Dalanews.kz buǵan jaýap alý úshin Qazaqstannyń Belgiiadaǵy elshisi Aigúl Quspanovaǵa saýal joldaǵan.
– Batys bizdiń aqyl-keńesimizge qulaq túre me? Atalǵan qujatty ázirleýge aimaq elderi atsalysty ma?
– Qazaqstan óz tarapynan EO-nyń Orta Aziiaǵa qatysty jańarǵan qujatyn birqatar usynystarmen tolyqtyrdy. Árine, bul bizdiń qalaýymyz túgeldei oryndalady degendi bildirmeidi. Bul birinshi kezekte Batystyń qujaty, bizdiń usynystardy elep-ekshep qajettisin ǵana qabyldady.
Qujattyń kónergeni anyq. Alǵashqy nusqasy osydan 12 jyl buryn ázirlenipti. Ol tusta Batys bizdiń pikirimizdi bilýdi qajet dep tappaǵan-tuǵyn. Osy joly aimaq elderiniń barlyǵymen keńesip shyqty.
Qazaqstan óz tarapynan qujatqa jeke kásipkerlikti damytý týraly tarmaqty engizýdi ótindi. EO elderiniń ózegi – shaǵyn-orta kásip. Batys elimizde shaǵyn biznesti damytýǵa kómektesse artyq etpes edi.
– Aitýǵa ǵana ońai, iske asyrýǵa kelgende oryndalýy aýyr emes pe?
– Batys ózi muhtaj birqatar taýarlarǵa bizdiń elden tapsyrys berýine bolar edi. Aýyl sharýashylyǵy, dámhana biznesi, jeńil ónerkásiptegi kórgen-túigenimen bólisse de kóptik etpeidi.
Máselen Qyrǵyzstandaǵy apaly-sińili 7 qyz tigetin sán úlgilerin álemniń áigili adamdary kiedi. Bul jobany tolyqtai Batys qoldap otyr.
– Bizdiń el óz tarapynan taǵy qandai usynys aitty?
– EýroOdaq pen Orta Aziia arasyndaǵy áriptestik boiynsha táýlik boiy habar taratatyn ortaq internet-portal ashaiyq degen usynys aittyq. Aitalyq dál osy portalda stýdentterge arnalǵan bilim baǵdarlamalary, oqýǵa túsýdiń joldary jariialansa.
Ekologiia máselesi de shet qalǵan joq. EO taza aýa men ormandy alqaptardy erekshe qorǵaidy. Batysta sýdy esh alańdamai shúmekten-aq ishýge bolady. Soǵan qaramai óndirisi qarqyndy damyǵan. Bizge olardan úirenerimiz kóp, sonyń ishinde tabiǵatty aialaýdy úirengenimiz abzal.
Jańa strategiia týraly Resei ne oilaidy?
17 betten turatyn strategiia Qazaqstan, Ózbekstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan, Túrkimenstanmen aradaǵy bailanysty burynǵyǵa qaraǵanda qarqyndy damytýdy kózdeidi.
«Bizdiń maqsat Orta Aziiany syrt kúshterdiń shabýylyna shydas beretin, turaqty, damyǵan ári órkendegen aimaqqa ainaldyrý», – deidi EO ókilderi.
Batys elderi boiynsha sarapshy Dimash Abdýllaulymen tildesken Dalanews.kz tilshisi mynadai jaýap aldy:
«Batystyń bizge kelgende bóten oiy joq. Orta Aziiany turaqty ári órkendegen aimaq retinde kórgisi bar. Osy kúnge deiin jolǵa qoiǵan jobalardy jalǵastyrǵysy keledi. Árine, ýaqyt ozǵan saiyn strategiia da óńdelip, ózgere túseri anyq. Sebebi, Orta Aziiaǵa kelgende Batys pen AQSh ustanymdary úilese bermeidi», – deidi sarapshy.
Onyń aitýynsha jýyr arada Batystyń Orta Aziiaǵa qatysty saiasaty aitarlyqtai ózgeriske ushyramaidy. EO úshin búgingi áriptestikti ári qarai da jetildire túsken mańyzdy.
«Baǵdarlama aiasynda aýǵan qyzdaryn Qazaqstan jáne Ózbekstannyń orta jáne joǵary oqý oryndarynda EO esebinen oqytý jumystary qolǵa alynady.
Búgingi kúni Qazaqstanda Batys kompaniialary investitsiia qúiǵan 24 joba júzege asýda, olardyń jalpy quny 3 mlrd dollar. Qazaqstannyń saýda áriptesteri arasynda Batystyń úlesi 50 paiyzdy quraidy.
Batystyń Orta Aziia týraly jańa strategiiasy sózsiz Eýraziialyq ekonomikalyq odaqtyń, onyń ishinde Reseidiń «jandy» jerine tiedi. Aimaq elderiniń Batyspen qoiyn-qoltyqtasýy eýraziialyq integratsiiaǵa qolbailaý bolady.
Briýsseldiń aimaq elderimen etene áriptesýi Orta Aziiany órge súiremese, orǵa jyqpaidy. Batys aimaq eldiriniń áleýmettik-saiasi ómirine belsendi aralassa tiisinshe bizge keletin investitsiia kólemi de artary anyq. Qazaqstan da, Qyrǵyzstan da, Ózbekstan da EýroOdaqpen áriptesýge ázir. Sońǵy jyldary mundai yqylas Tájikstanda da paida boldy», – deidi ol.
Ázirlegen, Rollan MUQAMETQALI
