Qoǵamda qyzý talqylanǵan «Beibit jiyn uiymdastyrý jáne ótkizý týraly» Zań jobasyn óz basym liberaldy jáne zamanaýi zań jobasy dep baǵalaimyn. Búginde atalmysh zań jobasy Senat depýtattarynyń qaraýyna jiberildi. Men bul zań jobasyna qatysty óz oiymdy birneshe ret bildirdim.
Birinshiden, jańa zań jobasy adam quqyn qorǵaý salasyndaǵy halyqaralyq paktilermen tolyqtai sáikesesdi. Atap aitatyn bolsaq, BUU-nyń Azamattyq jáne saiasi quqyqtar paktsindegi 21 tarmaǵymen tolyqtai úndesetinin aitqym keledi. Halyqaralyq qujatta halyqtyń qandaida bir saiasi másele boiynsha kópshiliktiń qoǵamdyq tártipti saqtai otyryp, beibit jiyndarǵa qatysyp, óz oilaryn ashyq bildirý taiǵa tańba basqandai anyq kórsetilgen.
Jańadan daiyndalǵan «Beibit jiyn uiymdastyrý jáne ótkizý týraly» Zań jobasynda osy máseleler tolyqtai kórinis tapqan.
Elimizdiń Konstitýttsiiasynyń 32, 39 tarmaqtarynda da joǵarda atap kórsetilgen halyqaralyq zań normasy qaitalanady. Sol sebepti Senattyń qaraýyn kelip túsken jańa zań elimizdiń Atazańymen de tolyqtai sáikesedi. Budan basqa Eýropanyń adam quqy men erkindigin qorǵaý konventsiiasymen jáne EYQU basqarý printsipterimen úilesedi.
Halyqaralyq zań normalarmen salystyryp qaraǵanda Qazaqstannyń «Beibit jiyndardy uiymdastyrý jáne ótkizý týraly» Zań jobasy postkeńestik elderdegi eń liberaldy zań jobasy bolyp tur. Atap aitsaq, jańa zań jobasynda beibit jiyndy uiymdastyrýshylar 5 jumys kúni buryn jergilikti bilik oryndaryna ótinish berýi kózdelgen.
Reseide beibit sherýdi uimydastyrýshylar 15 kún buryn ótinish berýi tiis. Al irgedegi Qyrǵyzstanda 12 kúntizbelik kún ishinde ótinish berý qarastyrylsa, Ózbekstanda sherý ótkizý úshin 30 kún buryn ótinish tapsyrý qarastyrylǵan.
Taǵyda atap aitsaq, Reseidiń miting týraly zańynda ákimshilik jaýapkershilikke tartylǵan tulǵalar beibit sherýlerdi uiymdastyrýshysy bola almaidy. Budan basqa Reseide politsiia, qaýipsizdik qyzmetkerleri, áskeriler, kóshi-qon salasyn memlekettik baqylaýshylar jáne usaq buzaqylyq jasaǵandar beibit sherýdi uiymdastyrýǵa quqy joq. Al bizdiń zań jobasynda ondai shekteý joq.
Bizde kóptegen adamdar beibit sherýlerdi saiasi máselelermen bailanystrady. Shyndyǵynda beibit sherýdiń aýqymy keń. Jańa zańda osy máseleler jiktelip kórsetilgen. Beibit sherýge shyǵýǵa ekonomikalyq, áleýmettik, mádeniet pen bilim salasyna qatysty dúnielerde sebepshi bolýy múmkin. Bul máseleler zań jobasynda anyq kórinis tapqan.
«Beibit jiyn uiymdastyrý jáne ótkizý týraly» Zań jobasyna beibit sherýde qalanyń ortasyndaǵy arnaiy belgilegen oryndarda ótkizý qarastyrylǵan. Zańda qala ortalyǵyndaǵy arnaiy oryndardyń halyqqa qolaily bolýyna basa mán berilgen. Mundai oryndar jurttyń infraqurylymdy paidalanyp, sanitarlyq normalardy saqtaýyna qolaily bolýy shart. Sonymen qatar sherýdiń uiymdastyrýshylardyń qaýispizdigin saqtaý isine de arnaiy oryndar qolaily bolýy zańda kózdelgen. Jańa zańǵa engizilgen ózgerister boiynsha jergilikti ákimdikter beibit sherýlerdi uiymdastyratyn arnaiy oryndardy ózderiniń internet resýrstarynda jariialaidy.
«Beibit jiyn uiymdastyrý jáne ótkizý týraly» Zań jobasyndaǵy mańyzdy ózgeris retinde sherý kezinde jýrnalisterdiń jumysyna kedergi keltiretin barlyq dúnielerdiń alynyp tastalynǵanyn atap aitýǵa bolady. Jańa zań qabyldanǵannan keiin jýrnalister beibit sherýden erkin habar tarata alatyn bolady.
Sóz sońynda aitatyn basty másele atalymysh zań jobasyn daiyndaýǵa elimizdegi qoǵamdyq belsendilerdiń bári bir kisidei qatysti. Olardyń qatarynda Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń belsendi músheleri Erlan Sairov, Muhtar Taijan, Asylbek Qojahmetov, Murat Ábenov, Ashat Sadyrbai syndy azamattardyń boldy.
