Aldymen Nazarbaevtyń National Geographic telearnasyna bergen suhbatynyń úzindisin qarap shyqtyq. Memleket basshysy EKSPO týraly aitty.
Nazarbaev ne dedi?
«Bilesizder me, biz shyn máninde elordamyzdyń jańa aýdanyn salǵan ekenbiz. Eń ádemi ári zamanaýi aýdan. Bizge bul aýdannyń osy qalpynda saqtalǵany qajet. Biz áýel bastan EKSPO-dan keiin jumsalǵan qarjy men salynǵan nysandy qalai paidalanatynymyzdy oiladyq. Sondyqtan EKSPO-dan keiin eń basty nysanda – biz munda halyqaralyq qarjy ortalyǵy bolady dep sheshtik. Onda jańa tehnologiialyq saiabaq bolady.
Ondaǵy Shardy kórgen bolarsyzdar? Bul diametri 80 metr, biiktigi 100 metrlik álemdegi eń úlken shary bar ǵimarat bolady. Shar segiz qabatty. Ár qabat balamaly energiianyń bir túrin kórsetedi. Máselen, birinshi qabat – gidroenergetika, ekinshi qabat – kún qýaty, úshinshi qabat – jel qýaty, tórtinshi qabat – bioenergetika, himiialyq energetika», - dep atap ótti suhbatynda Nazarbaev.
Iá, jańa, ádemi, zamanaýi aýdan boi kóterdi. Al osy jańa aýdandaǵy qaýipsizdik máselesi qai deńgeide bolady?
Kórmeni tamashalaýǵa kelgen týristerdiń erkin júrip-turýy úshin qandai jaǵdai jasalǵan?
National Geographic telearnasyna bergen suhbatynda Nazarbaev «EKSPO-2017» halyqaralyq kórmesin ótkizýdiń ózektiligin qaitalaýmen boldy. Al ózektilik degen sózdiń aiasynda qaýipsizdik máselesi de kiretini belgili ǵoi.
Osy oraida biz Ishki ister ministrliginiń Ákimshilik politsiia komitetine saýal joldaǵan edik. Komitet tóraǵasynyń orynbasary Talǵat Musaqanov bizdiń «kórme kezinde qaýipsizdik máselesi qai deńgeide bolady?». «Bul ýaqytta Ishki ister organdary qalai jáne qandai josparmen jumys isteidi?» degen saýaldarymyzǵa jaýap bergen eken. Sonymen...
1 maýsymnan bastap...
1 maýsymnan kórme aiaqtalǵanǵa deiin ishki ister organdarynyń jeke quramy kúsheitilgen qyzmet kestesine kóshetin bolypty. Iaǵni, politseilerdiń qyzmet kestesi ózgeredi degen sóz.
Musaqanovtyń aitýynsha, Ishki ister ministrligi ázirgi kúni Astana qalasy ákimdigimen birge EKSPO kórmesine ázirlik jáne ony ótkizý kezinde qoǵamdyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý boiynsha keshendi sharalar qabyldap jatyr.
«Sonyń biri – jedel basqarý jáne fors-major máselelerdi tez sheshý úshin Vedomstvoaralyq shtab quryp qoidyq. Mundai shtab jalǵyz emes, birnesheý», – delingen jaýapta.
Sondai-aq
Kórme ashylǵanǵa deiin bir ai buryn uiymdastyrýshy keńse ǵimaratynda Qaýipsizdikti qamtamasyz etý ortalyǵy óz jumysyn bastamaq eken. Bul ortalyqtyń maqsaty ne deseńiz, IIM-de qurylǵan vedomstvoaralyq jumys tobymen tyǵyz bailanys jasap, kórme barysynda týyndaǵan túrli máselelerdi tikelei sheship otyratyn bolady.
Qoǵamdyq tártipti 5 myń qyzmetker kúzetpek
Iá, dál osynshama qyzmetker kórmeniń qaýipsizdigin kúzetetin bolady. Eskeretin jait, bulardyń barlyǵy politsei emes. 3300-i áskeri qyzmetker, IIM oqý oryndarynyń 500 kýrsanty jáne ofitseri, sonymen birge jeke kúzet uiymdarynyń 630 qyzmetkeri jáne JOO-nyń 174 stýdenti bar eken.
Bizdińshe, bul kóp te emes, az da emes. Keletin qonaqtardyń sanynan shaqtaǵanda kórmeniń qaýipsizdigin kúzetetin 5 myń qyzmetker baiqalmaýy da múmkin. Siz qalai oilaisyz?
Qazirgi kúni EKSPO aýmaǵynda Politsiia bólimi, al kórme aýdanynda Órt sóndirý deposy qurylyp qoiǵan. Sonymen birge Astana áýejaiynda jáne jańa temirjol vokzalynda jelilik politsiia bólimi jumys istep jatyr eken.
Budan syrt Astanadaǵy áýejaida jáne biryńǵai qyzmet kórsetý ortalyǵynda kóshi-qon sharalarynan ótý úshin kórmede kóshi-qon qyzmetiniń beketteri uiymdastyrylatyn bolady.
Aǵylshynsha biledi
Qaýipsizdikpen qatar Ishki ister ministrligi aǵylshyn tilin meńgerý máselesin de eskergen eken. Ilgeride aitqan 5 myń qyzmetkerqaýipsizdikti saqtaý jáne tekserý júrgizý boiynsha aǵylshyn tiliniń jeńildetilgen oqý kýrsynan ótipti.
«Buǵan qosa Astana qalalyq IID-niń shet tilin biletin 200 qyzmetkeri iriktelip, árbir EKSPO nysanyna bekitildi», – delingen eken bizge jazylǵan jaýapta. Astana qalasy Tótenshe jaǵdai basqarmasynyń 100 shaqty qyzmetkeri, 11 tehnika jáne 5 tikushaq tótenshe jaǵdailardy eskertý men órttiń aldyn alý boiynsha arnaiy toptyń quramyna engen.
«EKSPO aýdanynda qaýipsizdik aýmaǵy ornatylyp, oǵan arnaiy jáne akkredittelgen kólikterden basqa júk kólikteriniń kirýi shekteledi. Sosyn, Elorda aýmaǵy boiynsha kiretin kólikterge tekserý júrgizýge qatysty barlyq «Rýbej» beketterinde kúsheitilgen qaýipsizdik sharalary bekitip jatyrmyz», – deidi Musaqanov. Solai.
Ishki ister ministrliginiń deregi osyndai. Bastysy, sóz ben is sáikes kelsin dep kúteiik.
Siz bilesiz be?
EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesine 5 mln adam keledi dep kútilýde, onyń 15% álemniń ár túkpirinen keletin týrister, 85% Qazaqstannyń barlyq óńirinen keletinder, 120 el jáne 12 halyqaralyq uiym ózderiniń kórmege qatysatyndaryn rastady.
1 qańtardan bastap ekonomikasy damyǵan 45 eldiń azamattary úshin 30 kúnge deiingi vizasyz keste engizildi. Olar sondai-aq politsiiaǵa tirkelýden de bosatylǵan, olarǵa tirkelý shekaradan ótken boida júrgiziledi. EKSPO-nyń qatysýshylary men qonaqtary tirkelýdi onlain júiesinde júrgize alady, bul óz kezeginde tirkelý sharalaryn jeńildetip, oǵan ketetin ýaqytty birneshe minýtqa deiin azaitpaq.
Daiyndaǵan, Aiaýlym Shaimardan
