Búgin Memleket basshysynyń jańa úkimettiń jańa ekonomikalyq saiasatty júzege asyrýyna qatysty bergen tapsyrmalary - qulaǵy qyltiyp kele jatqan ekonomikalyq toqyraýdy boldyrmaý boiynsha sońǵy eskertý siiaqty kórindi.
"Sońǵy bes jyl ishinde biýdjet tapshylyǵy 11 trillion teńgeden asyp ketti. Sondyqtan biýdjetti tiimdi basqarý jáne onyń ólshemderin neǵurlym durys boljaý Úkimettiń aldynda turǵan basty mindet bolyp qala beredi.... Qazir jańa Salyq kodeksi ázirlenip jatyr... Alaida, biznes qaýymdastyǵynda bul qujat, eń aldymen, salyq mólsherlemesin ósirýdi kózdeidi degen pikir qalyptasyp otyr. Qazaqstanda túpki máni ózgerip ketken qosylǵan qun salyǵynyń ózin reformalaý qajet. Ony 12 paiyzdan 16 paiyzǵa deiin kóterý máseleni sheshpeidi.
Sarapshylar qosylǵan qun salyǵyn kóterý kóleńkeli ekonomikanyń úlesin arttyryp, infliatsiianyń ósýine ákep soqtyrýy yqtimal dep oryndy pikir bildirip jatyr. Bul qadam elimizdiń investitsiialyq tartymdylyǵyna da keri áser etýi múmkin", - dedi, Prezident Toqaev.
Sońǵy jyldary bizde qyzyq jaǵdai qalyptasty. Ony "Teńgebaev paradoksy" dep atar edim. Óte qarapaiym túrde túsindirip keteiin.
Biz ózimiz jinaǵan salyqtan kóp aqsha jaratamyz. Osy jetpei jatqan aiyrmashylyq biýdjettik defitsit dep atalady. Ol shamamen bir jylda 3,5-4 trillion teńge bolyp shyǵady. Ony úkimet 3 trilliondaiyn Ulttyq qordan alyp, 1 trillion teńgesin obligatsiialar arqyly qaryz alyp júrgen. Týra osy stsenarii jalǵasa berse:
1. Ulttyq qordy toltyra almaimyz. Al eger munai baǵasy túsip ketse, qordy tipti azaita bastaimyz.
2. Qaryz ósýde. Ony jyl saiyn tóleý kólemi kóbeiip barady. Qazir bir jylda qaryzdy qaitarýǵa 1 trillion teńgeden astam aqsha ketip jatyr.
Endi osy qaýipti toqtatý úshin qandai qadamdar oilastyrylǵan edi?
1. Jinalatyn salyqty kóbeitý. Álihan Smaiylov úkimeti ári oilanyp, beri oilanyp, jańa salyq kodeksine QQS-ny 12%-dan 16%-ǵa kóbeitý týraly ózgeris engizemiz dep sheshken. Sol kezde eseptegende qosymsha 2,5 trillion teńge salyq túsedi delindi. Ulttyq qordan alynatyn aqshany osy arqyly qysqartý kózdelgen bolatyn.
2. Biýdjet shyǵyndaryn azaitý. Bul rette úkimet shyǵyndy azaitý joldaryn taba almady. Sebebi, shyǵynnyń 56 paiyzy áleýmettik - zeinetaqy, shákirtaqy, muǵalimder men biýdjet qyzmetkerleriniń ailyǵy, ASP, múgedekaqy, dekret syndy áleýmettik tólemder. Ony qaityp qysqartasyń? Kerisinshe jyl saiyn infliatsiianyń ústine aqsha qosyp ósirip otyrmasa, halyq jaǵdaiy tómendei beredi. Jol salý kerek, JES-ter tozǵan, kombaindar shiri bastady, elimiz bolashaq soǵys qaýpine daiyndalý úshin qorǵanysqa aqsha dereý qajet bolyp tur. Demek, biýdjet shyǵyndary qysqarýdyń ornyna arta bermek.
Biraq QQS-ny kóterý eki qater ákeledi: Qazaqstandaǵy QQS 16 paiyz bolyp ketse, bizge keleiin dep otyrǵan investor oinynan ainyp qalýy múmkin. Al eldegi QQS tólep júrgender biznesin birneshe JShS-ǵa bólip, múlde QQS-ǵa ketip qalady.
Teńgebaev paradoksynyń formýlasy: keshe 100 teńge tólep otyrǵan kásipkerden búgin 120 teńge alsańyz, ol biyl tóler. Al kelesi jyly sol úshin jaǵdaiy nasharlap, múlde salyq tólei almaityn halge túsedi. Biraq siz biyl 120 teńge almasańyz, otbasyńyz qatty ashyǵyp, áielińiz úiden ketip qalýy múmkin. Aqyr aiaǵynda siz de, kásipker de utylasyzdar.
Búgin prezident úkimetten tez jetistikke jetý quraly – QQS-ny kóbeitý múmkindigin tartyp aldy. Sebebi, ol biyl dividend berse de, erteń bankrottyqqa aparý qaýpi bar. Endi, úkimet tyǵyryqtan júieli reformalar arqyly shyǵýy tiis. Jáne ol birden effekt bere qoimaidy.
Jańa ekonomikalyq saiasattyń negizgi oiy: eski joldar, úirenshikti qadamdar tabys ákelmeidi. Biýrokratiia men korrýptsiia basty jaý. Qalyptasqan dúnie men kózqarasty múlde ózgertip, jańa kútpegen qadam, reforma jasaýdan qoryqpaý kerek. Búkil elge serpin qajet.
Paradoksty qalai sheshemiz? Biyl jyldyń basty suraǵy osy.
