Eger ekonomika týraly túsindirgimiz kelse, eń aldymen aqsha-nesie saiasaty taqyrybynan bastar edik. Onsyz qalǵan protsesterdi túsiný qiyn bolady. Al bizdiń mindet – eldegi ekonomikany barynsha qarapaiym tilmen, besinshi synyp oqýshysy túsinetindei qylý. Ekonomikany bilsek bolashaqta artyq suraqtar bolmaidy jáne tez damimyz.
Kózi qaraqty oqyrman bir-eki jerden «aqsha-nesie saiasaty» degen sóz tirkesin estip te, oqyp ta qoiǵan bolar. Ol ne? Jáne bizdiń ómirimizge qalai áser etedi? «Sóz atasy – Maiqy bi» demekshi, bizdegi qarjylyq sektordyń atasy da Aqsha-nesie saiasaty (ANS).
ANS-tan shansqa deiin
Jalpy, kez-kelgen elde aqshaǵa, qarjy aǵyndaryna qatysty sheshim qabyldaityn tarapty monetarly bilik deidi. Oǵan kóbine memleketterdiń ortalyq bankteri jaýap beredi. AQSh-ta Federaldy rezerv júiesi, Qytaida Halyq Banki, Reseide Ortalyq bank, Qazaqstanda Ulttyq Bank degen ataýǵa ie. Ataýlary túrli bolsa da, mindetteri bir – ortalyq bankter ekonomikadaǵy aqsha aǵynyn qadaǵalaidy, infliatsiiany baqylaýda ustaidy, sonymen birge qajet jaǵdaida banknottar basyp shyǵaryp otyrady. Osy sharalardyń jiyntyǵy, olardy júrgizý protsesi Aqsha-nesie saiasaty dep atalady.
Qazaqstan jaǵdaiynda infliatsiiany aýyzdyqtaý men ekonomikalyq ósim bir-birine qarama-qaishy júredi.
Mysaly, ekonomikany, iaǵni ishki jalpy ónimdi ósirý qajet deiik. Ishki jalpy ónim belgili bir ýaqyt aralyǵynda óndirilgen barlyq taýarlar men jasalǵan qyzmetterdiń aqysynan quralady. Iaǵni solardyń jiyntyǵy. Naryqta basy bos aqsha, arzan kreditter bolyp, kásipter ashylyp, belsendilik artqan kezde ekonomika óse bastaidy.
Alaida aqshanyń naryqta erkin jáne kóp bolýynan infliatsiia, iaǵni barlyq zattar men qyzmetterdiń qymbattaýy órshidi. Sonda ekonomika ósse de, osy paidanyń barlyǵyn infliatsiia jep qoiady. Al infliatsiiamen kúresý úshin naryqtan barlyq aqshany alyp qoisaq, ekonomika óspeidi.
Osy rette, infliatsiiamen kúresý úshin Ulttyq Bank bazalyq stavka quralyn paidalanady. Bazalyq stavka týraly keńirek asyqpai jazarmyz. Bazalyq stavkany teńgeniń Qazaqstan ekonomikasyndaǵy quny dep aitsaq bolady. Bizdegi bankterdegi kredit pen depozit syiaqy mólsheriniń qansha bolatyny bazalyq stavkaǵa tikelei bailanysty. Bizde bazalyq stavkany Ulttyq Banktiń Aqsha-nesie saiasaty jónindegi Komiteti óz otyrystarynda bekitip otyrady. Bir jylda osyndai segiz otyrys ótedi.
Biraq, protsenttik kanalǵa qatysty elimizdiń óz spetsifikasy bar. Kóp jaǵdaida bazalyq stavkanyń joǵary bolýy eldegi kreditteý kóleminiń tómendeýine áser ete bermeidi. Oǵan túrli jeńil paiyzben beriletin memlekettik baǵdarlamalardyń bolýy, tsifrlandyrý kómegimen nesie alýdyń onlain formatqa ótýi sebep boldy.
Infliatsiia álde ekonomika?
Múddeler qaqtyǵysy oryn almas úshin, infliatsiiaǵa Ulttyq Bank, al ekonomikalyq ósimge Úkimet jaýap beredi. Qazaqstan, kez-kelgen memleket siiaqty infliatsiianyń bekitilgen shekten shyǵyp ketpei, ekonomikalyq ósimniń joǵary bolýyna múddeli. Sondyqtan naryqtaǵy aqsha aǵynynyń idealdy balansyn izdeidi.
Naryqtaǵy aqsha ekonomikalyq ósimdi qamtamasyz ete otyra, infliatsiiany órshitpeýi kerek. Osy balans aqsha-nesie saiasatyn durys júrgizý arqyly ornaidy.
Biz memleket týraly sóz qozǵaǵanda, ishki saiasat, syrtqy saiasat deimiz. Odan bólek, aqsha-nesie saiasaty da bar. Jáne ol árqaisymyzǵa qatysty. Bizdiń qaltadaǵy qaǵaz aqsha, mobildi qosymshadaǵy ár teńgeniń, jalaqynyń, dúken men bazardaǵy baǵanyń osy ANS tur.
