Baiqaǵanym, ákimdikterge kóp salmaq salynýda. Onysy durys ta. Halyqpen tikelei jumys isteitin ákim ǵoi óitkeni. Ana Baqyt Sultanov sál bolmaǵanda qurban bola jazdady ózi. Halyq arasyna shyǵamyn dep. Nursultandaǵy avtobýstaǵy oqiǵany aitamyn. "Kókteginiń jerge túskeni" degen stsenarige keledi syrttan qarap tursańyz. Iá, Toqaevtyń bilikke kelgeli atqaryp jatqan eń táýir isi osy.
Satyp alǵan kreslosynyń aqshasyn shyǵarý ǵana basty fýnktsiiam dep biletin ákimderdiń sanasyn modernizatsiialaý, árine bir kúnde sheshiletin másele emes.
Biraq ózderin táýir silkilep jatyr Toqaev. Akkaýnt ashtyrdy, blok júrgizdirtti, óńirdegi adamdaryn bas-basyna tanityndai deńgeige jetkizdi. Qaisysy qurmetti azamat, qurmette dedi. Qaisysy «levyi, pravyi» anyqta dedi, anyqtap jatyr «bálesinen aýlaq» dep.
Ómiri jóndelmegen jerdi jóndep, ómiri shóp shyqpaǵan jerge aǵash egip degendei. Áiteýir ákimderde qazir damyl da, uiqy da joq. Shapqylap, at ústinen túspei, ne bop ketkenin ózderi de túsine almai jatqan sekildi. Áiteýir bir uqqandary, Nazarbaev dese Toqaev deýdi umytpaý kerektigin, al Toqaev dese Nazarbaev degendi aitýdy umytpaýdy jadylaryna jaqsylap túiip alǵanǵa uqsaidy.
Biraq ýaqyt kútip turmaidy ǵoi. Qysastap barady. A, b degende sailaý kúni de jetip keldi, mine. Istelgen jumystar bir jerde kórinse, bir jerde kórinbei qalýda. Al mundaida tek shalt qimyl ǵana tiimdi. Shalt qimyldy jasaý da óner, negizi. Biraq Toqaev ondaidyń adamy emes.
Ol kisi keshendi túrde bútkil máseleni qamtyp, strategiialyq qadam jasaýdy jaqsy kóredi. Negizi, durysy sol. Biraq ýaqyt oǵan múmkindik bermei tur ǵoi qazir. Endi birdeńe jasaý kerek. Selk etkizetin, ózine degen halyqtyń senimin nyqtap beretin.
Bir sózben aitqanda, bútkil eldi qamtityn «realnyi» áńgime kerek qazir olarǵa.
Mysaly úshin, qazir qoǵam úshin tunshyqtyrylyp turǵan taqyryptyń biri - bank komissiiasy. Muny bireý biler, bireý bilmes. Aitsa bul uzyn-sonar áńgime. Qysqa qaiyrsaq, qazir óz atyna nesie tirketpegen qazaq kem de kem shyǵar. Sondyqtan bul bar qazaqty qamtityn másele. Eń mańyzdysy osy arasy.
Bankter osyǵan deiin nesie tirketýde belgili bir komissiiany zańsyz alyp kelgen. Sony birer jyl buryn kommertsiialyq bankter óz iesine qaitara bastaǵan. Onda da tek sot sheshimimen ǵana. Kózi qaraqy qaýym sotqa júginip, 2-3 jyl boiyna osy komissiiany qaitaryp alyp júrgen. Biraq shamaly, onda da bankte tanysy bar sanaýly adam. Al nesiesiz ómirin elesetete almaityn qazaqtyń kóbisi munan habarsyz bop shyqty.
Ekonomikany jazatyn meniń ózim muny kesh bildim. Men de el sekildi bul komissiiany 2015-2016 jyldary tirkelgen nesiege qatysty beretin shyǵar dep oilap júrgem. Óitkeni banktegiler solai dep aqparat bergen. Sóitsem olar ótirikti kóp aitatyn bop shyqty.
Kerisinshe, olardyń maqsaty - halyqqa tiesili sol aqshany qaitarmaýdyń bar amalyn qoldaný. Al rasynda bul arada nesieniń jylyna qatysty eshqandai shekteý joq eken.
Qazaqstan táýelsizdik alǵaly nesie tirkettińiz be, onda komissiia boiynsha sotqa aryzdanýǵa barlyq adamnyń quqyǵy bar. Muny zańgerler aitty (Bul týraly málimetpen myna silteme arqyly keńinen tanys bola alasyz).
Silteme: https://informburo.kz/kaz/azastanda-nesie-alandar-bankt-zasyz-staan-komissiyasyn-aytaryp-alua-asypay-otyr-nege.html
Ony estip alyp, sodan jelide: "Al qazaqtar, bankke aǵyl!" dep myna jaqtan men maqalany burq etkizdim. El de tań qalyp, jaǵasyn ustady.
Sengeni bar, senbegeni bar, bári bankke aǵyldy. Ókinishtisi, sol maqala shyqqanyna bir ai boldy ma, bolmady ma, sot bank komissiiasyna qatysty aryzdy qabyldaýdy toqtatatynyn jariia etti. Naqty aitsaq, 19 naýryzdyń ortasynda. Iá, osy kezden bastap nesie boiynsha zańsyz alynǵan komissiianyń iesine qaitarylýy doǵaryldy. Onda da ýaqytsha dedi. Sodan jurttyń bári abdyrap qaldy. Ne boldy dese, eshkim oǵan tushymdy túsinik bere almady.
Týra sol kezde Ulttyq banktiń basshysy da aýysyp ketti. Jańa basshyǵa jýrnalister lap qoidy. Al ol bolsa, bul suraqqa jaýap berýden bas tartyp, basyn ala qashty.
Arada kóp ýaqyt ótken joq, nesie tólep júrgen adamdardyń qol telefonyna bankterden habarlama kelip túse bastady.
«Eger siz osyǵan deiin aiyna pálenshe tólep júrseńiz, endi túgenshe tóleisiz» degen sipatta. Iaǵni, zańsyz alynǵan komissiia endi tólenetin nesielerden shegerildi. Sóitip eldiń ai saiyn tólenetin nesie kólemi qazir birshama azaiǵan.
Al oǵan deiin, mysaly 2015 jyly 5 jylǵa nesie tirketti delik adam. Sol adamnyń endi 2019 jyldyń sáýir aiynan bastap nesiesinen bank belgilegen zańsyz komissiia shegerilgen.
Al ol adam 2015-ten bastap 2019 jyldyń sáýir aiyna deiin ol zańsyz komissiiany tólep júrdi emes pe? Mine, sony bankterdiń endi qaitarǵysy joq. Ol bank balansynda tur. Ony sot arqyly buǵan deiin alý múmkin bolǵan. Al olar bolsa, sony endi múmkin emes qyp qoidy. Ádiletsizdik pe, árine ádiletsizdik qoi.
Ol zańsyz tólegen aqshasyn bankten qaitaryp alǵan adamdar bar, al basqalary endi nege ala almaidy ony?
Bul sol adamnyń ózine tiesili zańdy aqshasy ǵoi. Bankke tek artyq tólep qoiǵan. Onda da bankirlerdiń zańdy attap-puttap, zańsyz artyq aqshany belgilegeniniń kesirinen.
Mine, osy komissiiany sotsyz-aq, halyqtyń bank kartasyna ózdigine kelip túsetindei qylsa, tamasha emes pe?.. Halyq úshin ádildik degen osy!
Mine, prezidenttikten úmitker osy qarapaiym, zańdy nársege qaýqary jetetin dáleldei alsa, onda halyq ol adamnyń ózgeris jasaýǵa daiyn ári laiyqty ekenine kózi ábden jeter edi. Barsha qazaq, onda oilanbai-aq, Toqaevqa daýys berer edi, negizi.
Ózgeris degen tómennen, osyndai «bytovoi máselelerden» bastalýy kerek emes pe, ózi?!. Odan keiin úlken startegiialyq máselelerdi sóz qyp, ýáde etip aitýǵa bolady.
Al oǵan deiin ondai sózder aspandaǵy aiǵa qol sozǵanmen birdei el úshin. Ondaiǵa ońaishylyqpen senbeidi halyq...
Kámshat SÁTIEVA
Birer derek:
- 2012 jyldan bastap bankterdiń ssýdalyq shotty júrgizý úshin alynǵan komissiiasyn QR Joǵary sotynyń sheshimimen zańsyz dep tanyldy!
- Biraq bankter ony halyqtan báribir zańsyz ala bergen!
- Al zańsyz alǵan bul komissiiany bankter tek nesie alýshy sotqa júginse ǵana qaitaryp otyrǵan!
- Biraq biyl naýryz aiynda sottar osy negizdegi aryzdy qanaǵattandyrýdy kilt toqtatty, zańsyz bolsa da...
