Taiaýda Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Danial Ahmetovtiń tóraǵalyǵymen oblys ákimdiginiń apparattyq keńesi ótti. «Nurly jol» infraqurylymdyq damý baǵdarlamasynyń júzege asý barysy, óńirde avtoónerkásiptik klaster qalyptastyrý, qalalardaǵy bazar tártibin retteý jáne eldi mekenderdi abattandyrý máseleleri qaralǵan keńeste aimaq basshysy tiisti basqarmalarǵa birqatar tapsyrmalar júktedi.
Áýeli ústimizdegi jyldyń biýdjettik mejesine qatysty kózqarasyn bildirgen Danial Ahmetov qarjy jetkiliksiz dep baibalam salýǵa negiz joq ekenin eskertti.
– Biylǵy bekitilgen biýdjet, meniń oiymsha, obektivti túrde mejelengen. Ótken jyly respýblikadan 220 mlrd. teńge bólinse, biyl 202 mlrd. teńge qarastyryldy. Jalpy alǵanda, ótken jylǵy kólem saqtalǵan. Al óńirdi damytýǵa byltyrǵa qaraǵanda 38 mlrd. teńge qarjy az bólinip otyr. Budan qorqýdyń qajeti joq. Kerisinshe, aýdan, qala ákimderiniń jumysy qanshalyqty tiimdi ekenin kóretin bolamyz. Biz bul aiyrmashylyqty halyqaralyq damý institýttarynan tartylatyn investitsiialarmen toltyramyz. Memleket basshysy bizden osyny talap etip otyr, – dedi aimaq basshysy.
Bul rette Eýropalyq qaita qurý jáne damý bankimen ornaǵan qatynasty nyǵaita túsý qajet. Atalmysh bankpen keler jyldyń ortasyna deiin 23 mlrd. teńgeni igerý boiynsha kelisim jasaý kútilýde. Jalpy, óńir boiynsha halyqaralyq qarjy institýttarynyń qoldaýymen 38 joba iske asyrylýy tiis. Oblys basshysy atalǵan ár jobanyń oryndalýyna jergilikti ákimder jaýapty ekenin eskertti.
Jiyn barysynda oblys ákimi biýdjettik shyǵyndardy únemdeýdiń negizgi baǵyttaryn atap kórsetti. Bul birinshi kezekte energiia jáne jylý tutyný salasyn qamtý qajet. Mektep, aýrýhana syndy memlekettik mekemelerdi elektr qýaty arqyly jylytý aitarlyqtai shyǵyndy talap etip otyr. Osy máseleni sheshý boiynsha oblys ákiminiń orynbasary Dmitrii Garikov bastaǵan jumys tobyna usynys daiyndaý mindettelgen. Oblys ákimi jumys toby usynǵan joba ózin aqtamaityndyǵyn aityp, aqylǵa qonymdy ári biýdjetke tiimdi jańa baǵdarlama oilastyrý kerektigin eskertti.
– Búginde elektr qýaty arqyly jylytylatyn ár mektep pen aýrýhananyń jylý júiesin tiimdi kózge aýystyrý qajet. Oblys kóleminde 21 myń sharshy metr keshendi aiyna 3 mln. teńge jumsap qana jylytyp otyrǵan mysaldar bar. Osy baǵytta Baltyq jaǵalaýy elderiniń tehnologiiasyn zerdeleýdi tapsyramyn. Únemdeý isine birinshi kezekte innovatsiialyq sheshimder qajet, – degen aimaq basshysy memleket esebinen jalǵa alynatyn ǵimarattar men qyzmet túrlerin de meilinshe ońtailandyrýdy tapsyrdy. Ol úshin biýdjet arqyly qarjylandyrylatyn barlyq arendalyq qyzmetterdiń tizbesi jasalyp, jalpy qunyn esepteý qajet. Budan keiin sol qyzmetterdiń qaisysy negizsiz jáne shyǵyny shash etekten ekeni anyqtalatyn bolady. Qańtar aiynyń sońynda osy másele boiynsha barlyq qala jáne aýdan ákimderi, basqarma basshylary málimet daiyndap, qabyldanǵan sharalar boiynsha esep beretin bolady.
Únemdeý barlyq salaǵa qatysty bolǵanymen, balabaqshamen qamtý jumystary toqtamaq emes. Kerisinshe, memleket menshiginde turǵanymen maqsatqa sai emes nemese tiimsiz paidalanylyp otyrǵan ǵimarattar mektepke deiingi tárbie nysanyna ainalýy tiis. Aimaq basshysy ákimderdi bul turǵyda Ridder qalasynan úlgi alýǵa shaqyrdy.
Otandyq materialdy paidalanýǵa den qoiylady
Eldi mekenderdi abattandyrý boiynsha da jańa baǵdarlamalar daiyndalýy kerek. Máselen, oblys ortalyǵynyń №19 turǵyn aýdany men JMK aýdanyn jasyl jelekpen kómkerý talaby týyndap keledi.
– №19 jáne JMK aýdandarynan saialaityn aǵash tabý qiyn. Bul másele qala ákimine eskertilgen. Endi sol boiynsha naqty baǵdarlama kerek. Tiimsiz aǵashtardy kesý sharalary da muqiiat júrgizilýi tiis. Bir aǵash kesilse, ornyna mindetti túrde kóshet otyrǵyzylatyn bolsyn, – dedi aimaq basshysy.
«Nurly jol» baǵdarlamasy arqyly oblystyń injenerlik infraqurylymyna engen ózgerister jaiynda oblystyq energetika jáne turǵyn úi-kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasynyń basshysy Aitqazy Sherýbaev baiandady.
Ekibastuz-Semei baǵytyndaǵy joǵary kerneýli elektr jelilerin tartý jobasynyń jyldyq jospary 90 paiyzǵa oryndalǵan. Bul joba 2018 jylǵa qarai oblysty elektr qýatyn tutynýda Reseige degen táýeldilikten qutqarýy tiis. «Nurly jol» baǵdarlamasy aiasynda kógildir otynmen qamtamasyz etý úshin Zaisan qalasyna – 240 mln. teńge, eldi mekenderge – 491 mln. teńge bólingen. Jalpy, 2013 jyldan beri aýdan boiynsha 410 úige, 36 mekemege gaz tartylǵan. Gaz tartylǵan toǵyz eldi mekenniń úsheýinde jumys tolyǵymen bitse, qalǵan altaýy keler jyly tolyqtai gazben qamtamasyz etiledi.
Oblys ákimi «Tarbaǵatai-Munai» kompaniiasynyń eldi mekenderdi gazben qamtýda áleýmettik jaýapkershiligin tolyqtai atqarmai otyrǵanyna nazar aýdardy.
– Bul kompaniianyń óńirdiń damýyna qoldaý kórsetý jumystary mardymsyz. Óndiristik áleýeti joǵary bola tura, kórsetip otyrǵan qoldaýy nashar dep aitar edim. Bul máseleni tiisti ministrlik pen Úkimettiń nazaryna usynýymyzǵa týra keledi, – dedi aimaq basshysy.
Baǵdarlama aiasynda Óskemen jáne Semei qalalarynyń jylý jelilerin jańǵyrtýǵa tórt mlrd. teńge bólingen bolatyn. Bul qarjyǵa Semeide 12 joba, Óskemende eki joba qolǵa alynǵan. Sonyń arqasynda oblys ortalyǵynda 900 metr jylý jelisi jańadan tóselip, 400 metr jeli qaita jaraqtaldy. Bul qaladaǵy tozyǵy jetken jelilerdiń kólemin 1,4 paiyzǵa azaityp otyr. Al Semeide 18 shaqyrym jeli qaita jaraqtalǵan. Tórt birdei qazandyq jóndelýde. Keler jyly bul baǵyttaǵy jumystarǵa 4,5 mlrd. teńge qarastyrylyp otyr. Osy qarjynyń kómegimen oblys boiynsha 15 infraqurylymdyq joba júzege asyrylady. Bir ókinishtisi, baǵdarlama aiasynda atqarylǵan qurylys jáne jóndeý jumystary barysynda qoldanylǵan materialdyń 66 paiyzy shetelden ákelingen. Oblys basshysy bul máselede qatań talap qoiylatynyn eskertti. Infraqurylymdy damytýǵa baǵyttalǵan jobalardyń barlyǵy otandyq materialdardy paidalaný arqyly júzege asýy tiis.
«Óńirlik damý» baǵdarlamasy aiasynda halyqty aýyzsýmen qamtý boiynsha negizgi jobalar oblys ortalyǵy men Tarbaǵatai aýdanynyń Aqjar aýylynda júzege asady dep kútilýde.
Oblys ákimi Danial Ahmetov Semei qalasynyń Qaraǵaily turǵyn aýdanyn jylý jáne elektr qýatymen qamtamasyz etý úshin Aziia damý bankinen investitsiia tartýdy júktedi.
Oblystyq kásipkerlik jáne indýstriialyq-innovatsiialyq damý basqarmasynyń basshysy Nurlan Mýsin «PricewoterhouseCoopers» kompaniiasy daiyndaǵan sheberlik josparyn tanystyrdy. Óńirde avtoónerkásip klasterin qurýdy kózdeitin jospardy qazirgi tańda basqarma mamandary jan-jaqty taldaý ústinde. Keshendi josparda joǵary tehnologiialy óndiris uiymdastyrýdan bólek mamandardy qaita daiarlaý, tehnopark bazasynda jetekshi óndirýshilermen tehnologiia almasý, ónimderdi sertifikattaý, óndiristik mádenietti jetildirý syndy basym baǵyttar aiqyndalypty. Oblystyń óndiristik áleýetin zerdelegen kompaniia birneshe osal tustarymyzdy nusqap, syn-qaterlerdi de belgilepti. Birinshi kezektegi qater ishki suranystyń óndiris kólemine sai kelmeýimen bailanysty. Degenmen, «Aziia Avto» JShS basshylyǵy bul olqylyqty Resei naryǵymen toltyratyndaryn aitýda. Buǵan Orta Aziianyń tutyný aýmaǵyn da qosýǵa múmkindik bar. Buǵan deiingi mashina jasaý salasynyń tek qurastyrýmen shektelip kelý de qiyndyqtar týǵyzýy múmkin. Al mashina jasaýǵa baǵyttalǵan sapaly metall men áinek shyǵaratyn ken oryndarynyń oblysta bolmaýy «AziiaAvto Qazaqstan» zaýytyna ilespe kásiporyndardy qurý talabyn týyndatyp otyr. N.Mýsinniń aitýynsha, sapaly áinek shyǵarýǵa qajet qum karerlerin Kýrchatov qalasynyń mańaiynan nemese Kúrshim aýdanynyń Buqtyrma sý qoimasy mańynan igerýge bolady. Atalmysh usynysty «Aziia Avto» JShS da qoldap otyr.
Esimjan NAQTYBAIULY
