Freedom Inside '26

Belger: "Nazarbaev týraly shyndyqty meniń shyǵarmalarymnan ǵana tabasyz"

Belger: "Nazarbaev týraly shyndyqty meniń shyǵarmalarymnan ǵana tabasyz"
Ázil-shynyn aralastyryp, «qazaq degen – qý halyq. Óziniń aitqysy kel­geniniń bárin maǵan aitqyzyp qoiady» deitin marqum Gerold Belger bir suhbatynda Nazarbaev týraly aitqan. 

"Ol týraly pikirim joǵary. Dese de, onyń táýelsiz Qazaqstan tarihyndaǵy róli týraly shynaiy, saýatty pikir áli kúnge aitylǵan joq. Bári shetinen maqtaý. Jalpy bizde bári maqtaý. Bári tulǵa. Bizde Bel­gerden basqasynyń bári tulǵa.
Al Nazarbaev maqtaýǵa kende emes.

Bolashaq urpaq Nazarbaev týraly ádil baǵany meniń shyǵarmalarymnan ǵana tabýy múmkin. Kemshiligi bolýy múmkin, biraq jaǵympazdaný, ótirigi bolmaidy. Onyń birazy kúndelikterimde aitylǵan", – degen edi jazýshy "Aiqyn" basylymyna bergen suhbatynda.

Sol suhbattaǵy Ger-aǵanyń kesek - kesek oilaryn oqyrmanymyzǵa yqshamdap usynǵandy jón kórdik.  

Bul ziialy – qai ziialy?


Qaishylyqtarǵa bastaityn kez kelgen is-árekettiń aldyn alý, eskertý de ziialynyń mindeti edi. Bizde qazir ol joq. Men muny nege aityp otyrmyn? Cebebi, men­de ótken ǵasyrdyń alpysynshy jyl­darynda ómir súrgen qazaqtyń ziialylary men búgingi ziialylardyń kelbetin salys­tyrý múmkindigi bar.

Al olardyń arasy – jer men kóktei. Men bul jerde Sábit pen Ǵabit, Syrbailardyń kózi tiri kezin aityp turmyn. Uly Muhańmen aralaspasam da, kó­zin kórip, dárisin tyńdadym.
Men tany­ǵan, men bilgen ziialy qaýymda jibektei esilip turǵan bekzattyq boldy.

Anyǵy, bilik ótkinshi dúnie de, al ádebiet, mádeniet, fi­losofiia máńgilik eskirmeitin qundy­lyqtar. Osy uǵym bizde joq. Bizdiń aqyn-jazýshylardyń kóbisi ýaqytsha ákimderdiń aldynda ózderin tómen ustaidy, baǵasyn tym arzandatyp alady. Meniń yzamdy keltiretini sol.  

 

Oljas jaily


Ger-aǵa budan bólek Oljas Súleimenov te sóz etken sol suhbatynda. 

 "Oljas ulttyq tamyr­dan qol úzip ketkendei kórinedi. Bul – HH- HHI ǵasyrdyń qasireti. Bul qazaqtyń ǵana qasireti emes, mundai nemiste de, evreide de bar. Bul, ásirese, TMD elderi nemisterine tán qasiret. 

Men ana tilinde sóileýden bas tartqan­dardy, ana tilin úirenýge yqylas tanytpa­ǵandardyń bárin ulttyq tamyrdan qol úzip ketkender dep baǵalaimyn.

Bul – adam úshin tragediia. Olardy men synamaimyn, taba­lamaimyn, tek aiaimyn... 

 Áýezovty alyńyz. Til qandai, oi qandai, tereńdik qan­dai... Ulttyq tamyrdan qol úzip alǵan­dardyń kemshiligi ár jerden kórinip turady. Olar Abai sipattap ketken tolyq emes adamdar tobyna jatady, – deidi Belger.

Qazaq haqynda


Biz týraly, qazaq týraly Belger bylai degen: 

"Qazaqty aitqanda, ózimniń nemisim eske túsedi. Germaniiadaǵy emes, TMD elde­rin­degi nemister.
Qazaqtyń basyndaǵy tragediia TMD nemisterinde de bar.

Til máselesi, orystanyp ketkendigi, teginen, tili men dilinen ajyrap, alystap bara jat­qandyǵy eki ultqa da ortaq qasi­ret. 

Qazaqtyń búgingi kemshiligin siz de bilip otyrsyz. Qazaq barlyq salada toishyl bo­lyp barady. Basy artyq mal shashý – naǵyz daraqylyqtyń kókesi. Muny Abai aityp ketken.

Halyqqa bardy aitý kerek. Halyqqa «Syrtqy qaryzyń 134 mlrd AQSh dolla­ryna jetti, belińdi bekem býyp júr» deý kerek. Halyq sol kezde shiryǵady. Shiryǵý bar jerde ósý bar. Bizge toqmeiilsýge, bo­sań­sýǵa bolmaidy. Óz-ózine kóńili tolǵan kúni adam balasy ósýge emes, óshýge bet ala­dy.

Biz qazir halyqty ótirik sóileýge beiim­dep jatyrmyz.

Halyq óz qiialyna ózi senip, bosańsi bastady. Kimdi aldaimyz? Qazaqtyń oianatyn kezi keldi.

 Qazaqtyń qýlyǵy...

Ainalamdaǵy jigitter, men siiaqty shaldar maǵan qońyraý shalyp, taqyryp beredi. Ózderi solai oilai tura, meni aldyna salady da, ózderi tasada qala­dy. Qazaqtyń qýlyǵy sonda.
«Senen basqa eshkim shyndyqty aita almaidy» dep maqtap-maqtap, astyma qyryq qabat kópshik salyp ketedi.

Olar meniń basqa ulttyń adamy eke­nimdi, nemistiń ordenin alǵanymdy, jasym­nyń kelip qalǵanyn, jalǵyz qyzymnyń Máskeýde júrgenin esime salyp: «Sen qor­qa­tyn eshteńe joq. Saǵan ne istei alady? Bizdiń balalarymyz bar, olardyń mansaby bar, biz olardyń bolashaǵyn oilaýymyz ke­rek» dep meni aldyna salyp, aitaqtai­tyndar da bar. 

 

Daiyndaǵan, Dýman BYQAI