[caption id="attachment_25573" align="aligncenter" width="683"]
Iadrolyq meditsina ortalyǵy[/caption]
Daý qaidan shyqty?
Semeidegi radiologiialyq ortalyqtyń radioizotopty diagnostika jáne terapiia bólimshesi áli kúnge iske qosylmai tur. Basty sebep, bekitilgen jobaǵa sáikes suiyq radioaktivti qaldyqtardy jinaqtaityn júieniń ornatylmaýynda. Bas merdiger radioizotopty diagnostika jáne terapiia bólimshesine qurylǵy ornatý úshin qurylǵylardy tasymaldaýshy «Medtehnika» kompaniiasyna tapsyrys bergen. Biraq, olar jobadaǵy qurylǵylardy emes, radiologiialyq ortalyqtyń talabyna sáikes kelmeitin qurylǵylar ornatqan. Bas merdigerdiń pikirinshe, suiyq radioaktivti qaldyqtardy jinaqtaý júiesinde radiatsiialyq qaýipsizdik talaptary saqtalmaǵan. Bas merdiger men qosalqy merdiger kompaniia arasyndaǵy eki jylǵa sozylǵan sot otyrystarynda arnaiy komissiialardyń «qurylǵyny aýystyrý kerek» degen sheshimderi qoldaý tappai keledi. Qalalyq sot qosalqy merdigerdiń talabyn qanaǵattandyryp, qurylǵylardy osy kúiinde qaldyrýǵa bolady degen sheshim shyǵarǵan.
Merdigerler nege kelispei júr?
Máseleniń mán-jaiyna úńilseńiz, bul jai ǵana meditsinalyq ortalyq emes, iadrolyq meditsinalyq ortalyq ekenin bilesiz. Mundai ortalyq elimizde qazirge joq. Elbasynyń bul ortalyqty Semeiden salýǵa tapsyrma berýi kezinde poligon aýmaǵy bolǵan aimaqtaǵy túrli dert-derbezge shaldyqqan turǵyndardyń alysqa shubyrmai, shetel aspai, osy ortalyqta emdelýine jaǵdai jasaý edi. Zamanaýi aldyńǵy qatardaǵy meditsinalyq qurylǵylarmen jabdyqtalýǵa tiis ortalyqtyń búgingi jaǵdaiy kim-kimdi bolsa da oilandyrmai turmaidy. Teńdesi joq jobalar qataryna kirýge tiis ortalyq qashan jumys bastaityny belgisiz. Qosalqy merdiger kompaniia ózine júktelgen mindetti tolyqtai oryndaǵandaryn aityp otyr. Tipti, olar sotta óz isterin adal atqarǵandaryn «dáleldep», jeńiske jetipti. Bas merdiger kompaniia ókilderi bolsa, ortalyqty dál osy qurylǵylar boiynsha qabyldaý orny tolmas ókinishke soqtyrýy múmkin dep, jobany qabyldaýdan bas tartyp keledi. Eń bastysy, adam ómiriniń qaýipsizdigi deidi olar. Kúni erteń áttegen-ai demeý úshin, olqylyqtyń ornyn osy kezde qalpyna keltirý kerek.
MAGATE ókilderi ne dedi?
Bul daýdyń naqty sheshimin tabý úshin tapsyrys berýshi bas merdiger kompaniia birneshe ret kásibi mamandardan quralǵan komissiia shaqyrtqan. Tipti, Atom energiiasy jónindegi halyqaralyq agenttiginiń (MAGATE) ókilderi bar halyqaralyq komissiia músheleri radiologiialyq ortalyqtyń jumysymen tanysyp, qurylǵylardy talapqa sai aýystyrmasa, ortalyqtyń jumys bastaýyna bolmaidy dep kesetken. Odan ózge komissiialardyń da sheshimi – ornatylǵan suiyq radioaktivti qaldyqtardy jinaqtaý júiesin aýystyrý. Degenmen, mundai sheshim sot otyrystarynda qoldaý tappai, meditsinalyq ortalyqtyń qurylysy áli kúnge sozylyp keledi. Bizdiń sot MAGATE-niń sheshimin emes, qosalqy merdiger kompaniia jaldaǵan reseilik ekspertterdiń ýájin tyńdapty. Al bas merdiger kompaniia ókilderi kúni erteń aýyr jaǵdai týar bolsa, búgin «jaramdy» dep bas shulǵyǵan reseilik ártúrli agenttikterdi shammen izdep tappaisyz dep otyr. Olar ózderine bólingen aqshany qaltalaryna basqan da, tekserý nátijesine «osy qurylǵylar arqyly ortalyq jumysyn oidaǵydai júrgizýge bolady» degen sheshim shyǵaryp, elderine ketken. Bizdiń sot bolsa MAGATE ókilderiniń sheshimin emes, reseilik aty-zaty belgisiz agenttik ókilderiniń aitqanyna imandai uiyp otyrǵan kórinedi.
TsOI qandai tapsyrma berdi?
Osy máseleni taǵy bir zerttep, sheshý joldary boiynsha naqty usynys berý úshin Semei qalasyna densaýlyq saqtaý vitse-ministri Aleksei Tsoi bastaǵan arnaiy komissiia kelip, jumys istep jatyr. Onyń quramynda Atomdyq jáne energetikalyq
qadaǵalaý men baqylaý komitetiniń, Ulttyq iadrolyq ortalyqtyń, Iadrolyq qaýipsizdik jáne ekologiia institýtynyń, atom ónerkásibindegi aldyńǵy qatarly kásiporyn Úlbi metallýrgiialyq zaýytynyń basshylary men ókilderi bar.
– Biz mundai komissiianyń quramynda 2015 jyly kelip, sol kezde bas merdiger men qurylǵylardy ákelgen merdigerdiń óz mindetterin oryndamaǵandyǵyn anyqtaǵanbyz. Suiyq radioaktivti qaldyqtardy jinaqtaý júiesinde radiatsiialyq qaýipsizdik talaptary saqtalmaǵan. Biz qurylǵyny alyp tastaý nemese osy kúiinde iske qosý týraly sheshim qabyldaýymyz kerek. Biraq, qazirdiń ózinde onyń qaýipsizdik talaptaryna sai emestigin kórip otyrmyz, – dedi Aleksei Tsoi.
Biraq, bizdiń sot Tsoidyń sózin tyńdai ma? Buǵan deiin de talai komissiia qurylyp, qansha márte qurylǵyny qaita aýystyrý kerek dep talap qoisa da, qosalqy merdiger jaq óz pikirlerinen qaitar emes.
Jańa meditsinalyq ortalyq bir merdigerdiń múddesi úshin emes, el igiligi úshin jumys isteitindikten, Joǵary sot jergilikti ákimdik, Densaýlyq saqtaý ministrligi, bas merdiger jáne basqa osy salaǵa qatysty memlekettik organdar talap etip otyrǵan isti jiti baqylaýyna alyp, máseleni oidaǵydai sheshýge tiis degen pikirdemiz. Bul túitkildi jaǵdaidy aldaǵy ýaqytta da óz nazarymyzda ustaimyz.
