– Jan Amani hanym, sizdiń balalar ádebietinde qalam terbep, kitaptar shyǵaryp, elimizdegi búldirshinder qýanysh syilap júrgen jan ekenińizdi bilemiz. Balalar ádebietine arnalǵan shyǵarmalar jazýyńyzǵa qandai jaǵdai túrtki boldy?
– Iá, o basta balalar ádebietinde qalam terbegen jazýshy retinde kópke tanylmaǵan edim. Balalarǵa arnap shyǵarma jazý meniń balalaryma degen mahabbatym túrtki boldy dep esepteimin. Men úsh balanyń anasymyn. Jastaiymnan kitap oqýǵa qumar boldym. Osy jaittar meniń qalam terbeýime sebepker boldy dep oilaimyn.
Jalpy alǵanda meniń balalarǵa arnap áńgime, ertegiler jazyp júrgenime 10-15 jyldyń júzi boldy. Alǵashqyda jazǵan dúnielerimdi jariialap, úlken kitapqa ainaldyram degen oi bolmady. Keiin kele bul is meni jandúniemdi baýarap alǵan soń, kitap shyǵarýdyń mańyzy zor ekenin túsindim. Osylaisha "Danialdyń ǵajaiyp álemi" degen alǵashqy kitap dúniege keldi. Keibir kisiler "Bul – kenje ulyńyz Danialǵa arnaǵan, otbasylyq dúnie me?" dep saýal qoiatyn sátteri kóp boldy. Iá, alǵashqy kitabymdy ulym Danialǵa arnadym. Biraq bul otbasylyq dúnie emes. Bul – elimizdegi barsha búldirshinderge arnalǵan kitap. Óitkeni, men bul kitapta tek qana Danialdyń is-áreketin ǵana beinelegen joqpyn. Ertegini jazý barysynda barlyq balalardyń qiial, armandarymen ushtastyrýǵa tyrystym. Ózińiz oilańyzshy "Danialdyń ǵajaiyp álemi" degen ertegi de balaqai úiindegi tońazytqysh arqyly ertegiler álemeni sapar shegedi. Dál osyndai arman, qiial kez kelgen balanyń oiynda bolýy múmkin ǵoi.

Týyndym kitap bolyp shyqqannan keiin mektepter men balalar úilerinde tusaý keser rásimderin ótkizip, búldirshinderge syiǵa tarttym. Óz kezeginde muǵalimder men tárbieshiler "Danialdyń ǵajaiyp álemi" kitabyn qyzyǵa oqyǵanyn, shyǵarma balany jandúniesine jaqyn ekenin aityp, jyly pikirlerin bildirdi. Osydan keiin kópshiliktiń oi-pikiri de meniń shabytymdy oiatyp, balalarǵa arnalǵan taǵa birneshe shyǵarmaý jazýyma qýat berdi.
– Qazirgi ýaqytta balalarǵa arnap qansha ertegi jazdyńyz?
– Kúni búginge deiin tórt ertegi kitabym kitamqumar búldirshinderge jol tartty. Oiymda júrgen taǵy da biraz dúnielerim bar. Sonyń bárin qaǵazǵa túsirip, kitap qylyp shyǵarýǵa bar kúsh-jigirimdi jumsap júrmin.
– Baiqap otyrmyn, ertegilerińizdi tek qazaq, orys tilderinde ǵana emes, sonymen qatar aǵylshyn, italian, frantsýz, arab, qytai tilderinde shyǵarady ekensiz. Dúniejúzi balalaryna arnap qalap terbeýdi maqsat tutasyz ba?
– Menińshe, jaqsy shyǵarmalardy oqýda tildik barer búldirshinderge kedergi keltirmeýi kerek dep esepteimin. Qazirgi tańda Astana, Almaty syndy iri qalalarda kóptegen ult ókilderi turatynyn ózińiz de bilesiz. Aitalyq, elimizge investitsiia salyp jatqan iri kompaniialardyń qyzmetkerleri elimizge otbasymen kóship kelip, jumys istep jatqany kópshilikke málim. Olar balalary tárbieleýde qyzyqty kitaptar izdeitinin baiqadym. Osydan birshama ýaqyt buryn Almatydaǵy Heiliberi mektebine barǵanymda bir italiandyq tulymshaǵy jelbiregen shynashaqtai qyz "Qyzyl bátińkeniń bastan keshenderi" degen ertegimdi italian tilinde zýyldatyp oqyǵanda qairan qaldym. Sodan keiin ertegilerimdi múmkindiginshe kóp tilge aýdarý kerek ekenin túsindim.
Sonymen qatar men óz shyǵarmalaryma qazaqy boiý men ulttyq reńk berýge tyrysamyn. Meniń kitabymdy oqyp shyqqan ózge eldiń búldirshinderi Qazaqstanmen tanysýǵa múmkindik alady. Búginde shyǵarmalarym arqyly keń baitaq Qazaqstanymyzdy dúniejúzine tanytý da mańyzdy orynǵa shyǵyp otyr desem bolady.
Taǵy da aita tússem, men syrt elderge jii saparǵa shyǵyp turamyn. Qai elde júrsemde óz kitaptarymnyń tanystyrymdaryn uiymdastyryp, balalarǵa Qazaqstan jaiynda mol maǵulmat berýge tyrysyp júremin. Birneshe tilde jaryq kórgen kitaptar satýǵa da qolaily.
– Satý demekshi, elimizdegi kitap saýdasyna kóńilińiz tola ma?
– Bul óte qiyn suraq. Kitap saýdasyna meniń kóńilimniń tolyp, tolmaýy mańyzdy emes shyǵar. Iá, Qazaqstanda kitap saýdasyna qatysty birqatar qiyndyqtar bar. Biraq qolyna qalam alyp, shyǵarma jazýǵa tas-túiin bekingen adamǵa kitap saýdasynyń damyp, damymaǵany kedergi bolmaidy dep oilaimyn. Óz basym jazýmen ainalysqan adam bul qiynshylyqty eńserýdiń jolyn qarastyryp, tyǵyryqtan shyǵýdy oilaýy kerek. Eger biz árekettenbesek, ózge elden bireýler kelip, elimizdegi kitap saýdasyn jolǵa qoiyp bermeidi ǵoi.
– Jan Amani hanym, siz birneshe kitap shyǵardyńyz. Qupiia bolmasa, kitap saýdasyn júrgizýdegi óz is-tájribeńizben bólisseńiz.
– Munyń eshqandai qupiiasy joq. Óz basym balalar ádebietinde qalam terbegendikten osy baǵyt boiynsha oiymdy aitsam. Birinshiden, balalar arnap kitap shyǵarǵan soń, ony illiýstratsiiasyna basa kóńil bólgen jón. Keibir áriptesterimiz balalarǵa arnalǵan kitaptaryna oqiǵa jelisine qatysy joq sýretterdi salyp shyǵara beredi. Menińshe, bul durys emes. Kez kelgen bala ózi oqyp otyrǵan shyǵarmasyndaǵy keiipkerdiń shynaiy beinesin kitap betinen kórgisi keledi. Eger shyǵarma jelisi men illiýstratsiialyq sýretter bir-birmen úilesim tapsa, ol kez kelgen balanyń qyzyǵýshylyǵyn oiatady. Iá, jekelegen sýretshi jaldap, kitap shyǵarý úlken shyǵyndy qajet etetin dúnie. Balar ádebietinde qalam terbep júrgen jazýshylar osy jaǵyna basa kóńil bólýi kerek dep esepteimin.
Meniń birneshe kitabymnyń sátti shyǵyp, búldirshinderdiń qyzyǵýshylyǵyn oiatýǵa belgili baspager maman Anastasiia Táýekelqyzy kóp eńbek sińirgenin atap aitýym kerek. Menińshe, osy kisi siiaqty bilikti mamandardyń jumys isteýine múmkinshilik jasaýymyz qajet.
Taǵy bir aita ketetin másele, balalarǵa arnalǵan kitapty illiýstratsiialyq kórkemdeý kezinde kez kelgen sýrtshini emes, kásibi mamandy tartqan jón.
Kitap shyǵyp bolǵannan keiin ony tusaý keser rásimin ótkizip, kópshilik ortada keńinen nasihattaýdyń da mańyzy zor dep esepteimin. Qazir "alma pis, aýzyma tús" dep jatatyn kez emes. Óz basym elimizdiń qai jerine barsam da, mektepterge bas suǵyp, balalarǵa kitabymdy syilap, olardyń shyǵarmalarymdy qalai qabyldaityna óz kózimen kórýge tyrysamyn. Qazirgi tańda elimizdegi búldirshinder "Danialdyń ǵajaiyp álemi" ertegisiniń ekinshi, úshinshi jalǵasyn asyǵa kútip otyr. Osynyń bári qajyrly eńbekti nátijesi dep bilemin

– Áńgime arasynda syrt elderge jii shyǵyp, kitaptaryńyzdy tanystyratynyńyzdy aittyńyz. Sol saparlaryńyzda ózge eldiń ozyq tájiribelerin baiqai aldyńyz ba?
– Suraǵyńyz óte oryndy. Damyǵan elderde balalarǵa arnalǵan shyǵarmalardy kommertsiiaǵa ainaldyryp, mol paida tabýdyń joldary óte kóp. Aitalyq, ózge eldiń jazýshylary balalarǵa arnalǵan shyǵarmalaryn aldymen jaqsylap kitap qylyp shyǵarady. Sodan keiin shyǵarmadaǵy oqiǵa jelisi boiynsha mýltfilm túsirýge kúsh salady. Eger mýltfilm de sátti shyǵyp, balalardyń kóńilinen shyqsa, naryqta sol shyǵarmadaǵy keiipkerlerdiń belgisi qoiylǵan kiim úlgileri paida bolady. Osylaisha bir ǵana shyǵarma ekonomikanyń bir marketingtik júiesine ainalady. Bolashaqta "Danialdyń ǵajaiyp álemi" ertegisi jelisi boiynsha mýltfilm túsirýdi armandap júrgen jaiym bar.
– Qazaq ertegileriniń keiipkerleri men oqiǵa jelisin paidalanyp, zamanaýi shyǵarmalar jazý oiyńyzda bar ma?
– Meniń kókeiimde júrgen máseleniń ústinen tústińiz. Qazirgi tańda bizdiń balalarymyz syrt eldiń ertegilerin oqyp, mýltfilmderin kórip, sol elderdiń ulttyq ertegilerimen jaqyn tanysýda. Al qazaq ertegilerindegi keiipkerleri tasada qalyp jatyr. Zaman synynan súrinbei osy kúnge jetken ertegilerimizdiń oqiǵa jelisi boiynsha mýltfilm, fentizi baǵytyndaǵy balalarǵa arnalǵan filmder túsirip, jas urpaqty óz elin súietin patriot etip tárbieleýdiń máni zor dep esepteimin. Bolashaqta qazaq ertegilerimen jumys istep, ata-babamyzdyń mol rýhani murasyn álemge tanytqym keledi. Bul baǵytta tynymsyz eńbek ete beretin bolamyn.
– Rahmet! Oi-armandaryńyz tolyq oryndalsyn!
Suhbattasqan Nurlan JUMAHAN.