damytý úshin «Event-volonterlik» jobasy qabyldandy. Osy joba sheńberinde eriktilerdiń qyzmetin úilestirýge ádistemelik-quqyqtyq keńes berý máselesi sheshimin taýyp, oqytý kýrstary uiymdastyryldy.
Mundai ádistemelik treningter júiesin Ulttyq volonterlik jelisi de qolǵa alyp, Qazvolunteers.kz platformasy qurǵan bolatyn. Osy platforma boiynsha bul uiym óńirlerdi túgel aralap, oqýshylarynan bastap, odan joǵary topty túgel qamtyp, treningter ótkizdi. Jalpy eriktiler jumysynyń alǵashqy álippesinen tartyp, jumys júiesin úilestirýdiń joly men josyǵyn úiretti.
