Býrabaida ótken IV Ulttyq Quryltaida Prezident Qasym-Jomart Toqaev jastardyń bolashaǵy men bilim, ǵylym salasyn damytýǵa qatysty birqatar mańyzdy bastamalardy kóterdi. Memleket basshysy jastardyń kásibi damýyn qamtamasyz etý, suranysqa ie mamandyqtardy meńgerýge jaǵdai jasaý, sondai-aq bilim berý júiesin zaman talabyna sai jańartý qajettigin atap ótti. Sondai-aq, jastardyń halyqaralyq deńgeidegi bilim alýyn qoldaý úshin Qosshy qalasynda jańa kolledj ashý máselesin kóterdi. Otandyq sarapshylardyń aitýynsha, bul bastamalar jastardyń áleýetin arttyryp, elimizdiń bolashaǵyna zor yqpal etedi, dep habarlaidy Dalanews.kz
Prezidenttiń sózinshe, 2019 jyldan beri 250-den astam jańa jataqhana salyndy, bul stýdentter úshin oryn tapshylyǵyn 6 ese qysqartty. Joǵary oqý oryndarynda 624 myń stýdent bilim alýda, al 90 myńnan astam azamat shetelde oqyp júr. Bul bizdiń qoǵamnyń ashyqtyǵyn jáne bilimge degen umtylysyn kórsetedi. Aita ketirlik, elde bilim-ǵylym salasyna salynǵan investitsiia 5 esege ulǵaiǵan.
«Adamǵa salynǵan investitsiia – memlekettiń eń senimdi ári durys salymy. Biz bilim-ǵylym, meditsina, sport, kreativti indýstriia salalaryna qomaqty qarjy bólýdi jalǵastyra beremiz. Azamattardyń ózin jan-jaqty damytýy úshin barlyq jaǵdaidy jasaimyz. Sebebi qazirgi zamanda jekelegen adamdardyń tabysty bolyp, baqýatty ómir súrýi naǵyz qýatty memlekettiń kórsetkishi sanalady»,- dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy, sonymen qatar, Abai Qunanbaiulynyń 180 jyldyǵyna orai Abai institýtyn qurý týraly bastamany qaita tilge tiek etti. Bes jyl buryn aitylǵan bul ideia búginde tsifrlyq platforma formatynda júzege asyrylǵan. Endi osy jobany tolyqqandy mádeni-aǵartý mekemesine ainaldyrý qajettigine nazar aýdardy. Ulttyq quryltaida bilim-ǵylym jáne jastar bolashaǵy týraly aitylǵan bastamalar týraly sarapshylar pikir bildirdi.
Tilep Bolat Ánapiiauly, Abai atyndaǵy QazUPÝ Basqarma tóraǵasy-rektor, saiasi ǵylymdar kandidaty:
Ulttyq quryltai – elimizdegi mańyzdy dialog alańy. Halyqtyń únin estýge, jańa reformalardy engizýge, ulttyq biregeilikti saqtap ony nyǵaitýǵa jáne áleýmettik máselelerdi retteýge baǵyttalǵan dástúrli basqosý bul joly Býrabaida jalǵasyn tapty. Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń qatysýymen ótken Ulttyq quryltaidyń VI otyrysynda
Prezidenttiń aitqan negizgi oilary qoǵamda keńinen talqylanýda. Bul tujyrymdar elimizdiń ǵylymi ortasy men joǵary oqý oryndary úshin de asa mańyzdy dep bilemin.
Abai atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogikalyq ýniversiteti (Abai University) úshin Memleket basshysynyń Abai institýttaryn «Konfýtsii, Giote, Servantes institýttary úlgisindegi tolyqqandy mádeni-aǵartýshylyq mekemeler jelisine ainaldyrý» týraly aitqan sózi erekshe mánge ie. Shyn máninde, Abai institýttary búginde Qazaqstannyń basty seriktes elderindegi mádeniet elshisine ainalýy tiis. Bul – tek álem tanityn uly aqynnyń jáne qazaq oishylynyń 180 jyldyǵy qarsańynda onyń murasyn dáripteý ǵana emes, sondai-aq ulttyq rýhty keńinen nasihattaityn mańyzdy ideologiialyq bastama.
2011 jyldan beri halyqaralyq deńgeide Abai University shet memlekettegi seriktes joǵary oqý oryndarynyń bazasynda 7 halyqaralyq Abai ortalyǵyn ashty. Búginde Túrkiia, Polsha, Qytai, Vetnam, Resei jáne Ózbekstanda jumys isteitin bul ortalyqtardyń basty maqsaty – qazaq mádenietin, qazaq tilin jáne uly aǵartýshy Abai Qunanbaiulynyń murasyn nasihattaý. Sonymen qatar, ortalyqtarda tanymdyq is-sharalar, mádeni hám ǵylymi seminarlar, Qazaqstannyń tarihy men mádenieti boiynsha sabaqtar ótkiziledi. Bul ortalyqtar biýdjetten tys qarajat esebinen jáne sheteldegi qazaqstandyq elshilikterdiń (mysaly, Samarqand memlekettik ýniversitetindegi Abai ortalyǵy – Qazaqstannyń Ózbekstandaǵy Elshiliginiń qoldaýymen) jáne otandyq biznes qurylymdarynyń demeýshiligimen ashyldy.
Prezidenttiń bastamasyn tolyq qoldai otyryp, biz Abai institýttarynyń jahandyq jelisi Qazaqstannyń halyqaralyq ǵylym men bilim berý keńistigine enýine, elimizdiń imidjdik saiasatyn damytýǵa zor úles qosady dep sanaimyz. Sonymen qatar, bul institýttar qazaq halqynyń ulttyq biregeiliginiń negizin qalaýshy – ana tilimiz qazaq tili men mádeni murasyn nasihattaýdyń tiimdi alańyna ainalyp keledi. Qazaq tiline degen qyzyǵýshylyq ta artyp keledi. Máselen búginde álem boiynsha 16,741 million adam qazaq tilinde sóileidi. Osylaisha, Abai institýttary qazaqstandyq mádeniettiń jahandanýyna, bilim jáne ǵylym salasyndaǵy halyqaralyq yqpaldastyqtyń kúsheiýine, sondai-aq diplomatiialyq bailanysty nyǵaitýǵa yqpal etetin mańyzdy quralǵa ainalady degen senim mol. Al, Abai University, pedagogikalyq bilim berýdiń jetekshi ǵylymi-ádistemelik ortalyǵy retinde, qazaqstandyq ýniversitetter men mádeni uiymdardyń halyqaralyq deńgeidegi kúsh-jigerin biriktirýge uiytqy bola alady.
Birlik pen ulttyq jańǵyrýdy maqsat tutqan alqaly jiyn Ulttyq quryltaidy Prezident aldaǵy ýaqytta Syr óńiri Qyzylordada ótkizý týraly sheshim qabyldady.
Keńesov Ákejan Baqytuly, Jetisý aýdanynyń №2 Komiýniti ortalyǵynyń jetekshisi:
14 naýryzda Býrabaida ótken IV Ulttyq Quryltaida Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev jastarǵa erekshe toqtalyp, olardyń bolashaǵyna qatysty birqatar mańyzdy bastamalardy kóterdi. Bul taqyryp men úshin, sondai-aq elimizdiń árbir jasy úshin asa mańyzdy. Sebebi jastar – tek eldiń bolashaǵy ǵana emes, búgingi kúnniń belsendi qozǵaýshy kúshi. Memlekettiń órkendeýi, onyń saiasi, ekonomikalyq jáne áleýmettik turaqtylyǵy tikelei jastardyń damýyna, olardyń qoǵamdaǵy orny men múmkindikterine bailanysty.
Bilim men tájiribe – jastardyń basty kapitaly
Qazirgi tańda jastarǵa beriletin bilimniń sapasy, onyń qoljetimdiligi jáne eńbek naryǵymen úilesimdiligi asa ózekti másele. Prezident óz sózinde sapaly bilim berý qajettigin erekshe atap ótti. Rasynda, elimizde bilim berýdiń túrli baǵdarlamalary bar, alaida olardyń barlyǵy birdei eńbek naryǵynyń talabyna sai kele me? Jastardyń diplom alǵan soń jumysqa turýy nege qiyn? Bul suraqtar bizdiń qoǵamda jii talqylanýy tiis. Sebebi kóptegen jas joǵary oqý ornyn támamdaǵannan keiin jumys tabýda qiyndyqtarǵa tap bolyp jatady. Biri tájiribeniń joqtyǵynan, endi biri naryqtaǵy básekeniń joǵary bolýynan ózine laiyq jumys taba almaidy. Osy rette, Quryltaida aitylǵan jastarǵa arnalǵan taǵylymdamalar men tájiribe jinaqtaý baǵdarlamalaryn keńeitý ideiasy óte oryndy dep sanaimyn. Meniń oiymsha, oqý oryndarynda teoriiamen qatar praktikalyq bilimge basa nazar aýdarý kerek. Sonymen qatar, stýdentter úshin óndiristik tájiribeden ótý sharttaryn jeńildetý jáne olarǵa naqty eńbek naryǵyndaǵy daǵdylardy úiretý mańyzdy. Eger ýniversitetter men kolledjder kompaniialarmen tyǵyz bailanys ornatyp, stýdentterdiń oqý barysynda tájiribe jinaqtaýyna múmkindik jasasa, jas mamandardyń jumysqa ornalasý kórsetkishi áldeqaida joǵary bolar edi.
Kásipkerlik pen jastardy qoldaý
Prezident óz sózinde jastar kásipkerligin damytýǵa erekshe toqtaldy. Bul óte mańyzdy másele. Sebebi búginde kóptegen jas kásipker bolýdy qalasa da, alǵashqy kapitaldyń joqtyǵy, biznesti júrgizý tájiribesiniń azdyǵy olardyń jolyndaǵy úlken kedergi bolyp otyr. Memlekettik baǵdarlamalar bar, biraq olardyń keibiri tym kúrdeli, keibiri naqty jastardyń qajettiligine sai kelmeidi. Meniń oiymsha, jas kásipkerlerge arnalǵan oqytý baǵdarlamalary men qarjylyq qoldaýlardy odan ári jetildirý kerek. Bul baǵytta ár aimaqta kásipkerlikti damytýǵa arnalǵan ortalyqtar ashylyp, jastarǵa biznesti júrgizýdiń naqty qadamdaryn úiretse, olardyń startap bastaý múmkindigi áldeqaida joǵary bolar edi. Sondai-aq, jańa biznes ideialarǵa beriletin granttar júiesin barynsha ashyq ári qoljetimdi etip jasaý óte mańyzdy.
Volonterlik pen azamattyq belsendilik – jańa beleske shyǵýy tiis
Quryltaida qozǵalǵan taǵy bir mańyzdy taqyryp – volonterlik jáne azamattyq belsendilik. Qazir jastar arasynda volonterlik qyzmettiń mańyzy artyp keledi. Biraq, ókinishke qarai, bul kóbinese ýaqytsha naýqan retinde qabyldanady. Shyn máninde, volonterlik – tek bireýge kómektesý ǵana emes, ózińdi damytý, jańa orta tabý, qoǵamǵa paidaly bolý degen sóz. Osy turǵydan alǵanda, elimizdegi volonterlik qozǵalysty júieli túrde damytý qajet.
Mysaly, jastardyń volonterlik qyzmetin eńbek ótili retinde esepteý, olarǵa arnaiy jeńildikter qarastyrý sekildi bastamalar qoǵamda volonterlik mádenietti nyǵaitýǵa yqpal eter edi. Biz, jastarmen jumys isteitin mekeme retinde, bul baǵytta belsendilik tanytýǵa daiynbyz.
Jastarǵa jańa múmkindikter ashý – basty mindet
Jalpy, IV Ulttyq Quryltaida kóterilgen jastar saiasatyna qatysty máselelerdiń barlyǵy óte ózekti. Biraq eń bastysy – osy aitylǵan bastamalardyń qaǵaz júzinde qalyp qoimaýy. Memleket jastarǵa jol ashýǵa daiyn, alaida jastar da bul múmkindikti paidalanyp, ózderiniń bolashaǵy úshin aianbai eńbek etýi kerek.
Men jastarmen tikelei jumys isteitin adam retinde, olardyń jańa múmkindikterge muqtaj ekenin jaqsy bilemin. Sondyqtan jastar saiasatyn damytýǵa baǵyttalǵan kez kelgen bastamany qoldaimyn jáne bul baǵytta naqty qadamdar jasalýy kerek dep esepteimin. Eger jastarǵa sapaly bilim, qoljetimdi jumys oryndary, kásip bastaýǵa jaǵdai jasalsa, eldiń bolashaǵy jarqyn bolary sózsiz. Bul – bizdiń ortaq maqsatymyz!
Jastar – eldiń qozǵaýshy kúshi, jańashyldyq pen damýdyń basty draiveri. Bizdiń mindetimiz – olarǵa senim artyp qana qoimai, naqty múmkindikter jasap, óz áleýetin tolyq iske asyrýǵa jaǵdai týǵyzý. Árbir jas azamat óz bolashaǵyn Qazaqstanmen bailanystyryp, osynda damyp, elimizdiń órkendeýine úles qosýy úshin biz barlyq kúsh-jigerimizdi salýymyz kerek.
Búgingi bastamalar – erteńgi myqty Qazaqstannyń kepili. Biz birgemiz, bizge senim artylǵan, endi osy senimdi aqtap, jarqyn bolashaqqa birge qadam basaiyq!
Janna Jomart
