Sharany QR Aqparat jáne qoǵamdyq damý ministrliginiń qoldaýymen «Qazaqstandyq qoǵamdyq damý institýty» KeAQ uiymdastyrdy.
Otyrysqa «Akademik E. A. Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy ýniversiteti» KeAQ professorlyq-oqytýshylyq quramy men stýdentteri, memlekettik organdar ókilderi, saiasattanýshylar, zańgerler men qoǵam qairatkerleri qatysty.
Otyrys qatysýshylary «Ekinshi Respýblika» uǵymynyń neni bildiretinin jáne onyń aldynda málimdelgen «Jańa Qazaqstan» tujyrymdamasymen ózara bailanysyn talqylady. Sondai-aq, shara barysynda sarapshylar eldegi saiasi júiege negizgi zańǵa eńgiziletin ózgerister men tolyqtyrýlar qalai áser etetini týraly pikir almasty.
Is-shara «Qazaqstandyq qoǵamdyq damý institýty» KeAQ Basqarma Tóraǵasy Qazbek Maigeldinovtyń moderatorlyǵymen ótti. Ol Konstitýtsiiaǵa engiziletin negizgi ózgerister men tolyqtyrýlardy atap ótti.
«Búgingi tańda Konstitýtsiialyq reforma boiynsha jumys toby óz jumysyn aiaqtap, Konstitýtsiialyq Keńes aiasynda ózgertýler engizý jumystary bastaldy. Qyrkúiek aiynan bastap atalmysh ózgertýler Parlament qabyrǵasynda qaralyp, jyl sońyna deiin engiziledi. Negizgi ózgertýlerge keletin bolsaq, Ata zańnyń 33 babyna 56 túzetý engizý josparlanyp otyr. Sonyń ishinde Prezident ókilettiligin shekteýge, sailaý júiesin ońtailandyrýǵa, saiasi partiialardy tirkeý men jergilikti ózin-ózi basqarýǵa qatysty ózgerister qoldanysqa enedi. Onyń ishindegi basty ózgeris Prezident ókilettiliginiń shektelgeni. Bul «Ekinshi Respýblika» qaǵidaty aiasynda «Kúshti Prezident – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet» formýlasymen júzege asady. Sondai-aq, Tuńǵysh Prezidenttiń ókilettikterine qatysty baptar Konstitýtsiiadan alynyp tastalady. Bul rette 91-bapta QR Tuńǵysh Prezidenti – Táýelsiz Qazaqstannyń negizin qalaýshy mártebesi qalady, biraq «Elbasy» sózi bolmaidy. Osylaisha, Nursultan Nazarbaevtyń tarihi róli moiyndalyp qalady, al ókilettiliginiń keń aýqymy joiylady», – dedi Qazbek Maigeldinov.
Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń janyndaǵy Memlekettik basqarý Akademiiasy Qaraǵandy oblysy boiynsha filialynyń direktory Serikjan Baibosynov Prezidenttiń bastamalaryn keibir azamattar durys qabyldai almai jatqandyǵyn aitty.
«Memlekette úlken ózgerister bolyp jatyr. Ózgeristerdiń ishindegi eń mańyzdysy – Prezidenttiń ókilettiligin shekteý. Aita ketetin jait, Prezident ózgeristerdi ózinen bastady. Osyǵan úlken nazar aýdarýymyz kerek. Birinshiden, Prezident óz ókilettiligin atqarýshy, zań shyǵarýshy bilikke berdi. Ekinshiden, óziniń jeke basyna qatysty máseleler, iaǵni Prezidenttiń týystary, jaqyndary tek qana memlekettik qyzmette ǵana emes, sonymen birge kvazimemlekettik sektorlarda da basqarýshy qyzmetin atqara almaidy. Bul osyǵan deiin bolmaǵan ózgerister.
Sonymen qatar, Konstitýtsiiaǵa usynylyp otyrǵan ózgeriste jer máselesi de naqty aiqyndaldy. Endi jer memlekettiń menshigi bolady.
Kóptegen azamattar ózgeristerdi durys qabyldai almai jatqandyǵyn baiqadym. Prezidenttiń saiasi, áleýmettik, ekonomikalyq turǵydan negizdelgen oblystardy qurý jónindegi usynysyna, basqa azamattar taǵy da aýdandar ashaiyq degen urandar aitýda. Aýdan ashý másele emes, biraq bul suraqqa ekonomikalyq turǵydan qaraý kerekpiz. Ekonomikalyq turǵydan eshqandai paida bermeitin, halyq sany 6000-ǵa jeter-jetpes bólikterde aýdan ashaiyq dep eldi dúrliktirip, oǵan qol jinaý Prezidenttiń igi bastamalarynyń usaqtalýyna ákelip soǵady».
Qaraǵandy qalalyq máslihatynyń depýtaty Jibek Kamali óz sózinde máslihattardyń róli men áleýetin kúsheitýge toqtaldy.
«Máslihattar memleket pen qoǵam arasyndaǵy kommýnikatsiialardyń mańyzdy býyny. Olardyń rólin kúsheitý baqylaý sapasyn arttyrýǵa, jergilikti deńgeide qarjy tártibin jaqsartýǵa múmkindik beredi. Jurtshylyqpen bailanysty jaqsartýǵa memlekettik organdardyń ashyqtyǵy, jergilikti deńgeide sheshimder qabyldaý kezinde qoǵamnyń pikirin eskerý ǵana yqpal ete alady».
«Akademik E. A. Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy ýniversiteti» KeAQ saiasattaný jáne áleýmettaný kafedrasynyń meńgerýshisi Eldos Jumaǵulov reformalar týraly aita otyryp Shoqan Ýálihanovtyń «Sot reformalary týraly jazbasyn» mysalǵa keltirdi.
«Shoqan Ýálihanovtyń «Sot reformalary týraly jazbasynda» kelesi jaǵdailardy eskerý týraly aitqan bolatyn: «Kez-kelgen ózgeristerdi qalyptastyrý jáne ony keiinirek saqtaý úshin bul reforma materialdyq qajettilikterge sáikes kelýi kerek jáne ol qoǵamnyń ulttyq sipatyna beiimdelýi kerek
Meniń oiymsha, qoǵamdaǵy eń basty talaptar ashyqtyq, ádilettilik jáne erkindik. Iaǵni, saiasattaǵy ashyqtyq, áleýmettik ádilettilik jáne ekonomikalyq teń jaǵdaidyń jasalýy. Halyqty beibit mitingige shyǵarǵan da negizi osy talaptar. Jańa Qazaqstannyń negizgi ideiasy osy bolar dep oilaimyn. Bul ideia - qoǵamnyń talaby. Biraz ýaqyt óz-ózimizdi aldap kelgenimiz ókinishti. Árine, osy jyldardaǵy jetistikterimizdi joqqa shyǵarsaq, ózimizdi de joqqa shyǵarǵanymyz. Is te boldy, al sózimiz odan da kóp boldy. Joldaýdy naqty saiasi reformalardyń bastaýy retinde kútkenimiz ras».
«Akademik E. A. Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy ýniversiteti» KeAQ rektory apparatynyń basshysy Serik Qalqamanov túzetýler Qazaqstannyń bilik institýttary ózara árekettesýdiń jańa modelge kóshýin jáne jańa saiasi mádeniettiń nyǵaiýyn bildiretinin aitty:
«Memleket basshysy bul modeldi «Ekinshi Respýblika» dep atady. «Ekinshi Respýblika» odan ári sýperprezidenttik respýblikadan prezidenttik-parlamenttik respýblikaǵa kóshýdi kózdeidi. Bul memlekettik basqarý jumysynyń mazmunyn ózgertý. Memleket basshysy qoǵamymyzdyń saiasi transformatsiiasyna baǵyttalǵan barlyq ózgerister men tolyqtyrýlardy Konstitýtsiiaǵa engizýdiń mańyzdylyǵyn atap ótti».
Óz sóziniń sońynda Serik Qalqamanov qatysyp otyrǵan stýdentterden Jańa Qazaqstandy qurýdaǵy olar úshin mańyzdy kriteriilerdi ataýdy surady.
Aita ketý kerek, stýdentter is-sharaǵa belsendi qatysyp, talqylanǵan saiasi taqyryptar boiynsha óz pikirlerimen bólisti. Spikerdiń suraǵyna jaýap bere otyryp, olar tulǵany bala kezinen qazaqstandyq patriotizm rýhynda tárbieleý óte mańyzdy ekendigi týraly biryńǵai pikir bildirdi.
Konstitýtsiialyq reformalardyń partiialar arasyndaǵy básekeni arttyrýǵa berer áseri týraly saiasattanýshy Baýyrjan Serikbaev óz pikirin bildirdi:
«Partiia qurýǵa qajetti músheler sanynyń tómendetilýi elimizde saiasi uiymǵa birikkisi keletin azamattardyń belsendiligin arttyrýǵa yqpalyn tigizedi. Qazirdiń ózinde saiasi partiia qurýǵa nietti bastamashyl toptar qurylyp jatyr. Partiialardyń Parlamentke ótý sheginiń túsirilýi búgingi tańda elimizde tirkelgen saiasi partiialar arasyndaǵy básekelestikti kúsheitedi. Prezidenttiń saiasi partiia tóraǵalyǵynan ketetini, barlyq oblys, qala men aýdan ákimderi, olardyń orynbasarlary partiia filialdarynyń tóraǵalyǵynda bolmaýy bir saiasi partiianyń dominantty rólden ketip, barlyq partiialarǵa teń múmkindikter beredi. Partiia qurý úshin óńirlerdegi músheler sanyn 600-den 200-ge túsirý bastamasy bolashaqta qurylýy múmkin partiialar úshin úlken jeńildik bolmaq. Óz kezeginde mojaritarlyq júieniń engizilýi jeke azamattardyń da belsendiligin arttyryp, azamattyq qoǵamnyń damýyna yqpalyn tigizedi. Atalǵan ózgerister el azamattarynyń saiasi belsendiligin kóterip, qoǵamnyń saiasi reformalar men el ómirine belsendi aralasýyna oń yqpal etedi».
