Belgili saiasattanýshy Dosym Sátpaev Talǵardaǵy tragediiaǵa ún qosty, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Onyń aitýynsha, bul oqiǵa el biliginiń shynaiy bet-beinesin anyq kórsetti.
“Talǵardaǵy qaiǵyly oqiǵa – Qazaqstannyń shyndyǵyn beineleitin kórinis. Munda ádildikke jetý úshin aqiqattyń emes, kúsh pen quqyqtyń ústemdik etetinin kóremiz. Tártipsizdik jailaǵan qoǵamda adamdar bilik ókilderi tarapynan ádiletsizdik kórip, olardan úmitin úzdi. Al jemqorlyq bolsa, memlekettik basqarý júiesiniń barlyq deńgeiine enip, júieniń ajyramas bóligine ainaldy. Qylmystyq sana sheneýnikterdi “pahanǵa”, al “pahandardy” sheneýnikterdiń serigine ainaldyryp otyr”, — dep jazdy ol.
Saiasattanýshy mundai oqiǵalar tizbegi jyldar boiy jalǵasyp kele jatqanyn alǵa tartty.
“Sońǵy 30 jylda Talǵardaǵydai tragediialar Qazaqstannyń ártúrli óńirinde san márte bolǵan. Biraq olardyń kópshiligi qoǵamǵa jariia bolǵan joq. Bir jerde jábirlenýshilerge qysym kórsetilse, basqa jerde bilik ókilderi statistikany buzbaý úshin jaǵdaidy barynsha jasyrýǵa tyrysty”, — dep qosty ol.
Onyń sózinshe, Talǵardaǵy tragediia — álem nazarynda. Sol sebepti bilik bul isti múmkindiginshe jyldam jabýǵa tyrysyp baǵýda.
“Biliktiń jábirlenýshilerge, marqum jigittiń ákesine jáne onyń týystaryna kórsetken qatal qarym-qatynasy istiń jariia bolǵanyna sheneýnikterdiń narazy ekenin kórsetedi. Sebebi bul oqiǵaǵa búkil el kóz tigip otyr. Al kóptegen derekti jasyrý múmkin emes. Olardyń tiimsiz jumysy da barsha halyqqa kórinip tur.
Sonymen qatar tergeý isimen ainalysatyndarǵa joǵary jaqtan qysym jasalyp jatqany anyq. Biraq bul ádildikke jetý úshin emes, isti tezirek jaýyp, umyttyrý úshin jasalyp jatyr. Sebebi Talǵar tragediiasy biliktiń bedeline aýyr soqqy bolyp tidi”, — dedi ol.
Aita keteiik, buǵan deiin saiasattanýshy Shalqar Nurseiit te Talǵardaǵy tragediiaǵa qatysty sóz qozǵaǵan edi.
Ol Qarjaýbai Nurymovtyń otbasynda bolǵan qaiǵyly oqiǵalar tizbegi avtoritar biliktiń boiynda “post-Qańtar sindromynyń” kúsheie túskenin kórsetedi dep baǵa berdi.
“Aqorda men kúshtik qurylymdar “halyq kóterilip ketpese boldy” degen úreimen azamattardy, tipti ádilet izdep shyryldaǵan Qarjaýbai Nurymov sekildi jábirlenýshilerdi de aldap-arbaýǵa, úrkitýge, aiyppul salýǵa, qamaýǵa daiyn ekenin anyq kórsetti”, — deidi ol.
Onyń sózinshe, Ádiletti Qazaqstan halyq óz memleketine sengen jaǵdaida ǵana ornaidy.
“Talǵardaǵy tragediiany “Eski Qazaqstannyń Toqaevqa jasaǵan sabotajy” deitin konspirologtar shyqsa, esh tańǵalmaimyn. Shyn máninde, qazir Qazaqstanda bilikti dál ózi siiaqty diskreditatsiialaityn saiasi kúsh joq.
Ádiletti Qazaqstan, Toqaevsha aitsaq, “zań diktatýrasymen” ornamaidy. Ádiletti Qazaqstan azamattar óz memleketi qorǵansyzǵa qorǵan bolǵanda, quqyq qorǵaý organdaryh isti ashyq ári jan-jaqty qaraǵanda, sottyń ádil sheshim shyǵaratynyna shyn sengen jaǵdaida ǵana ornaidy. El bailyǵynyń jartysynan astamy bar bolǵany 165 adamnyń qolynda shoǵyrlanǵan, halqy ailyǵynyń 70%-yn tamaqqa jumsaityn, árbir besinshi azamaty shetelge kóshýdi oilaityn Qazaqstanda ol sáttiń jaqynda týmaityny anyq.
Al ol kún týǵansha Astanada yqpaldy kókesi, offshorda milliondaǵan dollary, kúshtik organdarda “kryshasy” joq “álsiz” otbasyda týylǵan árbir qazaqstandyq qatygez, qorqaq ári selqos qoǵamda o bastan aýtsaider bolyp qala beredi”, — dep qosty ol.
Eske salaiyq, buǵan deiin Talǵarda jappai tóbeles bolyp, saldarynan 16 jastaǵy jasóspirim Sherzat Bolat kóz jumdy.
Kámeletke tolmaǵan balany óltirý faktisi boiynsha Almaty oblysynyń politsiia departamenti qylmystyq is qozǵady.
Qazirgi tańda kináli dep tanylǵan 11 adam ustalyp, ýaqytsha ustaý izoliatoryna qamaýǵa alyndy.
Kóp uzamai, iaǵni 9 jeltoqsanda marqum Sherzat Bolattyń aǵasy Nurqanat Ǵaiypbaev ajal qushty. Politsiia departamentiniń aldyn ala derekteri boiynsha, ol sýitsid jasaǵan. Oǵan dálel retinde politseiler Nurqanattyń týysyna messendjer arqyly jazǵan hatyn jariia etti.
Habarlamada ol týysqandarymen qoshtasyp, jieniniń janyna jerleýdi suraǵan. Bul fakti boiynsha qylmystyq is qozǵaldy.
Al 10 jeltoqsanda onyń ólimine qatysty saraptama qorytyndysy shyqty.
"Sot-meditsinalyq saraptamanyń aldyn ala boljamy boĭynsha, 9 jeltoqsanda Talǵardyń shetinde tabylǵan 30 jastaǵy er adamnyń máĭiti ózin-ózi asý arqyly mehanikalyq asfiksiia nátijesinde bolǵanyn kórsetti. Denesinde zorlyq-zombylyq sipattaǵy belgiler joq.
Sarapshylarmen anyqtalǵan dene jaraqattary, mysaly, strangýliatsiialyq jáne moĭynnyń abraziialary asylǵan jipti qoldanǵan kezinde paĭda bolatyn jaraqattarǵa sáĭkes keletinin kórsetti. Barlyq belgiler sýitsidti kórsetedi, moĭynyndaǵy zaqymdaný sipaty mundaĭ jaǵdaĭlarǵa tán", - delingen habarlamada.
Al marqum Sherzattyń ákesi baýyry Nurqanat Ǵaiypbaevty jer qoinyna tapsyrǵanan keiin, buqaralyq aqparat quraldarymen kezdesýdi talap etip, kóshege shyqty. Alaida araǵa uzaq ýaqyt salmai Qarjaýbai Nurymovty politsiia qyzmetkerleri ustap áketti.
"Qarjaýbai Nurymov prokýrordyń zańdy saqtaý týraly túsindirmelerin elemedi. Shekten tys agressivti minez-qulyq tanytyp, basqalardy óz-ózine qol jumsaimyn dep qorqytty. Sonymen qatar politsiia qyzmetkerine pyshaqpen shabýyl jasady. Onyń minez-qulqy ózine de, basqalarǵa da qaýip tóndirdi", — delingen habarlamada.
Osylaisha Sherzat Bolattyń ákesi men ápkesi qamaýǵa alyndy.
Eńbekshiqazaq aýdandyq soty ákimshilik is júrgizý tártibimen isterdi qaraý nátijeleri boiynsha azamat S. Nurymova usaq buzaqylyq jasaǵany úshin (ÁQBtK 434-babynyń 1-bóligi) 20 AEK mólsherinde aiyppul salýmen ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy.
QR beibit jinalystardy uiymdastyrý jáne ótkizý tártibi týraly zańnamasyn buzǵany úshin (ÁQBtK 488- babynyń 8-bólimi.) azamattyǵy joq adam jasaǵan, azamatsha B. Reimova ákimshilik tártippen 15 táýlikke qamaýǵa alynyp, keiinnen QR sheginen shyǵaryp jiberildi.
Qoǵamdyq orynda balaǵat sózder aitqany, quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerlerin qorlap, sondai-aq qoǵamdyq tártip pen azamattardyń tynyshtyǵyn buzatyn ainalasyndaǵylarǵa qurmetsizdik tanytatyn is-áreketter jasaǵany jáne kólik quraldarynyń qozǵalysy úshin kedergiler jasaǵany úshin Qarjaýbai Nurymov 15 táýlikke ákimshilik qamaýǵa alyndy.
