«Meniń bar oiym osynaý rýhani aýrýǵa ushyraǵan qala tarihyn Dýblin sahnasynda jazyp kórsetý boldy. Desek te, meniń kinám – áńgimelerimnen sasyǵan baldyrlar men shirigen qaldyqtardyń shynaiy iisi múńkip turǵandyǵynda. Bylai túsinińiz: irlandyqtar óz shynaiy beinesin meniń ainamnan aiqyn kórdi. Sebebi, men árqashan Dýblinnyń «qoqysyn tazalaý» arqyly búkil álemdi qoqystan aryltýǵa bolatynyn túsindim».
«Ýliss»» týraly
«Shyǵarma tehnikasy arqyly men adamzatqa deiin bolǵan jáne odan keiin de bola beretin jerdi sipattaǵym keldi.
Bul epopeia eki halyqtyń (izraildikter men irlandyqtar) sol kezdegi shaǵyn bir kúndik ómirinen alynǵan oqiǵa. Buny, tipti, entsiklopediia dep te aitýǵa kelmeidi. Meniń maqsatym, sub spicies temporis nosti ( jahandaný jaryǵy) aiasynda mifti qalypqa túsirý boldy. Barlyq oqiǵa (árbir saǵat, árbir tirshilik iesi, árbir óner túri, tipti tolyq joba strýktýrasy da) shielenisip qana qoimai, óz jeke tehnikasyn qurýmen erekshelenedi...».
(1920 jyl, 12 qyrkúiek. Karlo Linatiǵa jazǵan hatynan)
«Týyndyny jazýda aldyma mynadai maqsattar qoidym: shyǵarma on segiz túrli kózqaraspen jáne sondai tehnikalyq stilmen kópke ortaq pikirde jazylady. Biraq, ol da jabyq bolýy múmkin...».
(Hariet Shoý Ýiverge jazǵan hatynan. 1921 jyl, 24 shilde)
«Shyǵarmanyń árbir epizody ártúrli kórkemdik qundylyqtarmen (ritorika, mýzyka nemese dialektika) ushyrasyp, artyna tabula rosa qaldyryp otyrady. Men «Bórtegúldi» jazǵannan keiin eshqandai mýzykamen áýes bolmaityn boldym...».
(Hariet Shoý Ýiverge jazǵan haty.1919 jyl, 20 mamyr)
«Men «Ýlissqa» «Odisseidiń» jalpy josparyn negiz ettim. Jáne solai bolýyn qadaǵaladym. Bul meniń buǵan deiin jazǵandarymnyń eń úzdigi...».
(«Tsirtseia» bóliminen )
«Saiyp kelgende, «Ýliss» búkil ishki monologtyń dáldiginiń dáleli. Ol áldenege múddeli, sebebi, ónerge tek ásermen ǵana qaraidy. Jáne ishki úndestikti talap etedi.
Synnyń bul kitaptan moraldyq qatelerdi izdeitini ókinishti- aq. Jáne ony shyndyqqa balaýy da... Djentlmendik sózim, onda eshqandai shyndyqqa balap, synaityndai tarmaq joq, meniń keiipkerlerim – jai ǵana «aýyzjappastar»....
Kitapqa taǵy artyq nárseler qosatyn bolsam, onyń baqytsyzdyqqa ushyraitynyn nemese qurdymǵa ketetinin bilemin.
Bul týyndy óz erejemmen oinaǵan oiynnan da joǵary ekendigin bilemin».
«Odissei» týraly
«Faýst adamzattyq tolyq uǵymǵa dálel boldy, biraq ol adam emes. Ol jas pa, álde kári me? Onyń otbasy qaida? Bul jaiynda eshteńe bilmeimiz... Gamlet?! Iá, Gamlet – tirshilik iesi (mysqylmen), tek ol bireýdiń balasy. Al, Ýliss – Laertanyń uly, Telemaktyń ákesi, Penelopanyń kúieýi, Kalipsonyń kóńildesi jáne Troia qabyrǵasyndaǵy grek áskerleriniń odaqtasy. Oǵan qosa Itakidiń ámirshisi... Mine, osy tusta onyń áskeri qyzmetten qashqysy kelgen «sheber ártis» ekenin de aitýdy umytpaýymyz kerek. Dei turǵanmen, ol soǵysta sońyna deiin bardy... Basqalar shepti tastap, tym-tyraqai qashqysy kelgende, ol soǵysty jalǵastyrýdy talap etti... Jáne ol Eýropadaǵy alǵashqy «djentlmen». Ol jas hanshaiymmen batyl túrde jalańash kezdesýge barǵanda denesiniń uiatty jerlerin ǵana jat kózderden jasyrǵan. Taǵy ol – uly ónertapqysh. Tankty jasaǵan sol... Aǵash at pa, álde temir qorap pa, já, mańyzdy emes, áiteýir áskerler tyǵylyp otyratyn «úishikti» de sol oilap tapqan!».
«Finnegans Wake» týraly
«Men sózimdi batyra tústim.
Men aǵylshyn shekteýlerine deiin jettim.
Men túnde jaza bastaǵanymda olardyń bailanysyna kerek sózderdi tappaitynymdy túsindim. Bul jaǵdaida olar túnde óziniń jartylai nemese tolyq qurylymyn kórsetpeidi. Sondyqtan, men sóz ben bailanystyń ortaq úndestigin paidalanýdy jón dep sanadym. Árine, tań atqanda bári túsinikti bolady. Men olardy aǵylshyndarǵa berem, men olardy qurtpaimyn...
Men kitaptaǵy árbir joldy jazýǵa óz basymmen jaýap beremin. Bul aqymaqtyq bolyp kóriner, desek te, bul týraly ǵasyrlar ótken soń talqylai jatarsyzdar.
Meniń kitabymnyń shynaiy batyrlary – ýaqyt, kól, taý.
Túsinikti maǵynada aitsaq, munda eshqandai geroi joq.
Kez kelgen sanaly oqyrman kitapty mátinge oralmai-aq oqi alary sózsiz.
Olar (fashister) Polshany jaiyna qaldyrýy úshin «Finnegans Wake»- ti oqýy kerek (Ekinshi dúniejúzilik soǵys jaiynda)».
Irlandiia týraly
– Irlandiialyq ulttyq bolmys týraly ne aitasyz ?
– Óte teris suraq,b ul bolmysty men ózimshe baǵamdaimyn... Joq degende, jeke basyn qadir tutanyn árbir adam Irlandiiada qalmaýy kerek.
(Dj. Djoistyń suhbatynan)
[caption id="attachment_25788" align="alignright" width="291"]
Ózi týraly pikiri
«Men – asqan jomarttyǵy joq jáne ishimdikke táýeldi qarapaiym janmyn.
Meniń miym – usaq zattar dúkenindegi satýshynyń miy sekildi».
Djoistyń ákesi týraly aitqany (Ákesi Djon Stanislaýs Djois )
«Onyń kemshilikterin jaqsy kóretin men ózim de kúnáharmyn.
Meniń kitaptarymdaǵy júzdegen keiipkerler sipaty sodan keldi.
Ol «bankrot» bolatyn.
Múmkin, onyń aýrýy – «Ýliss» úshin alǵan jazam shyǵar».
«Ýlisstegi» qanatty sózder
«Siz meniń sózderim tumandy deisiz be? Al, sizge bizdiń jan dúniemiz tuman bolyp kórinbei me?
Ómir – kúnderdiń jiyntyǵy. Bir kezderi taýsylar...
...Onyń ótkeninde uly bolashaq jatqan bolatyn...».
«Dýblindyqtardaǵy» qanatty sózder
«Fizikalyq qushtarlyqqa boi ursa, áiel men erkektiń arasynda mahabbat bolmaidy:
Fizikalyq qushtarlyqqa boi urmasa, áiel men erkektiń arasynda dostyq bolmaidy...».
[caption id="attachment_25789" align="alignleft" width="335"]
Nora (jary) Djois jaiynda
«Qudai, jerge tús – sen oǵan osynda tapsyrma beresiń.
Eh, Djim óziniń «shimai-shatpaǵyn» qaza bergennen góri ánshi bolǵanda ǵoi (Djois ándi jaqsy aitqan).
Nege...nege sen adamdar túsine alatyn sanalyraq kitaptar jazbaisyń?».
Noranyń Djoistyń qazasy jaiyndaǵy sózi
«Ol arystandardy jaqsy kóretin. Ol endi olardyń «yrylyn» jii estip turatyn boldy».
Bekket «Ýliss» haqynda
«Siz onyń aǵylshyn tilinde jazylmaǵanyna shaǵymdanasyz. Bul, tipti, jazylmaǵan da...Kerek deseńiz, bul oqýǵa da arnalmaǵan... Bul tek kórý men estýge ǵana arnalǵan kitap.
Mundaǵy forma – mazmun, mazmun – forma».
Bekket «Finnegans wake» haqynda
«Djoistyń mátini – eshteńe emes, ol ózi sol «eshteńe» siiaqty».
Djoistyń qanatty sózderi
«Men de adamdardyń men týraly oń pikirlerin teriske shyǵaratyn jáne ózimshil, maqtanshaq, ailaker dep aitqyzarlyq «jyn urǵan» qasiet bar».
«Anamnyń ákeme degen ińkár qarym-qatynasy – maǵan bergen tárbiesi edi».
Rim maǵan óz ájesiniń máiitin týristerge kórsetý arqyly aqsha tabatyn adamǵa uqsaidy.
«Ǵulama qatelespeidi. Onyń qateleginiń ózi nysanaǵa dóp tiedi».
«Biz bir obrazda dúniege kelgenmen, ártúrli ólemiz».
«Ýaqytty artqa qaitara almaisyń. Sýdy judyryǵyńmen ura almaisyń. Biraq, solai isteitin be ediń? Ótkenge... bárin basynan bastar ma ediń?..».
«Meni jaqsy kórseń, meniń qolshatyrymdy da jaqsy kór».
«Oi – oi týraly oi».
«Ár juma bir beisenbini jerleidi. Eger baiqap tursań, árine...».
Jantas ERKIN,
«Solaqailar ádebi klýby»
