Osy bir qundy dúnieniń tutastai bolmasa da, birshama bóligin jariialap otyrmyz.
Qazirgi kózboiaýshy strategiialar men joldaýlar «Qazaq missiiasynyń» eteginen ustaýǵa da jaramaidy eken.
Biraq... «Qazaq missiiasy» oryndalǵan joq.
Al Berik Ábdiǵaliev búgin Ulytaý aýdanynyń ákimi bop taǵaiyndaldy. Ol endi «Qazaq missiiasyna» qaityp orala ma, joq pa belgisiz...
...
Qazaqstandaǵy saiasi jáne áleýmettik turaqtylyq, onyń búgini men erteńi memleket qurýshy ult qazaqtardyń damý deńgeiine táýeldi.
Tek qazaq missiiasy – qazaqtardyń jańa ulttyq identtiligi («erekshelenýi»), bul qaýipten qutqara alady.
...
Bizdiń armandaǵanymyz múlde basqa Qazaqstan bolatyn. Biz úrkerdei ǵana bailar men isher as, kier kiimge jarymaǵan milliondaǵan adamnyń arasyndaǵy aiyrma jer men kóktei elde emes, kedei-kepshigi joq, jemqorlyqtan ada, eń basty qajettilikteri – jumyspen, turǵyn úimen qamtamasyz etilip, qaýipsizdikte ómir súrip, bala-shaǵasynyń bolashaǵyna alańdamaityn eldi kóksedik.
Biz armandaǵan Qazaqstanda demokratiia men ádildik ideialary saltanat quryp, ádil de jaýapkershiligi mol memlekettik qyzmetkerler el múddesine qyzmet etip júrýi tiis edi.
...
Alaida búginde bilik pen halyq arasyndaǵy ara-jik ulǵaiyp barady.
Bul kúnde bilik turaqtylyqtyń kepili emes.
...
Eresen tabiǵat bailyǵynyń qomaqty bóligi biliktiń qomaǵai pendáýi materialdyq qajettiligin qanaǵattandyrýǵa ysyrap bolyp jatyr.
Kópshiligi qalyń kópshiliktiń ortasynan shyqqan bul «elita» aiaq astynan kókten túsken shetsiz-sheksiz bailyqqa basy ainalyp, qolǵa túsken jyltyraq ataýlyny maqtan úshin qarpyp qalýǵa tyrysýda. Olardiki – kórseqyzarlyq pen haiýani kórsoqyrlyq.
...
Qazaq halqynyń túrli áleýmettik toptary ózgergen áleýmettik-ekonomikalyq keńistikte ózderiniń áleýmettik róli qandai ekenin bajailai almai, ańyraiyp qaldy.
Qazaqtar qundylyqsyz bos keńistikte otyr.
...
Mádeni elitanyń úlken bóligi bir jaǵynan biznes qurylymdarymen bite qainasqan korrýptsiiaǵa batqan memlekettik biýrokratiianyń esigindegi qyzmetshisine ainalsa, ekinshi jaǵynan sol biýrokratiiaǵa japsyrylǵan onyń óz bólshegine ainaldy.
...
Qazaqtyń ziialy qaýymy ulttyń rýhani taǵdyryna, temirqazyq bolar qundylyqtaryn anyqtaýǵa bailanysty basty mindetterin oryndap otyrǵan joq. Demek, olar ulttyń Ar-namysy degen atqa da laiyq emes dep aitýǵa májbúrmiz.
...
Qazaqtardyń kópshiligi tek ana tiline degen súiispenshiligin sheksiz jyrlap, oǵan qarsy turǵan jaýlardy izdeitin kózboiaýshylyqty qajet etpeidi. Tek qazir ǵana qazaqtar «qazaq ulttyq ideiasy» dep usynǵan ideialardyń shyn mánisinde bilik elitasynyń qarnyn toidyratyn quralǵa ainalyp ketkenin túsine bastady, ondai elitanyń múddesi halyqtyń shyn múddesimen qabyspaitynyn endi ańǵardy.
...
Halyq jan-jaqty damýǵa múmkindik alǵan joq, onyń ornyna biliktegi úrkerdei top bilik, tabiǵat jáne ekonomika resýrstaryn ońdy-soldy paidalanýǵa sheksiz múmkindik aldy.
Sonyń saldarynan biz tipti bireýler oilap júrgendei, etnokratiialyq memleketke emes, búkil qoǵamnyń, sonyń ishinde qazaq halqynyń da múddelerimen qabyspaityn, óziniń toptyq múddelerimen ǵana shektelip qalǵan «etnikalyq korporatsiiaǵa» ainaldyq.
Elita memleketti op-ońai jekeshelendirip aldy da, ony óziniń as iship, aiaq bosatar ornyna ainaldyrdy.
...
Memlekettiń ulttyq saiasatynda naqtylyq joq, óitkeni ulttyq protsesterdiń basty sýbektisi – qazaq halqy kórsetilmegen.
...
Qazaqstannyń árbir qalasyn qaiyrshylyq beldeýi qorshap jatyr. Almaty mańynda 300 úidiń qiratylýy kóp nárseniń betin ashty.
...
Qazaqstandaǵy etnikalyq toptardyń sanasynda da ózgeris jasalýy kerek.
Eń negizgisi – qazaq halqynyń ishki daǵdarysyna mán bermeý aqyr aiaǵy eldegi turaqtylyqtyń buzylýyna ushyratyp tynatynyn túsiný.
Elita usynǵan «Qazaqstan – 2030» jáne basqa da ideologiialyq urandar halyqqa beretin esh nársesi joqtyǵyn, bul ekeýiniń joly qiyspaityn eki bóten álem ekenin moiyndaityn kez jetti.
...
Daǵdarystyń paida bolyp, ýshyǵa túsýiniń barlyq alǵysharttaryn ózi jasap bergenin bilik moiyndaýy tiis.
Bilik qoǵamdaǵy turaqtylyq siiaqty illiýziiamen ózin de, ózgeni de jubatýdy doǵarýy kerek, óitkeni ústine shyǵyp bileseń de qyńq demeitin qoǵam jasaǵan biliktiń – ózi. Mundai halyq neshe jyldan beri jinalǵan problemalardy mádenietti túrde sheshedi dep úmit etý qiyn.
...
Qazaq ishindegi jáne ultaralyq qarym-qatynastaǵy psihologiialyk ahýal qiyndap barady. Jaǵdai shielenise berse, jaqyn bolashaqta qoǵamnyń eń kedei bóliginiń shydamy uzaqqa barmaidy, onyń shart úzilýi múmkin.
...
Júzdegen myń adam óz Otanynda ógei balanyń kúnin keship otyr. Munyń áleýmettik zardaby tym taiaý arada kórinýi yqtimal.
Eń basty qaýip, mundai jaǵdaida etnikalyq yntymaq paida bolatyndyqtan, qazaqtardyń laq etip tógilgen ashý-yzasy essiz tobyr túrinde eń aldymen, basqa ulttardyń ókilderine soqqy berýi múmkin.
...
Igilikten maqurym qalǵan qazaq buqarasynyń problemalaryn sheshý tez arada ári batyl túrde qolǵa alynbasa, san túrli ultaralyq janjaldardan kóz asha almai qalatynymyz anyq.
...
Túptiń túbinde qazaqtyń problemasy syrtqa tebedi, sóitip jalpyhalyqtyq sipat alady. Óitkeni búginde qazaqtar demografiialyq kópshilikke ainaldy. Bálendei qaýip joq, bári ózdiginen sheshilip, ornyna keledi dep oilaityn adam qatty qatelesedi. Erteń bári kesh bolady.
...
Qazaqtar memleketshil bolýy kerek, jaýapkershilikti basqarýshy bilikke, «elitaǵa» aýdarmaýy tiis. Bul top qanshalyq «memleketshil» ekenin iste kórsetip boldy.
...
Búginde «qazaq máselesi» týraly sóz qozǵaý sánge ainaldy. Qazaqtyń damýynyń ótkir problemalaryn kóteretin ǵalymdar men jazýshylar kóbeidi. Ókinishtisi, shyntýaitynda, olar kóbine qazaqtyń jandy jerine shi júgirtip, ótken úshin qarymta qaitarýǵa shaqyrýmen, sóitip qazaqtyń boiynda áleýmettik-mádeni jáne psihologiialyq daǵdyny qalyptastyrýmen ainalysyp júr.
Kópshilikti azshylyqtan qorǵaityn álde bir institýtsionaldy sharttar jasaý eldegi etnosaiasi ahýaldy túzep, qazaqtyń psihologiialyq sana-sezimin saýyqtyra almaidy. Onyń emi – qoǵamnyń ulttyq jaqyndasýy isindegi qazaqtardyń shynaiy róli týraly túsinigin qalyptastyrý.
...
Qazaq tiliniń taralýyn keńeitý strategiiasyn jasap, onyń negizgi kezeńderi men ýaqytyn belgileý qajet.
Aǵa býyndy qazaq tilin meńgerýge májbúrleýdiń tiimsizdigin moiyndaǵan durys. Biraq olar jalpyulttyq integratsiia úshin balalary men nemereleriniń memlekettik tildi meńgerýin qoldaýy kerek.
...
Qoǵamnyń qazaq emes bóligi tarihty qaita qaraý men kóshe, eldi meken attaryn ózgertýdi orysqa qarsy jasalyp otyrǵan áreket dep qabyldamaǵany jón. Bul protsess – bir kezde ózin tanyp, ótkenin zerttemek bolǵany úshin qatań jazaǵa ushyraǵan qazaqtyń ózindik «menin» qaita qalyptastyrý jolyndaǵy tabiǵi is-áreketi. Sondyqtan da bul arada orynsyz sógý emes, ózara túsinisý qajet.
...
Qazaqstan patriotizminiń qalyptasýyndaǵy problema – bilik ony qazaqtan tys nárse siiaqty «joǵarydan» sińirgisi keledi. Qazaqstan patriotizmi qazaq patriotizmine negizdelýi tiis.
Ózge ulystardyń aldynda qazaqtyń bedeli biiktese ǵana olar qazaqtyń tarihyn, tilin bilýge niet bildirip, Qazaqstanda ómir súrip jatqanyna maqtanatyn bolady.
...
Memlekettik organdar men qoǵamdyq-saiasi kúshter Ulttyq integratsiia strategiiasyn jasaýy kerek, onyń ortalyq pýnkti jańa qazaqi identtilik pen Qazaqstan patriotizmin qalyptastyrý ideiasy bolýy tiis.
Jańa qazaqi identtilikti qalyptastyrý úshin áleýmettik jaýapkershilikti kótere alatyn jańa elita, ziialy qaýym kerek.
...
Qazaq ultynyń jany men táninde júrip jatqan saiasi ishki protsester «qazaq missiiasynyń» negizgi determinanty bolady. Bul eskerilmegen jaǵdaida ult, ulttyń Rýhy azyp-tozady, nátijesinde Qazaqstan qoǵamynyń basym bóligi moraldyq kúizeliske ushyraidy.
P.S. Berik Ábdiǵaliev qazir Ulttyq keńeske múshe. Ol endi «Qazaq missiiasyna» qaityp orala ma, joq pa belgisiz.
Oralsa Toqaevtyń aldynda óziniń osydan 12 jyl burynǵy usynystaryn qaitalaýy qajet-aq!
Dýman Byqaidyń feisbýk paraqshasynan
