Al negizinde Zaiyrly el dep dini dogmalarǵa súienbeitin, quqyqtyq qaǵidalarmen ómir súretin memleketti aitady.
Munyń birneshe kórinisi bar. Eń basty belgisi elimizdegi túrli dini birlestikter memleketten bólingen, iaǵni memlekettiń ishki-syrtqy jumysyna aralaspaidy, óziniń yqpalyn júrgizýge tyryspaidy.
Budan paida bolatyn ekinshi sipaty, din men saiasat bir-birinen alshaq jatqan uǵym. Saiasat dinniń shekarasyn buzbaidy, óz kezeginde din saiasatqa soqtyqpaidy.
Úshinshi belgisi: belgili bir dinniń qundylyqtaryn qabyldap-qabyldamaý ár azamattyń jeke quqyǵy men ustanymyndaǵy másele. Bylaisha aitqanda, onyń tańdaý quqyǵyna eshkimniń qol suǵatyn qaqy joq.
Tórtinshi belgisi: bilim berýdegi ereksheliktermen bailanysty. Tálim-tárbiege úiretip, bilim, ǵylymǵa baýlityn mekemelerde oqý úrdisi zaiyrly úlgide júrgiziledi, din óziniń qaǵidalary men ustanymyn bilim salasyna tyqpalaýǵa tyryspaidy.
Zaiyrlylyq kóptegen memleketterdiń tańdaýy túsken izgi jol. Ainalyp kelgende, bul dinge erkindik berý, onyń sharýasyna kilikpeý. Saiasat pen din ókilderi syilastyq shekarasyn saqtaityn memleket ilgeri basady.
Budan shyǵatyn taǵy bir mańyzdy dúnie – elimizdegi dini ahýal. Eldiń irgesi tynysh, shańyraǵy shaiqalmaǵan bolsa, sol elde qonys tepken túrli dini konfessiialar da aýyzbirshilikte ómir súretini beseneden belgili.
Búginge kúni elimizde 18 dini birlestik pen solardan taraǵan 3800-ge jýyq filial bar. Eger esep-qisapqa salsaq elimizdegi dini birlestikterdiń sany edáýir azaiǵanyn ańǵarýǵa bolady.
Máselen 2011 jyldary elimizde 45 dini konfessiia tirkelgen-tuǵyn, al dini birlestikterdiń uzyn sany 4500-ge jetken edi. Bul arada "munshama mekeme ainaldyrǵan on jylda qaida joǵaldy?" degen zańdy suraqtyń týyndaityny anyq.
Dál sol jyldary memleket din salasyndaǵy saiasatty qatańdatý týraly sheshim qabyldady. Bul durys bastama edi. Sonyń nátijesinde qyzmeti kúmándi kóptegen dini birlestikterdiń jumysy qaitadan súzgiden ótti.
Úkimet: "Dini birlestikter ne bitirip otyr? Olar qoǵamdaǵy turaqtylyq pen yntymaqty saqtaýǵa qandai úles qosýda? Olardyń keibiriniń qyzmeti memlekettik qyzmetke qater tóndirmei me?", degen saýaldy tótesinen qoidy.
Sonyń nátijesinde elimizdegi dini birlestikterdiń sany 18-ge deiin azaidy, bularǵa qarasty filialdardyń sany 3800-ge tómendedi. Osy turǵyda qoǵamda beleń alyp ketken – missionerlik pen dini kitaptardy saýdalaý máselesine núkte qoiyldy.
Missionerlik qyzmetke belgili bir dárejede shekteý qoiyldy. Bul qyzmet zańǵa qaishy kelgen jaǵdaida 50 eseptik kórsetkishten joǵary kólemde aiyppul arqalaidy ári shuǵyl túrde Qazaqstan aýmaǵynan shyǵarylady. 2011 jyldan bastap dini kontentti ruqsat etilmegen jerde saýdalaýǵa túpkilikti tyiym salyndy. Búgingi tańda dini kitaptar meshitter men shirkeýlerdiń aýmaǵynda jáne mundai kontenti taratýǵa resmi ruqsat alǵan dúkenderde ǵana saýdalanady.
Osy turǵyda dini saýattylyq máselesine de kóńil aýdarý qajet. Kei kezderi álemjelide jariialanǵan memlekettik saiasatqa qaishy keletin dini materialdarǵa laik basyp, pikir jazyp jatamyz, repost jasaityn azamattar da az emes. Negizinde buǵan asa sergek ári saq qaraý qajet.
Eger siz laik basqan kontentte ekstremistik mándegi sipat baiqalsa, Qazaqstannyń zańyna qaishy keletin tustary bolsa Qylmystyq kodekstiń 174 baby boiynsha jazaǵa tartylaryńyzdy bilýge tiissiz.
Muny áleýmettik jelidegi jaýapkershilik dep ataidy.
Endi ilkidegi máselege qaita ainalyp soqsaq. Memleket halyqtyń din ustanýyna kedergi keltirip otyrǵan joq. Búgingi tańda el azamattarynyń 15 paiyzǵa jýyǵy dini kanondardy (paryzdardy) saqtaidy, dinnen buiryq etilgen dúnielerdi qalt jibermei oryndaidy. Elimizdegi qudaiǵa senbeitin qaýymnyń (ateisterdiń) úlesi de osy mólsherde.
Elimizde dini birlestikterdiń jumysy men dini qyzmetke qatysty zań qabyldanǵan. Osynaý qujatqa osydan 10 jyl birqatar ózgertýler men tolyqtyrýlar engizilgen bolatyn. Tutastai alǵanda elimizdegi dini jaǵdaidyń kartasyn osylaisha keskindep berer edik.
Almasbek ShAǴYRBAI, dintanýshy
