Ústimizdegi jyly Ońtústik Qazaqstan oblysynyń aýdandaranya jasaǵan saparamyzda óńirde usaq sharýashylyqtardy irilendirip, kooperatsiiaǵa biriktirý jumystary óte qarqyndy júrgizilgenin baiqady. Búginde Ońtústikte qus ósirýshiler, sút, túrli aýyl sharýashylyǵy daqyldaryn óndirýshiler kooperativterge birigip qarqyndy jumys istep jatqanyna kýá boldyq
Aýyl sharýashylyǵy qarqyndy damyǵan Ońtústik Qazaqstan oblys bolǵandyqtan óńirde bul salaǵa qiylyp jatqan investitsiianyń kólemi de joǵary. Oblys ákimi Janseiit Túimebaevtyń ózi bul baǵyttaǵy jumystardy basty nazarda ustap, jer emgen sharýalarǵa barynsha qoldaý kórsetip keledi. Ústimizdegi jyly erte kóktemde oblys ákiminiń bastamasymen aimaqtaǵy sharýalardy kásipke baýlyp, sharýashylyqqa beiimdeý maqsatynda oqytý seminar ótkenin bilemiz. Aýdan, qalalarda uiymdastyrylǵan kóshpeli seminarlarda aýyl sharýashylyq kooperativterin qurý, nesieleý jáne sýbsidiialaý máseleleri jaiynda sharýalarǵa barynsha maǵulmat berildi. Mundai seminarlarǵa aýdan, qala ákimderi men aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń mamandary, sharýalar, ǵylymi ortalyqtar men qarjylyq institýttardyń ókilderi tegis qatysqan bolatyn. Osylaisha OQO Aýyl sharýashylyǵy basqarmasy sharýa men memlekettiń arasyndaǵy qarym-qatynasty nyǵaityp, aýyl sharýashylyǵynyń damytýǵa serpin berýge bar kúsh-jigerin jumsaǵan bolatyn. Mundai mańyzdy basqosýlar búginde óz nátijesin berip úlgerdi. Buǵan et-sút baǵytynda Qazyǵurt pen Arys jáne Saryaǵash aýdandarynda, qus sharýashylyǵy boiynsha Ordabasy men Tólebide, balyq sharýashylyǵy aiasynda Shardara men Túlkibasta, qarqyndy baý sharýashylyǵy sheńberinde Sairam aýdanynda kooperativter paida bolǵany sózimizge aiqyn dálel bola alady.
Osy rette ǵylymi ortalyqtar ókilderi jylyjai sharýashylyǵy salasyndaǵy zamanaýi tehnikalyq zertteýleri jaiynda aityp, sharýalarmen birlesip jumys isteýge ynta tananytqan bolatyn. Jylyjai demekshi, qazirgi tańda Ońtústikte jylyjailar kólemi 1 123 gektardy qurap, respýblikadaǵy úlesi 86 paiyzǵa jetip otyr. Jylyjailardyń basym bóligi Saryaǵash aýdanynda ornalasqan. Jylyjai sharýashylyqtaryn damytýǵa memleket tarapynan qoldaýlar kúsheitilgen. Óndiristik jylyjaidyń ár gektaryna 1,5 mln teńge (jylytý júiesi joq jylyjaidyń 1 gektaryna 800 myń teńge) sýbsidiia beriledi. Tyńaitqyshtar men gerbitsidterge 50 paiyzǵa deiin sýbsidiia qarastyrylǵan. Ónerkásiptik baǵyttaǵy jylyjailarǵa 11,3 paiyzben nesie berilse, koopertiv músheleriniń 6 paiyzben nesie alýǵa múmkindigi bar.
Sońǵy ýaqyttary Ońtústikte balyq sharýashylyǵy da qarqyndy damyp keledi. Aitalyq, 2012 jyly óńirlik indýstriialandyrý kartasy sheńberinde iske qosylǵan «Aqsanat Injiniring» JShS-niń bekire tuqymdas balyq ósirý fermasynyń jumysy jurttyń jańa kásipti meńgerýine itermeleýde. Kásiporyn jylyna 40 tonna balyq eti men 30 kilo qara ýyldyryq óndirýge qaýqarly. Qazirgi tańda oblysta balyq ónimderin qaita óńdeitin – 3, balyq ósiretin 28 sharýashylyq bar.
Mal bordaqylaǵan sharýalar soiylǵan iri qara, usaq maldarynyń etin ótkizýde qiyndyqtarǵa kezigip júr edi. Biyl bul másele de sheshimin tapty. Sharýa mańdai termen ósirgen, maldaryn soiyp etke ótkizgende orta joldan qosylǵan deldaldar paidalanyp, arzanǵa alyp, qymbatqa satyp, eki jep bige shyǵyp júrgen-di. Endi mundai keleńsizdikterdiń aldy alynbaq. Iran memleketinen kelgen investorlar Ońtústik Qazaqstan oblysynan jylyna 20 myń tonna et eksporttaýǵa kelisti. Eki jaqty kelisim nátijesinde júzege asatyn bul joba jergilikti sharýalardyń mal bordaqylaýǵa degen qyzyǵýshylyǵyn týǵyzýy tiis.
Qazyǵurt aýdany, Sharbulaq aýylyndaǵy «Qaiyp ata» mal bordaqylaý kesheninde ótken kóshpeli seminarǵa Iran elinen kelgen investorlar sharýalarmen tildesip, et eksporty baǵytynda jumys isteýdiń máselesin talqylaǵany esimizde. Qazirgi tańda Qazyǵurt aýdanyndaǵy «Qaiyp ata» sharýashylyǵy mal bordaqylaýmen ainalysady. Búgingi tańda munda 3 myń bas iri qara bordaqylanýda. Mal bordaqylaý alańyndaǵy aqbas siyrlar orta eseppen 300-350 kelige deiin et beredi. Etti malǵa tán belgileri de aiqyn – tez jetiledi, keýdesi keń, etti, aiaqtary qysqa, berik keledi. Urǵashy taiynsha kúnine 700-800 gramm, 15-18 ailyq buqashyqtar táýligine 900 gramǵa deiin salmaq qosady. Árine, ol úshin malǵa durys kútim qajet. Soltústikten jetkizilgen iri qaranyń baby bolǵandyqtan, kúngeidiń klimatyna tez jersingen.
Iran memleketi jylyna 2 mln 400 tonna et tutynady. Osy qajettiliktiń bir bóligin qamtý maqsatynda, eki tarap kúnine 3 000 bas usaq mal eti men 100 bas iri qara etin alý úshin kelisimshart jasasty. Bul óz kezeginde, el ekonomikasyna oń yqpalyn tigizip, Elbasynyń et eksportyn arttyrý mindetin júzege asyrýǵa múmkindik beredi.
Oblysta sońǵy eki jylda iri qara mal sany 35 myńǵa artyp, 865 myń basqa, qoi-eshki 155 myńǵa artyp 3 mln 893 myńǵa, jylqy 16 myńǵa artyp, 230 myńǵa, túie 1,7 myń artyp, 23 myńǵa jetip otyr.
N.ÁÝBÁKIR.
