Al, qazirgi kezde: «nege kitap oqyǵan durys?» degen saýalǵa kez kelgen teledidar kórermeni jaýap bere almaýy múmkin. «Sebebi, – deidi ǵalymdar. – Teledidar kórip otyrǵan adam tolassyz kelip jatqan aqparatty qabyldap, oi eleginen ótkizip úlgermeidi. Ekrandaǵy obraz adamnyń sanasynan tys eles siiaqty kóz aldynan kólbeńdep ótip jatady. Ol adam ne kórip otyrǵanyn da bilmeýi múmkin. Áiteýir, qarap otyr. Bar bolǵany osy. Ekranǵa kóp úńiletin adam ne kórip otyrǵanyn sanaly túrde ańǵara bermeidi. Sodan keiin kórgen aqparat jadynda uzaq saqtalmaidy. Tipti, ózi ómir súrip jatqan ortada ne bolyp jatqanyna beijai qaraityn del-sal psihologiia paida bolady. Bul adamnyń damýyna kedergi jasap, túptiń túbinde úlken daǵdarysqa (adamdy da, qoǵamdy da) alyp keledi».
Al, kitap oqyp otyrǵan adam, kerisinshe, óz betinshe oilanady, shyǵarmanyń jelisi boiynsha keiipkerlerdi somdaidy, kóz aldyna elestetedi, sanada paida bolǵan oilardy bailanystyrýdy úirenedi. Al, kino kórip otyrǵan adamnyń miynda aqyl-oidy damytatyn shyǵarmashylyq protsester jumys jasaýyn doǵarady. Kórermen úshin barlyq kórinister men keiipkerlerdi rejisser jasap, daiyndap qoiǵan. Búgingi kúnniń qaharmany Bred Pitt kóz aldymyzda tur. Oilanýdyń esh keregi joq.
Kitap oqyǵan adam miy qozǵalysqa keletin bolsa, kino kórgende midyń oń qabaty isten shyǵyp qalady. Kógildir ekrannyń aldynda kóp otyrǵan adamnyń sol jaq miy abstraktili oilaýǵa beiimdele bastaidy. Bul zamanaýi tehnologiia ǵalamtormen de bailanysty. Al, adam kitapty qanshalyqty kóp oqysa, sonshalyqty shyǵarmashylyq oilaý qabileti artady. (Árnie, taldap, talǵap oqýdyń jóni bólek). Jańasha oilai alatyn, tyń dúnielerdi óz betinshe jasai alatyn shyǵarmashylyq órisi ashylady. Eger bir-birin qabyldai almaityn, túsinisýge shydamy jetpeitin kelte, «ia aldaǵanǵa, ia azǵyrǵanǵa, ia bir paidalanǵanǵa qarap, aqty qara dep, ia qarany aq dep» (Hakim Abai) baǵa beretin, kez-kelgen pikirdiń sońynan ergish, aldamshy urpaq janyńyzda júrse, esh tańqalmańyz.
Demek, jattandy oilardan, syldyr sózden, jasandy shablondardan óz erkimen arylyp, dúnieniń syryna qanyǵyp, ǵalamdy keńinen sharlaýǵa múmkindik beretin qundylyq ol qashanda – KITAP.
Oqýsyz, ǵylymsyz Jaratýshymyzdy tanýymyz múmkin be?! Múmkin emes. Sondyqtan, Paiǵambarymyz Muhammed (s.ǵ.s.): «Ár erkek, áiel adam úshin bilim alý – Allahtyń aldyndaǵy paryzy», – dese, taǵy bir hadisinde: «Tal besikten jer besikke deiin bilim alyńdar», – dep ósiet etken.
Áset BEKTUR
JATARDA OQYLATYN DUǴA
ál-Bara ibn Azibten (r.a.) jetken hadiste:
«Allah elshisi (sallallahý aláihi ýá sállám): «Ái, pálenshe! Jatar aldynda: «Ýa, Allah taǵalam! Sheksiz meiirimińdi qalap, qaharyńnan qorqyp,(bergen úkimińe bas iip, jazǵanyńa razy bolǵan kúide) ózimdi bir Ózińe baǵyshtadym. Júzimdi Saǵan buryp, kúlli isimdi Saǵan tapsyryp, bir Ózińe arqa súiedim. Ózińnen basqa qamqor da, pana da joq. Túsirgen Kitabyń men jibergen paiǵambaryńa iman keltirdim» – dep duǵa jasaǵyn. Eger osy duǵany oqyp jatqan túni kenetten o dúniege attansań, áý bastaǵy pák tabiǵatyńa sai imandy bolyp ótesiń. Al eger aman-esen tańǵa jetseń, jaqsylyqqa
kenelesiń», – dep aitty», – delingen.
