ماعان مۇنداي دٸن ۇنامايدى...
- قالاعا ما? - دەدٸم.
- يە, - دەدٸ.
- قانشا?
- پەلەن. كەلٸستٸك, كەتتٸك! – دەدٸم دە كٶلٸكتٸڭ ارتىنا جايعاستىم. الدىندا بٸر ەرەسەك كٸسٸ وتىر. تاكسيستٸڭ تٷرٸنە قاراپ ٸشٸم قىلپ ەتتٸ. يەگٸندە سٷيكٸمسٸز ساقال. بالاعىن بوسا دا كٶرە المادىم. ەسەسٸنە كٶزٸنە قاراپ كٸم ەكەنٸن بٸردەن بٸلدٸم. سوڭعى 20 جىلدا ەلدە قامىستاي قاۋلاعان تانىس نازار. مەيٸرٸم مەن ماحابباتتان ادا بولىپ, اگرەسسيياعا تولا باستاعان جانسىز جانار. ٸشٸمنەن «تەك, قازٸر مىناۋ ۋاعىز ايتىپ باستايدى. قۋاتتى ويلاردى جيناقتاپ, شابۋىلعا دايىن وتىرايىن» دەدٸم دە «شاشىلىپ جٷرگەن ويلاردى دەرەۋ ميعا موبيليزاتسييا جاسا» دەپ اقىلىممەن سيرەنا قوستىم. دابىل بويىنشا جاپپاي ميىمدا ساپقا تۇرا باستاعان ويىما: «قازٸر قاقتىعىس بولۋى مٷمكٸن. بەرٸڭ مايدانعا ساقاداي ساي تۇرىڭدار!» دەپ كوماندا بەردٸم. ولار: «قۇپ بولادى, شەنجارحان!» دەپ چەست بەردٸ دە تولىق ەسكەري كٷيگە كەلدٸ. تاكسيشٸ دە قايتا-قايتا اينادان ماعان قاراپ, ميعا شابۋىلدايتىن قولايلى سەتتٸ كٷتٸپ وتىر. مەن دە ساق وتىرمىن. قاسىنداعى كٸسٸگە قاراپ ٷزٸلگەن ەڭگٸمەسٸن جالعاپ:
- جاپ-جاس قوي. ەلۋ دەگەن نە تەيٸرٸ? - دەدٸ.
- يە, اجال ايتىپ كەلمەيدٸ. كەتتٸ ەندٸ نە بولسا دا, - دەپ قويادى سەرٸگٸ. سٶيتكەنشە بولعان جوق ول: «مەن كەلدٸم. انا بۇرىلىستان تاستاپ كەت» دەدٸ. كٶلٸك توقتادى. اقشاسىن تٶلەپ تٷسٸپ قالدى. ٸشٸمنەن «تەك, كەزەك ماعان تاقادى. قازٸر ٸلمەكتٸ لاقتىرۋى كەرەك» دەگەنٸمشە بولعان جوق مانيپۋلياتسييا باستالدى. ول:
- برات, قويانقۇستىڭ ارحيتەكتورىن تانۋشى ما ەدٸڭ? – دەدٸ.
- جوق. مۇندا تۇرمايمىن.
- سول ارحيتەكتور كەشە قايتىس بولدى.
- ا, يماندى بولسىن!
- جاپ-جاس كٸسٸ بولاتىن. بار جوعى ەلۋدە. بٸزبەن فۋتبول ويناپ جٷرەتٸن كەشەگە دەيٸن. نە بولعانىن بٸلمەيمٸن. تاڭەرتەڭ ويانباي قالىپتى.
- ا, يە, قازٸر سونداي اۋرۋ كٶبەيدٸ عوي...
- قاراش يە, اجال دەگەن اياق استىنان. ٶلەمٸز دەپ ويلامايمىز. ويناپ كٷلٸپ مەز بولىپ جٷرەسٸڭ, ي راز, بٸر كٷنٸ جوقسىڭ. ي, قابٸردە پەرٸشتەلەر سەنەن داپروس الىپ جاتىر. ال سەندە ۆوبششەە دايىندىق جوق.
- ا, يە, «اجال اقىماق ٷشٸن التاۋ, اقىلدى ٷشٸن بٸرەۋ» دەگەن عوي اتام قازاق دەپ مەن دە ەڭگٸمەنٸ ٸلگەن بولدىم. ول:
- برات, قاراشى. قانداي عاپىلمىز, يە? ٶلٸمدٸ, قابٸردەگٸ ازاپتى ويلاماي تەك دٷنيەنٸ ۋايىمدايمىز, - دەدٸ.
- ەندٸ, قۋ تٸرشٸلٸك قويسىن با?
- سو عوي, سول. اللاھ قۇراندا: «ٶمٸرلەرٸڭ مەنٸڭ الدىمدا بٸر سەت قانا. ەرتەڭ-اق سەندەردٸ الدىما اجال ايداپ ەكەلەدٸ» دەيدٸ. ا, بٸز ونى ۇمىتىپ, تەك دٷنيەنٸڭ سوڭىندا جٷرەمٸز.
- باسقا ٸستەيمٸز ەندٸ?
- برات, نە ٸستەگەنٸ قالاي? اقيرەتتٸ ويلاۋ كەرەك, اقيرەتتٸ. ويناپ كٷلە بەرمەي الدا ٶلٸم بارىن بٸر سەتكە ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. سوندا عاپىل بولمايمىز.
- جارايدى, سولاي ويلادىق دەلٸك. سوندا قۇدايدىڭ ادامدى جاراتۋىندا نە ماقسات بار? بٸزدٸ نە ٷشٸن جاراتتى? جاراتقان سوڭ ادامنان قۇداي نە دەمەتەدٸ? ٶلٸم تۋرالى ويلاپ جٷرگەندە قۇدايعا كەرەگٸ نە?
- نە دەيسٸڭ بە? ونى قۇرانعا قاراپ توچنو بٸلەمٸز.
- يە, قۇراندا نە دەپتٸ?
- قۇراندا زۋرييات سٷرەسٸنٸڭ پەلەن اياتىندا «مەن ادام مەن جىنداردى ٶزٸمە قۇلشىلىق ەتۋ ٷشٸن جاراتتىم» دەپ جازعان.
- يە, نە بولىپتى ەندٸ?
- نە بولعانى قالاي? قۇلشىلىق ەتۋ كەرەكپٸز.
- جاقسى, سوندا جۇرت جاپپاي قۇلشىلىقتا بولۋ كەرەك پە?
- يە, دا. اللاھ بۇيىردى ما, بولدى. قۇل ەمٸردٸ ورىنداۋ كەرەك, - دەپ بٸر-اق كەستٸ.
- ەي, ەلدٸڭ بەرٸ سولاي جٷرە المايدى اۋ? – دەدٸم كٷمەندٸ داۋىسپەن.
- نەگە? نەگە جٷرە المايدى? برات, ٶزٸڭ ويلاپ قاراشى. تاڭ نامازى 2 راكات. سٷندەتٸمەن تٶرتەۋ. ەرٸ كەتسە بەس-اق مينۋتتا وقيسىڭ. دۇرىس پا? ەڭ ۇزاق وقىلاتىن بەسٸن نامازى 10 راكات. سونىڭ ٶزٸنە ارى كەتسە 15-اق مينۋت شىعىن. سوسىن ەكٸنتٸ ەڭ وڭايى. شام دا سولاي. قۇپتاندا 9 باس ناماز. بٸتتٸ سونىمەن. بەرٸن قوسساڭ بار عوي يە, تەۋلٸگٸنە جارتى-اق ساعات ۋاقىت كەتەدٸ. ٶزٸڭ ويلاشى 30-اق مينۋت. ەل سوعان قينالادى عوي-ە, سوعان. سەنەسٸڭ بە وسىعان?
- ا, جاقسى ەكەن. قۇلشىلىققا تەك ناماز جاتا ما, سوندا?
- جوق, بەس پارىز. ناماز سونىڭ ٸشٸنە كٸرەدٸ. بٸرٸنشٸسٸ: كەليما-شاھادات ايتۋ. ەكٸنشٸسٸ جىلىن بٸر رەت ورازا ۇستاۋ. سوسىن, پو مەرە ۆوزموجنوستي مەككەگە قاجىلىققا ٶمٸرٸڭدە بٸر رەت بارۋ كەرەك. قالتاڭ كٶتەرسە زەكەت بەر. ي سوسىن بەس ۋاقىت نامازدى ٷزبەي وقۋ كەرەك! - دەپ سوڭعى سٶزٸن ەرەكشە ەكپٸنمەن اياقتادى. مەن:
- بولدى ما? بارى سول عانا ما? – دەدٸم.
- نە, بارى سول عانا ما?
- قۇلشىلىق تٷرلەرٸن ايتامىن. وسى بەسەۋٸمەن قۇل بولامىز با, قۇدايعا? باسقا جوق پا?
- يە, دا!
- ٶي, مىناۋىڭ از عوي.
- قالاي از? - دەدٸ تاكسيست جالت قاراپ.
- ەندٸ ونداي ۇلىق قۇدايعا ٶمٸرٸڭدە بٸر رەت كەليما ايتىپ, جىلىنا بٸر رەت ورازا ۇستاپ, ٶلگەنشە بٸر رەت قاجىلىققا بارىپ, زەكەتتٸ بەرسەڭ بەرٸپ, بەرمەسەڭ قويىپ, تەۋلٸگٸنە بەس رەت ناماز وقۋ دەگەن دىم ەمەس قوي. نە بولادى مىناۋىڭ? ٶي ماعان مۇنداي دٸن ۇنامايدى, - دەگەنٸم سول ەدٸ, جٸگٸت ماشينانىڭ تورمازىن قاتتى باسىپ قالىپ, «شيق» ەتكٸزدٸ دە, جالت قاراپ:
- قالاي ۇنامايدى? – دەدٸ.
- قۇدايدىڭ ۇلىقتىعى مەن قۇلدىڭ شٷكٸرشٸلٸگٸ بٸر-بٸرٸنە پروپورتسييا ەمەس قوي. تٷك ەمەس قوي مىنا ساناپ شىققان قۇلشىلىعىڭ. مەن سەنٸ «قۇل بولايىق» دەگەنگە قامپايتىپ بٸر نەرسە ايتا ما دەسەم, دىم ايتپادىڭ عوي. نە بولادى بەس نامازىڭ?
- ا, نە برات, سەن وسىنىڭ بەرٸن ورىنداپ جٷرسٸڭ بە?- دەپ بەينە بٸر سۋپەر تاقۋاعا جولىققانداي اۋزى اشىلىپ قالدى.
- مەسەلە وندا ەمەس.
- ەندٸ نەدە?
- ماعان كٷردەلٸ ھەم قىزىقتى قۇلشىلىق كەرەك. «ەي, قۇداي, مە, ساعان وسى دا بولادى» دەگەن سيياقتى بەس تٷرلٸ عيباداتپەن قۇلدىقتى شەكتەپ قويۋ قۇدايعا نەۋۆاجەنيە عوي.
- قالاي سوندا?
- ەندٸ قۇلشىلىق دەگەن 24 ساعات ٷزٸلمەيتٸن بولسا, سوندا عانا قۇلشىلىق سانالادى. ماعان بٸر سەكۋند تا ٷزٸلمەي تۇراتىن عيباداتتىڭ تٷرٸ كەرەك. قۇدايعا مىناداي وتنوشەنيە ۇستاۋ دەگەن, كەشٸرٸپ قويارسىڭ, ماسقارا عوي. ٶزٸڭ ويلاپ قاراشى, بٸر ورازا مەن ەكٸنشٸ ورازانىڭ اراسى بٸر جىل. بٸر ناماز بەن ەكٸنشٸ نامازدىڭ اراسى بٸرنەشە ساعات. كەليماڭ مەن قاجىلىعىڭ بٷكٸل عۇمىرىڭا – بٸرەۋ. زەكەتتٸ جاعدايىڭ بٸلەدٸ. ٶزٸڭ جاڭا ايتتىڭ. بٸر كٷندە 5 ۋاقىت نامازعا جارتى-اق ساعات ۋاقىتىڭ كەتەدٸ دەپ. تەۋلٸكتە 24 ساعات بار. سونىڭ جارتى ساعاتىن قۇلشىلىققا كەتسە, قالعان 23 ساعات پەن 30 مينۋتتى نەگە ارنايسىڭ? قالعان ۋاقىتتا دٷنيەنٸ ويلاماعاندا جۇرت باسقا نەنٸ ويلاۋى كەرەك? ادام قۇل بولىپ, اقيرەتتٸ عانا ويلاپ, تەك قابٸردەگٸ سۇراققا دايىن وتىرۋ ٷشٸن 24 ساعات سونىمەن زانيات بولۋ كەرەك. سوندا عانا ول قۇلشىلىققا سانالادى. قوي, مىنانى مەنەن باسقا ەشكٸم ەستٸمەسٸن.
- برات, ەل وسىنىڭ ٶزٸن ورىنداماي جٷر عوي, قۇداي بٸزگە جەڭٸلدٸك قالايدى.
- ەي, قويشى ونداي سكيدكامەن قالاي قۇل بولاسىڭ? قوجاڭا بارىپ «ماعان جەڭٸلدٸك جاساشى» دەپ قالاي ايتاسىڭ? ۇيات قوي, بٸر تٷرلٸ. قۇل بولعان سوڭ دو كونتسا قۇل بولۋ كەرەك قوي. الاڭسىز سونىڭ دەرگەيٸندە جٷرەتٸن. جىلىنا بٸر رەت ورازا ۇستاپ, ٶمٸرٸڭدە بٸر رەت قاجىلىققا بارىپ, زەكەتتٸ بەرسەڭ بەرٸپ, بەرمەسەڭ قويىپ, اراسىندا بەس ۋاقىت شالا-پۇلا نامازبەن سٷيرەتٸلٸپ جٷرۋ دەگەن نە ماسقارا? كەتتٸم مەن. تەۋلٸك بويى ٷزٸلمەيتٸن قۇلشىلىق تٷرٸن ٸزدەيمٸن. سەنٸڭ ۇسىنعان دٸنٸڭ كٶڭٸلٸمنەن شىقپادى.
- بارت, سەنٸ تٷسٸنبەدٸم. زاچەم ساعان پروبلەما?
- قالاي پروبلەما زاچەم? قۇلعا جەڭٸلدٸك نە كەرەك? قۇل دەگەن ٶلگەنشە ناگرۋزكامەن ٶمٸر سٷرۋ كەرەك, ەگەر ول شىنىمەن قۇل بولسا. جەڭٸلدٸك بەرسە جاڭا ٶزٸڭ ايتپاقشى قۇل ەكەنٸن ۇمىتىپ ەسٸرٸپ كەتەدٸ. ال ەگەر جەڭٸلدٸكپەن ٶمٸر سٷرسە ونى «قۇل» دەپ ەمەس باسقاشا اتايىق?
تاكسيست ساسىپ قالدى. ٶزٸنە سەنٸمسٸزدەۋ تٷردە:
- برات سەن مەنٸ دۇرىس تٷسٸنبەگەن سيياقتىسىڭ... – دەدٸ.
- تٷسٸندٸم, تٷسٸندٸم. تەك بولەە دامىعان موششنىي قۇلشىلىق تٷرٸن ٸزدەۋگە كەتٸپ بارامىن. سەنٸكٸ چەرەزچۋر از ەكەن, - دەدٸم باستىرمالاتىپ. سول كەزدە قالاعا كەلٸپ تە قالىپپىن.
- جاقسى, مەن كەلدٸم. وسى جەردەن تاستاپ كەت, - دەدٸم دە جول اقىسىن تٶلەپ, جٶنٸمە كەتە باردىم. تاكسيست جول بويعى ەڭبەگٸنٸڭ زايا كەتكەنٸنە قاتتى قاپا بولعان سيياقتى. «دا, قۇلشىلىق از دەگەن ادامدى العاش كٶرۋٸم. سوندا بۇعان نە كەرەك?» دەگەن سۇراق كٶزٸندە جازىلىپ تۇردى.
اقىلىمدى شاتاق دٸننٸڭ ماتاۋىنان امان ساقتاپ مارقايىپ كەتٸپ بارا جاتسام باعاناعى ويلارىم: «وۋ, سەكە, قالاي بٸزگە ريزاسىڭ با?» دەپ قويادى كٶڭٸلٸمدٸ جىبىرشىتىپ. «ەي, مەنٸڭ سەنٸمدٸ سەرٸكتەرٸم, سەندەرگە ەماندا ريزا عوي شەنجارحان پاقىر! سەندەر بولماساڭدار ويسىز ماقۇلىق بولار ەدٸم عوي. سەندەردٸڭ ارقالارىڭدا عانا عوي ناداندىقتىڭ قارا بالشىعىنا باتىپ كەتپەي امان جٷرگەنٸم. ريزامىن سەندەرگە, ريزامىن. ەكٸ دٷنيەدە قارىزدارىمەن سەندەرگە» دەدٸم. ويلارىم: «بەسە, اندا-ساندا بولسا دا وسىلاي دەپ بٸزدٸ دە بٸر ەلەپ ەسكەرٸپ, ماقتاپ قويسايشى. ا تو, ايقاس بٸتكەن سوڭ بەرٸن ٶزٸڭ قاتىرعان ادام قۇساپ كٸسٸ بوپ ادام تانىماي كەتەسٸڭ» دەپ ٶزٸمدٸ قاتتى ۇيالتتى...
سانجار كەرٸمبايدىڭ ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ پاراقشاسىنان الىندى
