AQSh-tyń álemge jariialaǵan saýda soǵysy Qazaqstanǵa da teris áserin berip úlgerdi. Qazaqstannyń shikizat eksportynyń kólemi biyl eki aida 12%-ǵa tómendedi. Import is júzinde ózgermegendikten, saýda balansynyń profitsiti de 36%-ǵa tómendedi. Osylaisha Qytai alǵash ret Reseidiń aldyn orap ótip, basty import tasymaldaýshysy atandy. Mamandar Qazaqstan úshin bul dabyl qaǵarlyq belgi ekenin aitady, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Ulttyq statistika biýrosy Qazaqstannyń 2025 jylǵy qańtar-aqpan ailaryndaǵy syrtqy saýda-sattyq málimetterimen bólisti.
2025 jyldyń alǵashqy eki aiynda eksporttyń kúrt tómendeýi baiqalady, iaǵni jylyna 12,4% nemese 12,2 mlrd dollardan 10,7 mlrd dollarǵa deiin.
Degenmen bul arada ishki qurylymy kórsetilmeidi.
"Al bizdiń esepteýlerimiz boiynsha, bul shikizat eksporty kóliminiń 15% nemese 1,5 mlrd dollarǵa, atap aitqanda shiki munaidy 21%-ǵa qysqarýynan oryn aldy. Basqa shikizat túrleri az mólsherde azaiǵan: ken men mineraldar - 14%, metaldar men qorytpalar - 10%. Kerisinshe, shiki aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń eksporty 30%-ǵa ósti. Eksporttyń qysqarýyna, negizinen, Qytai, BAÁ, Resei, Frantsiia jáne Germaniia elderine taýar tasymalynyń kúrt azaiýy yqpal etti. Jalpy, EAEO elderine baǵyttalǵan eksport 19,7% - ǵa, Eýropa elderine 1,6% - ǵa tómendedi, al Ortalyq Aziia men Ázirbaijanǵa jetkizilim 3,3%-ǵa ósti. Eýropaǵa baǵyttalǵan eksporttyń tómendeýine shikizat naryqtaryndaǵy baǵanyń qubylmalylyǵy, negizgi saýda seriktesterin qaita qarastyrý syndy faktorlar túrtki bolýy múmkin", - deidi Halyk Finance Taldaý ortalyǵynyń sarapshysy Aidos Taibekuly.
Frantsiiaǵa (jylyna: -45%) jáne Germaniiaǵa (jylyna: -50%) baǵyttalǵan shikizat eksportynyń kúrt tómendeýine qaramastan, qazaqstandyq munaidyń dástúrli satyp alýshysy - Italiiaǵa jetkiziletin munai kólemi 11% jyldyq ósimdi tirkedi. Sondai-aq Norvegiiaǵa aýylsharýashylyǵy ónimderiniń eksporty birneshe ese óskenin aita ketelik: 1,4 mln dollardan 2,06 mlrd dollar.
Qurylymy jaǵynan eksport áli de negizinen shikizattan turady.
Bizdiń jiktei qarastyrýymyz boiynsha, olardyń úlesi 79%-dy quraidy, onyń 58%-y - munai, 15%-y — ártúrli kender, mineraldar jáne olardyń bastapqy óńdelgen ónimderi, 5%-y - aýyl sharýashylyǵy ónimderi, qalǵan 2%-y - shikizattyń basqa túrleri.
Qazaqstanda óndirilmeitin daiyn joǵary tehnologiialyq ónimder (mysaly, Reseige eksporttalatyn elektronika jáne Qytaiǵa jóneltiletin iadrolyq reaktorlar) eksportynyń edáýir kólemi is júzinde reeksport bolyp tabylýy múmkin ekendigi de eskertiledi.
"Eksporttyń edáýir tómendeýin eskere otyryp, saýda balansynyń profitsiti 36%-ǵa nemese 3,9 mlrd dollardan 2,5 mlrd dollarǵa deiin qysqardy.Qazaqstannyń dástúrli profitsittik saýda balansy shikizattyń joǵary eksporty esebinen qamtamasyz etiletinin atai ketelik. Alaida, tek shikizattyq emes eksportty esepke alǵanda, bizdiń jikteýimizge sáikes, kórsetilgen kezeńdegi saýda balansy tapshy boldy: 6 mlrd dollar. Ótken jyldyń sáikes kezeńimen salystyrǵanda Qytaidyń importtaǵy úlesi 25,7%-dan 28,8% - ǵa deiin ósti. Uzaq ýaqyttan beri osylaisha alǵash ret Qytai importtyq taýarlardyń basty jetkizýshisi bolyp, Reseidi osy pozitsiiadan yǵystyrdy", - deidi ol.
Elimizdegi Qoldanbaly ekonomikany zertteý ortalyǵynyń ǵylymi jetekshisi Jaqsybek Qulekeev barlyq eksporttyń shamamen 80%-y tek 10 taýar pozitsiiasy mańaiynda qalyptasatynyn aitady. Onyń aitýynsha, jyldyń basynda eksport kóleminiń 12%-ǵa tómendep, shamamen 2,5 mlrd dollarǵa deiin qysqardy. Ol mundai quldyraý dabyl qaǵarlyq belgi ekenin aitady.
"Álemdik ekonomika turaqsyzdyǵy men Qytai jaǵdaiynyń beimálimdigi aiasynda ósimniń 2%-ǵa baiaýlaýy kútiledi. Mundaida bizdiń bizneske degen qaýip-qater táýekelderi kúsheie túsedi. Bizdiń enshimizde, eń kóp degende eki ai bar, iaǵni Qazaqstan jahandyq qubylmalylyqtyń saldaryn shyndap sezine bastaýyna deiin. Saýda-ekonomikalyq qyzmetti júzege asyratyn myńdaǵan kásipkerler bárinen buryn qiyndyqtarǵa tap bolýy múmkin", - deidi ol "Atameken" Ulttyq kásipkerler palatasynda ótken jiynda.
Buǵan deiin saitymyzda "Halyqaralyq valiýta qory álem elderine saýda soǵysy jaǵdaiynda ne isteý kerektigin aitty" degen material jariialanǵan bolatyn. Sondai-aq otandyq ekonomist elimizde biznes genotsidi júrgeli jatqanyn eskertken edi.
