Iadrolyq synaqtarǵa jappai tyiym salý sharty uiymynyń (IaSJTShU) atqarýshy hatshysy Lassina Zerbo Qazaqstannyń iadrolyq qarýsyz álem qurýdaǵy jahandyq kúsh-jigerge jetekshilik kezindegi erekshe tarihi úlesin eskere otyryp, Nursultan Nazarbaevqa jańa mártebe berý týraly bastama kóterdi. Elbasynyń 1991 jyly 29 tamyzda álemniń eń iri iadrolyq poligondarynyń biri – Semei iadrolyq poligonyn jabý týraly sheshimi adamzat tarihyndaǵy buryn-sońdy bolmaǵan iadrolyq synaqtarǵa alǵashqy zańdy tyiym retinde ǵana emes, sonymen birge Halyqaralyq kúndi belgileý úshin mańyzdy negiz boldy.
Bastamashylardyń boljaýynsha, «Chempiondar» IaSJTSh-ǵa qol qoimaǵan memlekettermen maqsatty aqparattyq-túsindirý jumystaryn júrgizedi, olar IaSJTSh-pen yntymaqtastyqtyń artyqshylyqtary týraly túsinikterin jaqsartý, sondai-aq Qazaqstannyń iadrolyq infraqurylymyn óz erkimen bólshekteý sekildi ozyq tájiribelerimen bólisedi.
Finliandiianyń eks-prezidenti Taria Halonenge de osyndai mártebe berildi. "Chempiondar" sondai-aq IaSJTShU-nyń ataqty tulǵalar tobynyń músheligine kiredi.
BUU Bas Assambleiasynyń arnaiy sessiiasynyń barysynda Elbasy N.Nazarbaevtyń is-shara qatysýshylarǵa úndeýin Qazaqstannyń Syrtqy ister ministri Muhtar Tileýberdi oqydy.
"1991 jyly táýelsizdik alǵannan keiin Qazaqstan planetadaǵy eń qýatty iadrolyq qarýdyń tórtinshi arsenalynan bas tartý sheshimin óz erkimen tańdady. Tarih bul qadamnyń durystyǵyn rastady – biz jarqyn mysalmen beibit jolmen progress pen órkendeýge bet alýǵa bolatynyn kórsettik", - dep atap ótti Elbasy óz úndeýinde.
Qazaqstan Respýblikasynyń Tuńǵysh Prezidenti halyqaralyq qoǵamdastyqqa Qazaqstannyń úlgisimen júrýge jáne iadrolyq essizdikti toqtatý úshin kúsh biriktirýge shaqyrdy.
"Men Amerika Qurama Shtattary, Resei, Qytai jáne Eýropalyq Odaqtyń basshylary planetanyń bolashaǵy úshin erekshe jaýapkershilikte dep sanaimyn. Eger osy tórtjaqty formatta sammit ótetin bolsa, onda onyń basty taqyryptarynyń biri iadrolyq qarýdy kezeń-kezeńimen jáne proportsionaldy túrde qysqartý týraly kópjaqty kelisimdi ázirleý bolýy kerek dep senemin. Qazaqstan osy sammitke óz alańyn usynýǵa daiyn", - dedi Elbasy óz úndeýinde.
Biyl COVID-19 pandemiiasymen bailanysty obektivti sebeptermen BUU-nyń joǵary deńgeidegi dástúrli is-sharasy onlain rejiminde ótti. Otyrysty ashqan BUU Bas Assambleiasynyń 74-shi sessiiasynyń Tóraǵasy Muhammad Tijani-Bande Qazaqstannyń iadrolyq synaqtarǵa tyiym salý baǵytyn ilgeriletýdegi jetekshi róline toqtaldy. Ol 1945 jyldan bastap álemde 2000-nan astam iadrolyq synaqtar júrgizilip, planeta men adamzattyń birneshe býyny úshin joiqyn saldary boldy. «BUU qurylǵannan keiin 75 jyl ótse de, iadrolyq qaýip áli de saqtalady, myńdaǵan iadrolyq qarý qoimalarda saqtalyp, paidalanýǵa daiyn», - dedi BUU Bas Assambleiasynyń Tóraǵasy.
BUU-nyń qarýsyzdaný jónindegi Joǵarǵy ókili Izými Nakamitsý is-sharada BUU Bas Hatshysy Antoniý Gýterrishtiń úndeýin jetkizdi. Ol jahandyq iadrolyq synaqtarǵa tyiym salýdyń asyl maqsatyna jetýdegi kesheýildeý úshin eshqandai sebep joq ekenin jáne álem memleketterin Iadrolyq synaqtarǵa jappai tyiym salý týraly shartqa qol qoiyp, ratifikatsiialaýǵa shaqyrǵan BUU Bas Hatshysynyń sózderin aitty. Izými Nakamitsý sonymen birge qazirgi qiyn geostrategiialyq ortada halyqaralyq qaýymdastyq iadrolyq synaqtarǵa qarsy normany qýattaý úshin kúsh-jigerin arttyrýy kerek dep qosty.
Sonymen qatar, otyrysta IaSJTShU Atqarýshy hatshysy Lassina Zerbo, Finliandiianyń burynǵy prezidenti Taria Halonen, iadrolyq synaqtardan zardap shekken memleketterdiń azamattyq belsendileri - Karina Lester (Aýstraliia) jáne Selina Lim (Marshall araldary), sondai-aq BUU-ǵa múshe memleketterdiń ókilderi sóz sóiledi.
BUU Bas Assambleiasynyń arnaiy sessiiasy barysynda BUU-ǵa múshe memleketterden, bedeldi halyqaralyq uiymdardan jáne ÚEU-dan, sondai-aq buqaralyq aqparat quraldarynan jáne azamattyq qoǵamnan 300-ge jýyq qatysýshylary IaSJTSh-tiń erte kúshine enýdi qamtamasyz etý arqyly iadrolyq synaqtarǵa túpkilikti tyiym salý jónindegi qazirgi kúsh-jigerdi baǵalap, mazmundy pikir almasty.
Bas Assambleianyń otyrysyna qatysýshylar Qazaqstanǵa iadrolyq qarýdy taratpaýdaǵy jetekshi róli úshin alǵys bildire otyryp, bul máseleni halyqaralyq qoǵamdastyqtyń nazarynda ustaýdyń, sondai-aq kópshilik jyl saiynǵy Qazaqstan bastamashylyq etetin Halyqaralyq iadrolyq synaqtarǵa qarsy is-qimyl kúnin toilaýdyń túbegeili mańyzdylyǵyn atap ótti.
2009 jylǵy 18 maýsymda Semei iadrolyq poligonyndaǵy synaqtardyń toqtatylýynyń 20 jyldyǵyna arnalǵan saltanatty is-sharada QR Prezidenti N.Nazarbaev 29 tamyzdy Dúniejúzilik iadrolyq qarýdan bas tartý kúni dep jariialaý týraly bastama kóterdi. Kelisimniń nátijesinde BUU Bas Assambleiasy 29 tamyzdy Halyqaralyq iadrolyq synaqtarǵa qarsy is-qimyl kúni dep jariialaý týraly qarar qabyldady, oǵan sáikes jyl saiyn álemge iadrolyq synaqtardyń aýyr saldaryn eske túsirý jáne bolashaqta olardyń qaita bastalmaýy úshin is-sharalar ótkiziledi.
