QMDB-nyń Atyraý oblysy boiynsha
ókili, «Imanǵali» ortalyq meshitiniń bas imamy
Qazaq – dinin ardaqtaǵan, din nasihatshysy – moldasyn qadirlegen halyq. Sondyqtan bolar, el arasynda «buǵan moldekeń ne deidi eken?» degen sóz ben tanym-túsinik keńinen taraǵan. Imanym – jiǵanym dep túsingen jurtymyz qandai másele bolsyn, imammen aqyldasyp, shariǵattyń úkimin basshylyqqa alǵan. Sonyń aiǵaǵy bolsa kerek, qazaq qoǵamynda imam rýhani jetekshi, aqylshy, danagói danyshpandardyń rólin atqarǵan, atqaryp ta keledi.
Aýyl moldasynan hat tanyǵan...
Sáýleli tarihymyzǵa zer salsaq, kóshpeli halqymyz aýyl moldalarynan hat tanyǵan, arab tilin úirengen, shariǵatty túsingen. Aqyn-jazýshylarymyzdyń ómirbaiany baiandalǵan derekterde áýeli sóz basy «aýyl moldasynan hat tanyǵan» dep bastalady. Biz budan imam-moldalardyń sol zamandarda dini qyzmetten bólek, ustazdyq ról atqarǵanyn jaqsy bilemiz.
Ónegeli ómir súrýge talpynǵan halqymyz islam qaǵidalary men qundylyqtaryn berik ustanǵan. Igi dástúr qazir de jalǵasyn taýyp, jandanyp keledi. Shyr etip ómirge sábi kelse, áýeli moldany shaqyryp, qulaǵyna azan shaqyrtyp, esimin qoiýy da tegin emes. «Aqiqa» qurbandyǵy (muny dástúrimizde «qalja» deidi) shalynyp, balanyń amandyǵy men igiligi úshin bata berilip, duǵa jasalady. Bul – hazireti paiǵambarymyz Muhammedten (Allanyń oǵan igiligi men sálemi bolsyn) qalǵan súnnet. Osynaý igi is-sharalar moldekeńsiz ótsin be? Onyń basy-qasynda taǵy da imam júredi.
Ul men qyzdyń erjetip, boijetip, úlken ómirge qadam basqan sátteriniń biri – otaý kóterip, úi bolý. Qazaqta «aq neke» degen uǵymy tereń sóz bar. Nekeni páktikke balaǵan halyqpyz. Qyz ben jigit sóz bailasyp, úilenýge uiǵarym jasaǵan soń, nekelerin moldaǵa qidyrǵan. Neke sharttaryn túsindirip, islamdaǵy otbasy qundylyǵyn ýaǵyzdap, bozbala men boijetkendi erli-zaiyptylar retinde jalpaq jurtqa jariialaityn tulǵa taǵy da – imam.
Imam – psiholog-keńesshi
Ómir bolǵan soń, otbasynda kelispeýshilikter bolatyny zańdylyq. Kóńiline qaiaý túsken jigit nemese qyz janashyr adamdardan aqyl-keńes alady. Olardyń qatarynda imamdar da bar. Meshitimizge otbasylyq máselemen keletin adamdar kóp. Imamdar otbasy uiytqysy bolǵan otaǵasyna nemese úidiń jarasymy bolǵan áiel qaýymyna psiholog-keńesshi retinde aqylymen, ómirlik tájiribesimen bólisedi. Shańyraq shattyǵyn saqtap qalýǵa óziniń úlken úlesin qosady.
Tún jarymda aýyryp-syrqap qalǵan adamdar da dem salý úshin, duǵa jasaý úshin, Quranmen emdelý úshin imamdardyń kómegine júginedi. Imam shapanyn súiretip, tún demei, kún demei, osylaisha halyqqa qyzmet ete bermek. Alla betin ary qylsyn, túrli aýrýǵa shaldyqqan (jyn kirý, qatty shoshyný, mazasyzdyq t.b.) kisiler de meshitke kelip, Quran oqytyp, dertine shipa taýyp jatady. Jalpy aitqanda, halyqtyń kúndelikti tynys-tirshiliginde meshit qyzmetkeriniń alatyn orny zor.
Qudaiy astarda da tórdegi molda duǵa jasap, ýaǵyz aitady. Halyqty imandylyqqa úgitteidi. Mektep oqýshylarynan bastap, joǵary, orta oqý oryndarynda ótkiziletin tárbie saǵattarynda imamdar belsendi dáris júrgizip keledi.
Ótken joly bir jas jigitpen tanysyp, áńgimelesip qaldym. Meshitke tek juma namazdaryna baratynyn aitty. Emin-erkin áńgime-dúken qurý barysynda óziniń otbasylyq jaǵdaiyn qozǵai bastady. Áńgimesinen uqqanymyz, qaladaǵy týysqandarymen sózge kelip, olarmen birazdan beri aralaspai júrgen kórinedi.
– Sóitip, bir kúni meshitke bardym, – dep bastady sózin álgi jigit. – Juma ýaǵyzynda imam týysqanmen qarym-qatynas týraly aityp jatyr eken. Ýaǵyz arasynda aǵaiynmen aradaǵy bailanysty úzgen pendeniń o dúniedegi jaǵdaiy týraly aitqanda denem shymyrlap ketti. Paiǵambarymyzdyń hadisin keltirgen imam: «Aqyret kúnine sengen adam, týysqanymen bailanysyn úzbesin», – degende qateligimdi túsinip, qatty ókindim. Juma namazyn oqyp bolǵan soń, barlyq jumys josparymdy keiinge qaldyryp, álgi renjisip qalǵan týysqanyma tarta jóneldim. Baryp, keshirim suradym. Olar da ań-tań. Al meniń janym jai tapqandai boldy.
Búkil ómirdi ózgertetin bir sóz
Mine, bul bir adamnyń basyndaǵy biz biletin jaǵdai. Imamnyń bir sózi onyń ómirin ózgertýge jetkilikti boldy. Keide qanshama dúniemen, aqshamen sheshe almaityn máseleler bolady. Jetesine jetkizilip aitylǵan bir sóz búkil máseleni sheship jiberetini jasyryn emes. Alla Elshisi (Allanyń oǵan igiligi men sálemi bolsyn) bir hadisinde: «Kimde kim adamdardy týra jolǵa shaqyratyn bolsa, ol adamnyń saýaby artynan ergen adamdardyń saýabymen birdei bolady. Jáne olardyń da saýabynan esh kemimeidi!» –dep jaqsylyqqa shaqyrýshy pendeni súiinshilegen.
Máselen, temeki, araq, nashaqorlyq sekildi jat qylyqtardy joiý maqsatynda qyrýar aqshalar bólinip jatady. Sol bólingen qarajat birde paidaly, birde biz oilaǵandai bolmai jatqan shyǵar. Biraq adamdardyń júreginen oryn alǵan nasihat onyń jaqsy ómirge qadam basýyna tikelei áser etpek. Álgi jigittiń mysaly osyǵan dálel. Osy turǵyda imamdar, onda da sózge sheshen, ýaǵyzy ótimdi imamdar aýadai qajet. Din qyzmetkeriniń bir nasihaty jamandyqqa tosqaýyl bola alady.
Allaǵa shúkir, búginde imamdarymyz otbasy berekesine uiytqy bolyp, barsha jurtymyzdyń júregine izgilik dánin seýip keledi. Keshegi moldalar mártebesine búgingi táýelsiz Qazaqstannyń imamdary da ie bolýda. Osy rette Qazaqstan musylmandary dini basqarmasy HHI ǵasyr imamynyń mártebesin kóterý, olardyń tulǵalyq kelbetin arttyrý maqsatynda eleýli is-sharalardy uiymdastyrýda.
Bas múfti Erjan qajy Malǵajyulynyń bastamasymen din qyzmetkerleri arasynda attestatsiiadan ótkizý sharalary qolǵa alyndy. Óitkeni, tehnologiiasy damyǵan dáýirdiń imamy da zaman talabynan, ýaqyt aǵymynan qalys qalýǵa quqyǵy joq. Qoǵamnyń qandai bolýy imamǵa tikelei bailanysty. Halyqty jaqsylyqqa bastaýda din qyzmetkerine artylǵan mindet zor. Paiǵambarymyz (Allanyń oǵan igiligi men sálemi bolsyn): «Imam – basshy ári qaramaǵyndaǵy adamdarǵa jaýapty», – degen. Imamdyq – saýapty da jaýapty qyzmet.
HHI ǵasyr imamyna júktelgen mindet
2015 jyldyń 19 aqpanynda Elorda tórinde Qazaqstan musylmandary dini basqarmasynyń uiytqy bolýymen tuńǵysh ret Birinshi respýblikalyq imamdar forýmy ótti. Bul forýmdy ótkizýdegi maqsat – qoǵamda imamnyń bedelin arttyrý, imamdyq qyzmettiń jaýapkershiligin túsindirý, din qyzmetkeriniń tulǵalyq beinesin aiqyndaý, halyqty birlik pen berekege bastaýda imamnyń rólin arttyrý jáne t.b.
Osynaý igi ári tarihi sharada men de minberde turyp, búkil imamdar, ziialy qaýym ókilderi, memlekettik qyzmetkerler, depýtattar aldynda baiandama jasaý múmkindigine ie boldym. Osy forýmda «Qazaqstan musylmandary Dini basqarmasy qyzmetkeriniń etikasy», «Imamnyń tulǵalyq kelbeti» sekildi tarihi qujattar qabyldandy. Bul qujattyń imamdarǵa bereri mol. Imamdar forýmy din qyzmetkerlerine zaman talabyna sai jumys isteýge úndedi.
Bas múfti Erjan qajy Malǵajyuly óz baiandamasynda búkil imamdarǵa: «Paiǵambarymyzdan bastaý alǵan, ádiletti musylman ámirshileri – Ábý Bákir, Omar, Osmandar, odan beri Imam Aǵzam men onyń shákirtteri jalǵastyrǵan imamdyq qyzmet – eki dúnieniń abyroiyna bóleitin saýapty da, jaýapty mindet. Dini qyzmet keshegi kóshpeli qazaq topyraǵynda da kórinis tapty. Degdarlyq pen bekzattylyq úlgisi bolǵan dástúrli islamdy ýaǵyzdaǵan Maral Ishan, Naýan Hazret, Sádýaqas Ǵylmani syndy dini qairatkerlerimiz dinimizdiń órkendeýine ólsheýsiz úles qosty. Rýhani tulǵalarymyzdyń búgingi jalǵasy – osy otyrǵan imamdarymyz ben ǵalymdarymyz dep esepteimin. Jańa zamannyń imam-moldalary ǵalamtor, zamanaýi aqparat almasý jáne bailanys quraldaryn jetik meńgerýi, sheshendik óner men sóileý ádebin igerýi tiis. Ózin jan-jaqty damytyp, ýaǵyzdy tarihymyzben sabaqtastyryp, saltymyzben ushtastyryp, bi-sheshenderimizdiń, aqyn-jyraýlarymyzdyń saliqaly sózderimen úilestirip aitýy qajet», – dep úndeý tastady.
Bizder, din qyzmetkerleri, osynaý talap-tilek deńgeiinen kórinip, halyqty imandylyqqa uiytýda talmai qyzmet etýden áste jalyqpaýymyz qajet dep esepteimiz.
