Maǵan mundai din unamaidy...
- Qalaǵa ma? - dedim.
- Iá, - dedi.
- Qansha?
- Pálen. Kelistik, kettik! – dedim de kóliktiń artyna jaiǵastym. Aldynda bir eresek kisi otyr. Taksistiń túrine qarap ishim qylp etti. Ieginde súikimsiz saqal. Balaǵyn bosa da kóre almadym. Esesine kózine qarap kim ekenin birden bildim. Sońǵy 20 jylda elde qamystai qaýlaǵan tanys nazar. Meiirim men mahabbattan ada bolyp, agressiiaǵa tola bastaǵan jansyz janar. Ishimnen «Ták, qazir mynaý ýaǵyz aityp bastaidy. Qýatty oilardy jinaqtap, shabýylǵa daiyn otyraiyn» dedim de «shashylyp júrgen oilardy dereý miǵa mobilizatsiia jasa» dep aqylymmen sirena qostym. Dabyl boiynsha jappai miymda sapqa tura bastaǵan OIYMA: «Qazir qaqtyǵys bolýy múmkin. Báriń maidanǵa saqadai sai turyńdar!» dep komanda berdim. Olar: «Qup bolady, Shánjarhan!» dep chest berdi de tolyq áskeri kúige keldi. Taksishi de qaita-qaita ainadan maǵan qarap, miǵa shabýyldaityn qolaily sátti kútip otyr. Men de saq otyrmyn. Qasyndaǵy kisige qarap úzilgen áńgimesin jalǵap:
- Jap-jas qoi. Elý degen ne táiiri? - dedi.
- Iá, ajal aityp kelmeidi. Ketti endi ne bolsa da, - dep qoiady serigi. Sóitkenshe bolǵan joq ol: «Men keldim. Ana burylystan tastap ket» dedi. Kólik toqtady. Aqshasyn tólep túsip qaldy. Ishimnen «Ták, kezek maǵan taqady. Qazir ilmekti laqtyrýy kerek» degenimshe bolǵan joq manipýliatsiia bastaldy. Ol:
- Brat, Qoianqustyń arhitektoryn tanýshy ma ediń? – dedi.
- Joq. Munda turmaimyn.
- Sol arhitektor keshe qaitys boldy.
- A, imandy bolsyn!
- Jap-jas kisi bolatyn. Bar joǵy elýde. Bizben fýtbol oinap júretin keshege deiin. Ne bolǵanyn bilmeimin. Tańerteń oianbai qalypty.
- A, iá, qazir sondai aýrý kóbeidi ǵoi...
- Qarash iá, ajal degen aiaq astynan. Ólemiz dep oilamaimyz. Oinap kúlip máz bolyp júresiń, i raz, bir kúni joqsyń. I, qabirde perishteler senen dapros alyp jatyr. Al sende vobshee daiyndyq joq.
- A, iá, «Ajal aqymaq úshin altaý, aqyldy úshin bireý» degen ǵoi atam qazaq dep men de áńgimeni ilgen boldym. Ol:
- Brat, qarashy. Qandai ǵapylmyz, iá? Ólimdi, qabirdegi azapty oilamai tek dúnieni ýaiymdaimyz, - dedi.
- Endi, qý tirshilik qoisyn ba?
- So ǵoi, sol. Allah Quranda: «Ómirleriń Meniń aldymda bir sát qana. Erteń-aq senderdi aldyma ajal aidap ákeledi» deidi. A, biz ony umytyp, tek dúnieniń sońynda júremiz.
- Basqa isteimiz endi?
- Brat, ne istegeni qalai? Aqiretti oilaý kerek, aqiretti. Oinap kúle bermei alda ólim baryn bir sátke umytpaýymyz kerek. Sonda ǵapyl bolmaimyz.
- Jaraidy, solai oiladyq delik. Sonda Qudaidyń adamdy jaratýynda ne maqsat bar? Bizdi ne úshin jaratty? Jaratqan soń adamnan Qudai ne dámetedi? Ólim týraly oilap júrgende Qudaiǵa keregi ne?
- Ne deisiń be? Ony Quranǵa qarap tochno bilemiz.
- Iá, Quranda ne depti?
- Quranda Zýriiat súresiniń pálen aiatynda «Men adam men jyndardy Ózime qulshylyq etý úshin jarattym» dep jazǵan.
- Iá, ne bolypty endi?
- Ne bolǵany qalai? Qulshylyq etý kerekpiz.
- Jaqsy, sonda jurt jappai qulshylyqta bolý kerek pe?
- Iá, da. Allah buiyrdy ma, boldy. Qul ámirdi oryndaý kerek, - dep bir-aq kesti.
- Ái, eldiń bári solai júre almaidy aý? – dedim kúmándi daýyspen.
- Nege? Nege júre almaidy? Brat, óziń oilap qarashy. Tań namazy 2 rakat. Súndetimen tórteý. Ári ketse bes-aq minýtta oqisyń. Durys pa? Eń uzaq oqylatyn besin namazy 10 rakat. Sonyń ózine ary ketse 15-aq minýt shyǵyn. Sosyn ekinti eń ońaiy. Sham da solai. Quptanda 9 bas namaz. Bitti sonymen. Bárin qossań bar ǵoi iá, táýligine jarty-aq saǵat ýaqyt ketedi. Óziń oilashy 30-aq minýt. El soǵan qinalady ǵoi-e, soǵan. Senesiń be osyǵan?
- A, jaqsy eken. Qulshylyqqa tek namaz jata ma, sonda?
- Joq, bes paryz. Namaz sonyń ishine kiredi. Birinshisi: Kálima-shahadat aitý. Ekinshisi jylyn bir ret oraza ustaý. Sosyn, po mere vozmojnosti Mekkege qajylyqqa ómirińde bir ret barý kerek. Qaltań kóterse zeket ber. I sosyn bes ýaqyt namazdy úzbei oqý kerek! - dep sońǵy sózin erekshe ekpinmen aiaqtady. Men:
- Boldy ma? Bary sol ǵana ma? – dedim.
- Ne, bary sol ǵana ma?
- Qulshylyq túrlerin aitamyn. Osy beseýimen qul bolamyz ba, Qudaiǵa? Basqa joq pa?
- Iá, da!
- Ói, mynaýyń az ǵoi.
- Qalai az? - dedi taksist jalt qarap.
- Endi ondai Ulyq Qudaiǵa ómirińde bir ret kálima aityp, jylyna bir ret oraza ustap, ólgenshe bir ret qajylyqqa baryp, zeketti berseń berip, bermeseń qoiyp, táýligine bes ret namaz oqý degen dym emes qoi. Ne bolady mynaýyń? Ói maǵan mundai din unamaidy, - degenim sol edi, jigit mashinanyń tormazyn qatty basyp qalyp, «shiq» etkizdi de, jalt qarap:
- Qalai unamaidy? – dedi.
- Qudaidyń ulyqtyǵy men quldyń shúkirshiligi bir-birine proportsiia emes qoi. Túk emes qoi myna sanap shyqqan qulshylyǵyń. Men seni «qul bolaiyq» degenge qampaityp bir nárse aita ma desem, dym aitpadyń ǵoi. Ne bolady bes namazyń?
- A, ne brat, sen osynyń bárin oryndap júrsiń be?- dep beine bir sýper taqýaǵa jolyqqandai aýzy ashylyp qaldy.
- Másele onda emes.
- Endi nede?
- Maǵan kúrdeli hám qyzyqty qulshylyq kerek. «Ei, Qudai, má, saǵan osy da bolady» degen siiaqty bes túrli ǵibadatpen quldyqty shektep qoiý Qudaiǵa neývajenie ǵoi.
- Qalai sonda?
- Endi qulshylyq degen 24 saǵat úzilmeitin bolsa, sonda ǵana qulshylyq sanalady. Maǵan bir sekýnd ta úzilmei turatyn ǵibadattyń túri kerek. Qudaiǵa mynadai otnoshenie ustaý degen, keshirip qoiarsyń, masqara ǵoi. Óziń oilap qarashy, bir oraza men ekinshi orazanyń arasy bir jyl. Bir namaz ben ekinshi namazdyń arasy birneshe saǵat. Kálimań men qajylyǵyń búkil ǵumyryńa – bireý. Zeketti jaǵdaiyń biledi. Óziń jańa aittyń. Bir kúnde 5 ýaqyt namazǵa jarty-aq saǵat ýaqytyń ketedi dep. Táýlikte 24 saǵat bar. Sonyń jarty saǵatyn qulshylyqqa ketse, qalǵan 23 saǵat pen 30 minýtty nege arnaisyń? Qalǵan ýaqytta dúnieni oilamaǵanda jurt basqa neni oilaýy kerek? Adam qul bolyp, aqiretti ǵana oilap, tek qabirdegi suraqqa daiyn otyrý úshin 24 saǵat sonymen zaniat bolý kerek. Sonda ǵana ol qulshylyqqa sanalady. Qoi, mynany menen basqa eshkim estimesin.
- Brat, el osynyń ózin oryndamai júr ǵoi, Qudai bizge jeńildik qalaidy.
- Ái, qoishy ondai skidkamen qalai qul bolasyń? Qojańa baryp «maǵan jeńildik jasashy» dep qalai aitasyń? Uiat qoi, bir túrli. Qul bolǵan soń do kontsa qul bolý kerek qoi. Alańsyz sonyń dárgeiinde júretin. Jylyna bir ret oraza ustap, ómirińde bir ret qajylyqqa baryp, zeketti berseń berip, bermeseń qoiyp, arasynda bes ýaqyt shala-pula namazben súiretilip júrý degen ne masqara? Kettim men. Táýlik boiy úzilmeitin qulshylyq túrin izdeimin. Seniń usynǵan diniń kóńilimnen shyqpady.
- Bart, seni túsinbedim. Zachem saǵan problema?
- Qalai problema zachem? Qulǵa jeńildik ne kerek? Qul degen ólgenshe nagrýzkamen ómir súrý kerek, eger ol shynymen qul bolsa. Jeńildik berse jańa óziń aitpaqshy qul ekenin umytyp esirip ketedi. Al eger jeńildikpen ómir súrse ony «qul» dep emes basqasha ataiyq?
Taksist sasyp qaldy. Ózine senimsizdeý túrde:
- Brat sen meni durys túsinbegen siiaqtysyń... – dedi.
- Túsindim, túsindim. Tek bolee damyǵan moshnyi qulshylyq túrin izdeýge ketip baramyn. Seniki cherezchýr az eken, - dedim bastyrmalatyp. Sol kezde qalaǵa kelip te qalyppyn.
- Jaqsy, men keldim. Osy jerden tastap ket, - dedim de jol aqysyn tólep, jónime kete bardym. Taksist jol boiǵy eńbeginiń zaia ketkenine qatty qapa bolǵan siiaqty. «Da, qulshylyq az degen adamdy alǵash kórýim. Sonda buǵan ne kerek?» degen suraq kózinde jazylyp turdy.
Aqylymdy shataq dinniń mataýynan aman saqtap marqaiyp ketip bara jatsam baǵanaǵy OILARYM: «Oý, Sáke, qalai bizge rizasyń ba?» dep qoiady kóńilimdi jybyrshytyp. «Ei, meniń senimdi serikterim, senderge ámanda riza ǵoi Shánjarhan paqyr! Sender bolmasańdar oisyz maqulyq bolar edim ǵoi. Senderdiń arqalaryńda ǵana ǵoi nadandyqtyń qara balshyǵyna batyp ketpei aman júrgenim. Rizamyn senderge, rizamyn. Eki dúniede qaryzdarymen senderge» dedim. Oilarym: «Báse, anda-sanda bolsa da osylai dep bizdi de bir elep eskerip, maqtap qoisaishy. A to, aiqas bitken soń bárin óziń qatyrǵan adam qusap kisi bop adam tanymai ketesiń» dep ózimdi qatty uialtty...
Sanjar Kerimbaidyń áleýmettik jelidegi paraqshasynan alyndy
