www.turkystan.kz
Devalvatsiia týraly kúdiktiń qaidan týǵany belgili. Jýyrda Dúniejúzilik bank Qazaqstan kórsetkishin qaita ózgertip, múlde basqasha baǵalady. Jyl basyndaǵy jaqsy jaǵdai birden quldyrap shyǵa keldi. Nátijesinde elimizdiń 2014 jylǵy JIÓ-i 5,8-6 paiyzdan 5,1 paiyzdyq kórsetkishke túsip qaldy. "Búginde devalvatsiia erteń nemese arǵykúni bolady degen aqparat joq. Sizderge aitaiyn, devalvatsiianyń bolýy shamalanyp otyrǵan joq", - dedi Dosaev QR Prezidenti janyndaǵy Ortalyq kommýnikatsiialar qyzmetinde ótken brifingte.
[caption id="attachment_8187" align="alignleft" width="214"]
Al devalvatsiia týraly ekonomist Magbat Spanovtan suraǵanymyzda, sailaýǵa deiin teńgeniń quldyramaitynyn aitty.
«Bul másele sońǵy kezderi jii kóterilýde. Degenmen,bul keleńsizdik neni bildiredi? Meniń oiymsha, halyq elimizdiń qarjylyq áleýetine, atqarýshy bilikke senimsizdikpen qaraityn bolǵan. 2014 jylǵy aqpan aiyndaǵy devalvatsiianyń keri yqpaly kóp boldy. Atap aitsaq, Úkimettiń aldyn-ala aitqan ýádeleri oryndalmady. Sondai-aq nazar aýdaratyn bir jait, bul devalvatsiia 2009 jylǵy devalvatsiiaǵa óte uqsas. Bul jerden belgili bir dinamikany anyq baiqaýǵa bolady. Mysaly, 1999 jyly resmi túrde devalvatsiia jariialansa, odan keiin 2009 jyly, keiingisi 2014 jyly oryn aldy. Baiqasaq, araqashyqtyǵy jyl ótken saiyn qysqaryp otyr. Ekonomikaǵa, qarjy júiesine qysym kórsetý ulǵaiǵan. 90-jyldardaǵy reformalar 2000 jyldardyń basynda belgili bir ekonomikalyq ósimge qol jetkizýge septigin tigizse de, qazir múlde basqa qyryn tanytyp otyr. Árine, oǵan álemdik ekonomikanyń da áseri bar. Sondai-aq Kedendik odaqtyń bir bóligine ainaldyq. Qazaqstannyń saýda-sattyq boiynsha negizgi seriktesi. Osynyń barlyǵy jergilikti halyq saiasi institýttarǵa da, elimizdiń ekonomikasyna da senbeitindigin kórsetýde. Nátijesinde kapital syrtqa aǵatyn bolady. Jekeshelendirý oralymsyz júzege asyrylatyndyqtan, qarajattyń elden jyraqqa baǵyttalýyna ákep soqtyrýda", - dedi ekonomist.
Ministr Dosaev myrza bul turǵyda Resei Federatsiiasynyń tól valiýtasy men ekonomikalyq ahýalyn jiti qadaǵalap otyrǵanyn atap ótti. "Biyl Resei ekonomikasynyń ósimi 0,6 paiyz bolady dep shamalaǵanyn eskere otyryp, boljamdarymyz ózgerdi, biraq sońǵy ýaqytta halyqaralyq agenttikter men túrli qarjy uiymdary anaǵurlym tómengi ósim týraly aityp otyr. Ulttyq bank Úkimetpen birge Resei rýbliniń ia nyǵaiatynyn, ia álsireitinin bilý úshin aldyn alý sharalary jóninde jumys júrgizip jatyr», - dedi ol.
[caption id="attachment_8188" align="alignright" width="206"]
rýbl 10 paiyzǵa tómendese, teńgeni de 10 paiyzǵa álsiretý kerek degendi aityp júr.[/caption]
Rýbldiń quldyraýy Qazaqstannyń Ulttyq bankiniń qazirgi saiasatynyń ózgerýine ákelmeidi. Osy oraida ekonomist, Ekonomister assotsiatsiiasynyń atqarýshy direktory Oljas Qudaibergenovke osy saýalmen arnaiy habarlasqan edik.
- Negizi Resei rýbldi erkin ainalymǵa jiberýdiń az-aq aldynda. Qazaqstannyń ekshelgen kýrsyna qaraǵanda Reseidegi valiýta kýrsy únemi ózgerip turady, máselen birde quldyrasa, birde beki túsedi. Sondyqtan aitarlyqtai ózgeris bolmaidy. Sarapshylardyń esepteýinshe, rýbldiń dollarǵa qatysty naǵyz kýrsy 36-37 deńgeiinde, al ústindegisi geosaiasi premiia. Basqasha aitqanda, rýbldiń álsireýiniń sebebi Ýkraina jaǵdaiy men soǵan bailanysty týyndaǵan sanktsiialar saldarynan. Eger de beibitshilikke qoljetkizip, sanktsiialar kúshin joia bastasa, rýbl birden bekidi. Mine, osy kezde teńgeniń rýblge qatysty kýrsy turaqtalady. Sebebi elimizde devalvatsiia artyǵymen jasalǵan, eger rýbldiń quldyraýyna negizdelgen psihologiialyq faktorlar joiylsa, naryq teńgeniń kúsheiýine áser ete bastaidy. Eger jaǵdai budan da nasharlasa, rýbldiń de jaǵdaiy nasharlai beredi.
Keibir sarapshylar rýbl kýrsynyń ózgerýin tym jaqyn qabyldaidy. Sondyqtan kýrsty tikelei bailanysta ózgertip otyrý kerek degendi usynady. Iaǵni rýbl 10 paiyzǵa tómendese, teńgeni de 10 paiyzǵa álsiretý kerek degendi aityp júr. Bul bir ǵana derekke súiengen birjaqty taldaý. Sebebi mundai máseleler jan-jaqty taldaýdy talap etedi. Olai bolsa mundai tikelei bailanysty jasamaýǵa birneshe sebep bar ekenin aita ketken jón. Reseilik rýbldiń quldyraýy Reseidiń ishki naryǵyndaǵy baǵalarynyń ósimine ákeledi. Bul reseilik taýardyń arzandaýyn joiady, endeshe Qazaqstanǵa jiberiletin importty da azaitady. Joǵaryda atalǵandardy eskere otyryp, rýbldiń dinamikasy teńgege áser etpeidi dep aitýǵa bolady, - dedi Qudaibergenov myrza.
Aqniet OSPANBAI
