Kásiptik-tehnikalyq mamandar qazirgi tańda ekonomikanyń basty qozǵaýshy kúshine ainalǵan. Sol sebepti kezinde Elbasy Nursultan Nazarbaev oblystarda kásiptik-tehnikalyq mamandardy daiarlaityn kolledjderdiń materialdyq bazasyn nyǵaityp, oqý baǵdarlamalaryn zaman talabyna sai jetildirýdi Úkimetke tapsyrǵan bolatyn. Budan basqa, Elbasynyń kásiptik-tehnikalyq mamandyqty igerýge umtylǵan jastarǵa tegin granttar taǵaiyndap, jastardy yntalandyrýdy da eskergen edi.
Qazir jastarǵa kásiptik-tehnikalyq bilim berýde ozyq tájiribe retinde tanylǵan Dýaldi oqytý júiesi Qaraǵandy, Túrkistan, jáne Shyǵys Qazaqstan oblysynda qarqyndy damyp jatyr. QR Bilim jáne ǵylym ministrligi taratqan statistikalyq derekterge kóz júgirter bolsaq, elimiz boiynsha kásiptik bilim beretin 96 orta býyndy oqý oryndarynda Dýaldi oqý júiesi keńinen qoldanylatynyn baiqaimyz.
Bul júie boiynsha tálim alyp júrgen jastar óz ýaqytynyń 70-80 paiyzyn óndiriste, qalǵan 20-30 paiyzyn kolledjderde bilim alýǵa baǵyttaidy. Kásiptik-tehnikalyq maman daiyndaýda taptyrmaityn tásil retinde moiyndalǵan Dýaldi oqytý júiesi damyǵan Batys elderinde keńinen tanymal.
Aitalyq, Germaniia, Avstriia, Daniia, Niderland, Shvetsiiada osy júie keńinen paidalanylýda. Sońǵy jyldary Qytai men jedel damyp kele jatqan Shyǵys Aziia elderi de Dýaldi oqytý júiesiniń arqasynda ekonomikasyn órkendetýge kúsh salýda.
Óndiristi óńir sanalatyn Shyǵys Qazaqstan oblysynda Dýaldi bilim berý júiesin jergilikti bilik oryndary Germaniianyń is-tájiribesine súienip damytyp jatqanyna biraz jyldyń júzi boldy. Óńirde kásiptik-tehnikalyq bilim berý isin damytý qolǵa alynǵan sátte Germaniianyń Trir qalasyndaǵy qolónershiler palatasynyń jetekshisi Karel Kiz arnaiy kelip, óńirdegi kolledjdermen bailanys ornatyp, is-tájiribelerimen bólisken bolatyn. Sol kezde bilikti maman Dýaldi oqytý júiesiniń mańyzyn bylaisha áńgimelep bergen edi.
– Dýaldi júie boiynsha maman daiyndaýǵa den qoiǵan Germaniianyń Reinland-Pfalts aimaǵynda jumyssyzdyq deńgeii bar bolǵany 3 paiyzdy quraidy. Al tutas elde bul kórsetkish 7,8 paiyzdyń deńgeiinde. Búginde Germaniiada 25 jasqa deiingi jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq 7 paiyz bolsa, bul kórsetkish Gerekiiada – 45, Ispaniiada – 43, Frantsiiada – 30, Italiiada 28 paiyzdy quraidy. Osydan-aq bul júieniń eldegi jumyssyzdyq máselesin sheshýde qandai mańyzǵa ie ekenin baiqaýǵa bolady. Kásiptik-tehnikalyq mamandar daiarlaityn bul júieni damytý úshin memleket te múddeli bolýy kerek. Qazaqstannyń Dýaldi oqytý júiesine airyqsha mán berip otyrǵany qýantady. Búginde Germaniiada osy júie boiynsha tálim alǵan jastardyń 80 paiyzy birden jumysqa ornalasyp ketedi. Olardyń basym kópshiligi shaǵyn jáne orta bizneske jumysqa tursa, qalǵan 20 paiyzy iri kásiporyndarǵa jumysqa ornalasady. Sondyqtan bul júieniń el ekonomikasyna bereri mol, – degen bolatyn bilikti maman.
Búginde elimizdegi kásiporyndarǵa jańa tehnologiialar enip jatqany belgili. Bul jaǵdaida sol kásiporyndarda jumys isteitin mamandardy qaita daiarlyqtan ótkizý máselesi týyndaidy. Bul suranysty qanaǵattandyrý úshin elimizdegi kásiptik-tehnikalyq mamandar daiarlaityn oqý oryndary oǵan daiyn bolýy shart. Osy rette óndiris oryndary da maman jetispeýshiligin Dýaldi oqytý júiesin engizgen oqý oryndarymen birlesip sheshýge múddeli bolyp otyr.
Nurlan JUMAQANOV
