– Nursultan Jeńisuly, sóz basynda dini ekstremizm uǵymyna anyqtama berseńiz?
– Neǵurlym jalpy maǵynasynda aitatyn bolsaq, dini ekstremizmdi dini qundylyqtar máselesine qatysty shekten tys kózqarastarǵa, sondai-aq áreket etý men yqpal etýdiń shekten tys ádisterine berilgendik retinde sipattaýǵa bolady. Bul qoǵamǵa tán dástúrli negizderdi joqqa shyǵarý jáne bir mezgilde máni boiynsha qarama-qarsy ideialar men tujyrymdamalardy nasihattaý degenge de saiady.
Dini ekstremizm jeke adamdarǵa da, tutas uiymdarǵa da teris jaǵynan áser etýi múmkin.
– Al elimizde dini ekstremizmniń paida bolýyna ne sebep boldy?
– Bizdiń elimizde de, postkeńestik memleketterde de destrýktivti dini aǵymdardyń paida bolýyna bailanysty dini ekstremizmniń qoǵamǵa dendep enýi faktorlarynyń úrdisine enip kettik.
Birinshiden, ateistik ideologiianyń jetpis jyldyq biliginen keiin postkeńestik qoǵamnyń basym bóligi «rýhani baǵdarynan aiyryldy» deýge bolady.
Bul jalǵan dini aǵymdardyń, okkýltizm mektepteriniń, basqa da dini uiymdardyń qarqyndy jáne jappai taralýyna alyp keldi. Dástúrli dini formatsiialar sonyń kóleńkesinde qalyp qoidy.
Ekinshiden, jat destrýktivti ideologiianyń taralýyna ekonomikalyq, áleýmettik jáne saiasi daǵdarys oń áserin tigizdi. Iaǵni, bul protsess ózin-ózi qolǵa alý sezimin joǵaltty, árkimniń ainaladaǵy ózgergen álemde óziniń róline beiimdelýdegi qiyndyqtardy týdyrdy.
Adamdar ómirdiń bostyǵyn, rýhani azyqqa muqtajdyǵyn basynan ótkerdi. Sonyń ornyn jat piǵyldy ideologiia toltyra berdi.
Úshinshiden, ómir saltyn dini normalar men qundylyqtarǵa sáikes rettei bastaǵan azamattardyń dini sana-seziminiń ósýi artyp, kóbinese múlde beimálim senimder men dini formatsiialarǵa negizdelgen ilimdi izdeýge bet bura bastady.
Osynyń bári birigip, qyzmeti kóbinese ekstremistik jáne destrýktivti sipatta bolǵan dini uiymdardyń paida bolýyna, taralýyna jáne damýyna yńǵaily orta boldy dep aita alamyz.
Osylaisha, HH ǵasyrdyń 90-shy jyldarynyń basynan derlik Qazaqstanǵa ártúrli dini ilimder legi aǵylyp keldi, olardyń taralýy is júzinde, durysyn aitqanda memleket tarapynan baqylanǵan joq. Jańa dini aǵymdar 2011 jyly «Din týraly» jańa zań qabyldanǵanǵa deiin missionerlik qyzmetpen sátti ainalysty.
– Nursultan Jeńisuly, demek, din týraly jańa zań qabyldanǵanǵa deiin dini uiymdar, onyń ishinde destrýktivti uiymdar esh kedergisiz jumys istedi ǵoi. Al siz aityp otyrǵan zań naqty neni ózgertti?
– Qoldanystaǵy «Dini qyzmet jáne dini birlestikter týraly» Qazaqstan Respýblikasynyń Zańy elimizde dinge qatysty is-sharalardyń talapqa qanshalyqty sáikes júzege asyrylýynyń naqty sheńberin aiqyndap berdi.
Sondai-aq, dini birlestikterdiń odan ári qyzmetin retke keltirdi deýge bolady. Onyń ústine, sol kezdegi terrorizm men ekstremizm qaýpiniń kúsheiýine bailanysty destrýktivti dini aǵymdarǵa qarsy turý qajettiligi týyndady. Bul – qujat sol keleńsizdikke tolyqtai qarsy turdy.
Mysaly, zańnyń negizinde tek resmi tirkelgen dini birlestikterdiń qyzmetine ruqsat etildi. Al dini ýaǵyzdar tek dini mekemeler men osy úshin arnaiy bólingen oryndarda ǵana tyńdalatyn boldy.
Sonymen qatar zańǵa sáikes, respýblika aýmaǵynda tirkelgen dini birlestikterdiń resmi ókili bolyp tabylatyn jáne ózderi missioner retinde tirkelgen adamdar ǵana ýaǵyz júrgize alatyn boldy. Iaǵni, bei-berekettikti joidy, tártip ornatty.
Al dini mazmundaǵy ádebietter týraly aitatyn bolsaq, ony tek qatań belgilengen oryndarda ǵana, atap aitqanda ǵibadathanalarda, rýhani bilim berý uiymdarynda jáne jergilikti atqarýshy organdar belgilegen úi-jailarda ǵana taratýǵa bolady.
– Dini ekstremizmniń qaýiptiligi qandai, naqty sipatyn atap bere alasyz ba?
– Dini ekstremizm adamnyń tabiǵi rýhani, psihikalyq jáne fizikalyq jaǵdaiyna destrýktivti minez-qulyqty sińiredi, ol kóbinese zorlyq-zombylyqqa jol berýge shaqyrady, konfessiiaaralyq jáne ultaralyq arazdyqty qozdyrady, azamattyq, otbasylyq mindetterin oryndaýdan bas tartýǵa itermeleidi.
Qoǵamdyq tártip normalaryn moiyndamaidy, imandylyq pen adamgershilikti nasihattaǵanymen, shyn máninde odan alshaq ilimge úndeidi.
Jalǵan dini uiymdardyń qyzmeti adamǵa materialdyq zalal keltiriletinin de atap ótken jón. Ondai uiymdar óz múshelerinen materialdyq paida alýdy (páterlerdi, basqa múlikti satý, uiymnyń damýyna investitsiia salý jáne t.b.) kókseidi jáne sol úshin zardaby aýyr áreketterge de barady. Iaǵni, óz qurbandarynyń dúnie-múlkin, qarjysyn iemdený úshin sonyń anasyn jaýlap alýdyń bar aila-tásilderin paidalanady.
– Eger adam dini ekstremizmniń kórinisimen betpe-bet kelse, qaida júginý kerek?
– Dini ekstremizm ideologiiasynyń kórinisterine tap bolǵan nemese din salasyna qatysty suraqtaryńyz bolsa, IKOMEK 109 Biryńǵai bailanys ortalyǵy arqyly elordadaǵy Din máselelerin zertteý ortalyǵyna habarlasýdy usynamyn!
– Áńgimeńizge rahmet!
