Túrkistan oblysyndaǵy «Kiberqylmysqa qarsy kúres» qyzmetkerleri oryn alǵan internet-alaiaqtyq qylmystaryn saralap, jergilikti halyqtyń qarjylyq jáne kiber saýattylyǵyn arttyrý baǵytynda profilaktikalyq is-sharalardy júieli uiymdastyryp keledi. Atalǵan top qazirgi tańda aqparattyq tehnologiialardy paidalana otyryp jasalatyn quqyq buzýshylyqtarǵa, onyń ishinde internet-alaiaqtyqqa qarsy kúres tiimdiligin arttyrý jolyndaǵy «Anti-Fraud» jedel-profilaktikalyq is-sharasyn qolǵa alyp otyr.
Kiberqylmyspen kúres departamenti quryldy
Túrkistan oblysy IID kriminaldyq politsiia basqarmasynyń aǵa anyqtaýshysy Ermek Shákim óńirde túrli alaiaqtyqqa qalai qarsy turatynyn aitty.
Onyń aitýynsha, ústimizdegi jyldyń aqpan aiynda aldap, qarajatty kóbeitemin nemese investitsiia arqyly aqsha tabý múmkindigin beremin dep ýáde berip, jábirlenýshilerdiń senimine kirip, 160 mln teńge soma shyǵyn keltirgen 24 jastaǵy azamat ustaldy. Qazirgi ýaqytta qylmystyq is sotqa jiberilgen.
Sonymen qatar oblysta 12-14 qarasha aralyǵynda respýblika boiynsha «Alaiaqtyqqa qarsy» jedel aldyn alý sharasy júrgizilgen. Osy is-shara barysynda jábirlenýshilerdi aldap, qarajatty kóbeitý maqsatynda olardyń atyna nesie rásimdep, aldap ketken 34 jastaǵy er adam anyqtalyp, ustaldy. Qazirgi ýaqytta tergeý amaldary júrgizilip jatyr. Onyń áreketiniń saldarynan jábirlenýshilerge keltirilgen jalpy materialdyq shyǵyn 337 million teńgeden asqan.
Sondai-aq Almatyda politsiia bóliminiń qyzmetkerleri áleýmettik jelide jalǵan paraqshalar ashyp, jihaz satý jáne jetkizý qyzmetimen ainalysyp, jábirlenýshilerdi aldap, aqshasyn jymqyrǵan 23 jastaǵy jigitti ustady. Onyń ústinen oblys boiynsha 4 qylmystyq is qozǵalyp, tergeý amaldary júrgizilip jatyr.
– Internettegi alaiaqtyq qazirgi zamannyń naǵyz indetine ainalyp, halyqqa aitarlyqtai ziianyn tigizip otyr. Qyrkúiek aiynda Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynda azamattar zardap shegetin alaiaqtyqpen jáne soǵan bailanysty quqyq buzýshylyqtarmen kúresý úshin sheshýshi sharalar qabyldaýdy tapsyrǵan. Bul baǵytta internet-alaiaqtyqpen kúresý boiynsha júieli sharalar júrgizilýde, – dedi Ermek Shákim.
Statistikalyq málimetterge súiensek, 2024 jyldyń 10 aiynyń qorytyndysy boiynsha oblysta internet-alaiaqtyq boiynsha 454 fakti tirkelip, onyń 196-sy sotqa joldanǵan. Bul qylmystardyń ashylý kórsetkishi 44,5 paiyzdy qurady. Sondai-aq aǵymdaǵy jyldyń 1 qarashasynda Internettegi alaiaqtyqpen tiimdi kúresý úshin Ishki ister ministrliginde kiberqylmyspen kúres departamenti quryldy.
– Jaqyn arada Túrkistan oblysynda kiberqylmyspen kúresetin derbes bólim ashý josparlanyp oytr. Internettegi alaiaqtyqpen kúresý úshin áleýmettik jelilerde de paraqshalar ashyldy, onda jábirlenýshiler óz aryzdary men shaǵymdaryn jasyryn túrde jibere alady. Internet-alaiaqtyqpen kúresý jumystaryn ońtailandyrý maqsatynda ótken jyly «CyberPol» jedel toby quryldy, ol qajetti kompiýterlik tehnikamen, arnaiy baǵdarlamalarmen jáne qyzmettik kóliktermen jabdyqtalǵan, – dedi spiker.
Ermek Shákim internet-alaiaqtyqtyń aldyn alýdyń negizgi ádisteriniń biri aldyn alý sharalaryn júrgizý ekenin atap ótti. Osyǵan orai, CyberPol qyzmetkerleriniń bastamasymen blogerler men akterlar siiaqty tanymal tulǵalardyń qatysýymen eskertý rolikteri shyǵarylýda. Saýda ortalyqtary, kinoteatrlar, mádeniet úileri men bazarlar siiaqty halyq kóp jinalatyn oryndarda aldyn alý sharalary júieli túrde júrgizilip turady. Is-sharalar áleýmettik jeliler arqyly da ótkiziledi.
– «Túrkistan-BTO» JShS azamattarǵa taratylatyn kommýnaldyq tólemder boiynsha «Abailańyz, alaiaqtar!» aqparattyq materialdaryn ornalastyrdy. Qazaqstan musylmandary dini basqarmasynyń filialymen juma kúnderi meshit-medreselerde, sondai-aq mádeni-sporttyq baǵdarlamalar ótetin oryndarda mádeniet jáne týrizm basqarmasymen «Internet alaiaqtarynan saq bolyńyz» taqyrybynda aqparattyq sharalar ótkizý týraly kelisimge qol jetkizildi. Sonymen qatar, CyberPol qyzmetkerleri Túrkistan oblysyndaǵy joǵary oqý oryndarynyń oqytýshylary men stýdentterimen internettegi alaiaqtyqtyń aldyn alý maqsatynda kezdesýler ótkizýde. Internet-alaiaqtyq qylmystarymen kúresti nasihattaý maqsatynda áleýmettik jelilerde «cyber_polisia_turkistan» akkaýnty ashylyp, profilaktikalyq foto jáne beinerolikter jariialanýda, dedi Ermek Eralyuly.
Túrkistan oblysynyń kriminaldyq politsiiasy aǵymdaǵy jyldyń sáýir-tamyz ailarynda turǵyndarǵa alaiaqtyq týraly eskertetin 20 000 aqparattyq paraqshalar men 6 000 stikerler daiyndap, taratty.
Sondai-aq oblys boiynsha LED-ekrandar men bilbordtarda internet-alaiaqtyqtyń jańa túrleri týraly aqparattyq materialdar men beinerolikter turaqty túrde jariialanady.
– Oblys aýmaǵynda ornalasqan iri saýda ortalyqtary men bazarlarda aýdio-video rolikter turaqty túrde jariialanady. Túrkistan qalasynda ornalasqan kinoteatrlarda basqarma ázirlegen internet-alaiaqtyq qylmystarynyń aldyn alý boiynsha beinerolikter kórsetilýde. «CyberPol» qyzmetkerleri internet-alaiaqtyq qylmystarynyń aldyn alý maqsatynda áleýmettik jelilerdi únemi qadaǵalap otyrady, – dedi spiker.
Sondai-aq Ermek Shákim ózińizdi jáne jaqyndaryńyzdy alaiaqtardan qalai qorǵaý kerektigi týraly keńes berdi.
– Qazirgi tańda internet-alaiaqtyqtyń túrleri men ádisteri kún saiyn ósip, jańarýda. Sondyqtan árbir qońyraýǵa muqiiat bolýdy, kúdikti habarlamalarǵa, jarnamalar men usynystarǵa senbei, dereý politsiiaǵa habarlaýdy usynamyn. Sondai-aq, bankterdiń, politsiianyń jáne uialy bailanys operatorlarynyń qyzmetkerleri eshqashan telefon soǵyp, jeke shotyńyzdyń derektemelerin nemese uialy telefonyńyzǵa keletin kodty suramaitynyn este saqtańyz, – dedi ol.
Kiberkeńistikte aqparatty tutyný mádenieti talqylandy
Túrkistan qalasyndaǵy «Dostyq úiinde» oblystyq áleýmettik damý basqarmasyna qarasty «Qoǵamdyq kelisim» KMM-de «Kiberkeńistikte aqparatty tutyný mádenieti» taqyrybynda seminar ótti.
Sharanyń maqsaty – kiberkeńistikte aqparatty tutyný mádenietin arttyrý, jalǵan aqparattyń taralýyna qarsy zań aiasynda aqparattyq-túsindirý jumystaryn kúsheitý jáne ózekti máselelerdi, usynystardy talqylaý, aqparattyq jumysty jetildirý.
Seminardyń moderatory Túrkistan oblysynyń áleýmettik damý basqarmasynyń basshysy Erlan Kúzembaev boldy.
Jiynǵa Túrkistan oblysy QHA janyndaǵy qurylymdardyń tóraǵalary men músheleri, oblystyq QHA janyndaǵy etnomádeni birlestikterdiń tóraǵalary men músheleri, BAQ ókilderi, jastar, sondai-aq «Qoǵamdyq kelisim» KMM aýdandyq, qalalyq filialdarynyń mamandary qatysty.
Qazaqstan Respýblikasy Mádeniet jáne aqparat ministrligi Qoldanbaly etnosaiasi zertteýler institýty direktorynyń orynbasary Aigúl Sádýaqasova, Túrkistan oblysy prokýrorynyń aǵa kómekshisi – top jetekshisi Erbol Tursynbaev, klýb tóraǵasynyń mazmundy baiandamasy tyńdaldy. Túrkistan oblysy QHA janyndaǵy jýrnalister men blogerlerdiń basqosýy Ersultan Ámirbek pen «Túrkistan» telearnasynyń basqarýshy direktory Janna Jailaýbaiqyzy transferdiń negizgi erekshelikteri men jaýapkershiligi týraly syndarly pikirlerimen jáne paidaly tájiribelerimen bólisti.
Sondai-aq seminarǵa Qazaqstan Respýblikasy Ulttyq qaýipsizdik komitetiniń Túrkistan oblysy boiynsha departamentiniń Aqparat jáne kiberqaýipsizdik basqarmasynyń qyzmetkeri Sáken Áýesbekov pen departament bastyǵynyń orynbasary Qýanyshbai Jumadildaev qatysty. Túrkistan oblysynyń politsiia basqarmasy. Seminar barysynda qatysýshylar belsendilik tanytyp, óz pikirlerimen bólisti.
Shara sońynda kofe-breik uiymdastyrylyp, qatysýshylarǵa arnaiy sertifikattar tabys etildi.
Kiberpolitseiler 337 mln teńge ziian keltirgen internet-alaiaqty ustady
Túrkistan oblysynda kiberpolitseiler internet-alaiaqtyq jasady degen kúdikpen 34 jastaǵy er adamdy ustady. Kúdikti jábirlenýshilerdiń senimine kirip, qosymsha aqshany ýáde etip, olardyń atyna onlain nesie rásimdegen.
Alǵan aqshasyn jeke qajettilikterine jumsaǵan. Tekserý barysynda onyń 87 alaiaqtyq isine qatysy bar ekeni dáleldenip, sonyń saldarynan jábirlenýshilerge 337 million teńgeden astam shyǵyn keltirilgen.
Qazirgi ýaqytta kúdikti qamaýǵa alynǵan. Sondai-aq politseiler internet-alaiaqtyqpen ainalysqan 22 jastaǵy jas jigitti de anyqtady. Ol Almatyda ustaldy.
Politseiler kúdiktiniń áleýmettik jelide jihaz qurastyrý qyzmetin usynatyn feik paraqshalar ashyp, jábirlenýshilerdiń tapsyrystaryn qabyldap, aqshalaryn urlaǵanyn anyqtady. Qazirgi ýaqytta onyń Túrkistan oblysynda tórt, respýblika boiynsha 18 alaiaqtyq faktisine qatystylyǵy anyqtaldy. Tergeý jalǵasyp jatyr. Aita keteiik, bul qylmystar «Alaiaqtyqqa qarsy» jedel-aldyn alý sharasynyń birinshi kúni ashyldy. Jalpy, Túrkistan oblysynyń politseileri atalǵan is-sharalardan bólek, shara ótkizilgen bir táýlikte buryn jasalǵan bes qylmysty ashyp, 18 birlik kontrafaktilik ónim tárkiledi.
