Ermekbaev: «Islamdy túsindirýdiń qazaqstandyq úlgisi ázirlenedi»
Aldymen Astanada ótken «Biregeilik pen birlik: Qazaqstan joly jáne N.Á.Nazarbaevtyń úlgisi» atty halyqaralyq ǵylymi-tájiribelik konferentsiia jaily aitaiyq.
Jańa joba
Sharaǵa qatysqan Nurlan Ermekbaev jiyndaǵy jurtshylyqtyń tarapynan túsken birqatar ózekti saýaldarǵa jaýap berdi.
Dál osy basqosýda Din ister ministri elimizdegi islamdy túsindirýdiń ózindik úlgisi ázirlenetinin aitty.
«Osy sátti paidalana otyryp, konferentsiia qatysýshylarynyń nazaryn bir aýyq bizdiń ministrlik pen Qazaqstan musylmandary dini basqarmasynyń birlesip ázirlegen jobasyna aýdartqym keledi. Qazirgi tańda biz islamnyń qasietti kitaptaryn túsiný jáne túsindirýdiń qazaqstandyq modelin ázirlep jatqan jaiymyz bar. Islamdy túsinýdiń mundai qazaqstandyq úlgisiniń ǵylymi negizdemesin baiyptap daiyndaý úshin arnaiy ǵalymdar quramyn jasaqtadyq», – dep atap ótti vedomstvo basshysy.
Nurlan Ermekbaevtyń aitýynsha, islamdy túsindirýdiń qazaqstandyq úlgisi rýhani, adamgershilik-ádep qundylyqtaryna jáne de dini senimine qaramastan barlyq azamattardyń quqyǵyn qurmetteýge negizdeletin bolady.
Birlik pen kelisimniń qupiiasy nede?
Sonymen qatar atalǵan shara barysynda Din ister ministri basqosýǵa qatysqan jurtshylyqtyń birqatar saýalyna jaýap berdi.
«Qazaqstandaǵy birlik pen kelisimniń qupiiasy nede?» degen saýalǵa ministr Ermekbaev:
«Turaqtylyq pen kelisimniń qupiiasy joq. Sebebi, munyń jaýaby anyq.
Egemendik alǵan alǵash kúnderden bastap Memleket basshysynyń barlyq bastamalary qazaqstandyqtardyń birligin nyǵaitý maqsatyna baǵyttalýda. Elbasy atap kórsetkendei: «Qazaqstannyń barlyq tarihy – ol birigý tarihy. Biz – tek qana birlik pen birigý jolynda kele jatqan halyqpyz». Nursultan Nazarbaev qalyptastyrǵan memlekettiń úlgisi barsha azamattardyń quqyǵyn qurmetteýge jáne ekstremizmniń kez kelgen kórinisterine, zorlyq-zombylyqqa, radikalizmge múldem tózbeýshilikke negizdelgen.
Sondai-aq onyń ishinde memleket pen azamattyq institýttardyń arasynda ashyq dialog ornatý boiynsha mindetti basymdyqtar qoiylǵan», – dep atap ótti.
Ermekbaevtyń aitýynsha, osynaý ustanymdar el tarihyndaǵy barlyq baǵdarlamalyq strategiialyq qujattarda, sonyń ishinde Memleket basshynyń dástúrli Joldaýlarynda, Qazaqstannyń 2050 jylǵa deiingi damý strategiiasynda taiǵa tańba basqandai kórsetilgen. Sonymen birge, Elbasynyń biylǵy jylǵy «Bolashaqqa baǵdar: rýhani jańǵyrý» atty maqalasynda Nursultan Nazarbaev elimizdegi barlyq etnikalyq toptar men dinderge toleranttylyqpen, beibitshilikpen jáne qurmetpen qaraý – Qazaqstannyń basty printsipi ekenin atap ótken.
«Mine, osynaý dástúrlerdiń ózi tabysty damýdyń negizi bolyp tabylady. Osy qundylyqtardyń negizinde ulttyq biregeilikti Memleket basshysy odan ári jańǵyrtýdyń mańyzdy sharty retinde anyqtaidy.
Bul tarapta Din isteri jáne azamattyq qoǵam ministrligi birqatar mańyzdy jumystar atqardy. Atap aitar bolsam, egemendigimizdiń 25 jyldyǵyna orai Qazaqstan halqy Assambleiasy qorymen birlesip, qoǵamdyq pikirdi keń aýqymda zerdeledik. Bizdiń zertteýimiz nátijesi mynadai: Qazaqstandyqtardyń basym kópshiligi dinge kózqarastardyń erkindik quqyǵyn, etnostardyń múddelerin saqtaýdy qamtamasyz etý jónindegi memleket saiasatyn qoldaidy», – dedi Nurlan Ermekbaev.
Aita keterligi, atalǵan konferentsiia QR Tuńǵysh Prezidenti kúni men elordanyń Astanaǵa kóshirilýiniń 20 jyldyǵyna arnalǵan. Shara maqsaty – álem elderindegi biregeiliktiń qalyptasý máselelerin qazaqstandyq tájiribemen salystyra talqylaý, etnosaralyq jáne konfessiiaaralyq kelisimniń «N.Nazarbaev modeli» retinde tanylǵan qazaqstandyq úlginiń tusaýyn kesý. Konferentsiiaǵa saiasattaný, tarih, filosofiia, áleýmettaný, etnologiia jáne basqa da gýmanitarlyq ǵylymdar baǵytyndaǵy Germaniia, Úndistan, Iran, Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Resei, Ózbekstan elderiniń ǵalymdary qatysýda.
Aita ketelik, «Biregeilik pen birlik: Qazaqstan joly jáne N.Á.Nazarbaevtyń úlgisi» atty halyqaralyq ǵylymi-tájiribelik konferentsiia QR Tuńǵysh Prezidenti kúnine jáne elordanyń Astanaǵa kóshirilýiniń 20 jyldyǵyna arnaldy.
Shara maqsaty – álem elderindegi biregeiliktiń qalyptasý máselelerin qazaqstandyq tájiribemen salystyra talqylaý, etnosaralyq jáne konfessiiaaralyq kelisimniń «N.Nazarbaev modeli» retinde tanylǵan qazaqstandyq úlginiń tusaýyn kesý.
Konferentsiiaǵa saiasattaný, tarih, filosofiia, áleýmettaný, etnologiia jáne basqa da gýmanitarlyq ǵylymdar baǵytyndaǵy Germaniia, Úndistan, Iran, Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Resei, Ózbekstan elderiniń ǵalymdary qatysty.
QOǴAMDYQ KEŃESTER JUMYSYNYŃ KEMShILIGI NEDE?
Al Úkimette ótken alqaly jiynda Nurlan Ermekbaev elimizdegi Qoǵamdyq keńesterdiń qyzmetine keri áserin tigizetin birqatar ótkir máselerdi tizbelep ótti.
Vedomstvo basshynyń aitýynsha, budan buryn Qoǵamdyq keńesterdiń birinshi respýblikalyq májilisi ótken. Jiynǵa barlyǵy 500-ge jýyq delegat qatysyp, ózekti máselelerdi ortaǵa salǵan. Qoǵamdyq keńesterdiń jumysyn jetildirý boiynsha naqty usynystarymen bólisken.
«Eń aldymen, elimizdegi barlyq qoǵamdyq keńesterdiń qyzmetine keri áserin tigizetin máselelerdiń biri: onyń sapalyq quramy dep bilemin.
Muny taldaý jumystary kórsetip berdi. Keńesterdiń sapalyq quramy, ártúrli sala ókildikteri men sanattarynyń jumysy birkelki emes.
Ekinshi másele, naqty, qajetti qarjylandyrýdyń joqtyǵy. Qarjynyń tapshylyǵy Keńesterdiń óz maqsattaryna jetýine qiyndyq týǵyzýda degen pikirler jii aitylady. Biraq buǵan qatysty birqatar sarapshylardyń pikirlerin de eskerdik. Olardyń aitýynsha, Keńesterdi memlekettik qarjylandyrý olardyń avtonomiialyq sipatynan aiyryp, qyzmettiń táýelsizdigin joǵaltýǵa ákep soǵýy múmkin», – dedi bul oraida Din isteri ministri.
Áitkenmen Nurlan Ermekbaevtyń pikirinshe, aldaǵy ýaqytta jekelegen biýdjettik shyǵyndardy qarastyrý qajettiligi týyndaidy. Aitalyq, aimaqtarǵa shyǵý issaparlary men keńse shyǵyndaryn memleketten qarjylandyrǵan jón.
«Úshinshi másele, keńes músheleriniń aitýlaryna qaraǵanda, qarastyrylatyn normativtik-quqyqtyq aktiler sanynyń artýynan, keńesterdiń jumys kólemi ulǵaiyp ketken. Sondai-aq, normativtik-quqyqtyq aktilermen jumys júrgizý úshin arnaiy bilim men salalyq biliktilik qajet. Bul rette quqyqtyq aktilerdi qarastyrýdy keńes músheleriniń óz sheshimine qaldyrý múmkindigin berý kerek», – dedi Nurlan Ermekbaev.
Budan syrtqy ministr Keńes qyzmeti, sonyń ishinde, Keńester quramyna konkýrstar týraly aqparattyń buqaralyq aqparat quraldarynda jetispeýshiligi baiqalatyndyǵyn aitty.
«Jalpy, joǵaryda atalǵan máselelerdi Ekonomikalyq yntymaqtastyq jáne damý uiymynyń sarapshylary da óz usynymdarynda birneshe ret atap ótken bolatyn», – dedi vedomstvo basshysy.
ADAMNYŃ BET-JÚZIN TUMShALAITYN KIIM TÚRLERIN KIIýGE TYIYM SALYNADY
Elimizde qara jamylyp, bet-aýzyn tumshalap alatyndardyń máselesi de ótkir tur. Din isteri ministrligi buǵan qatysty bir emes, birneshe ret túsinik bergen.
«Dini qyzmet jáne dini birlestikter týraly QR keibir zańnamalyq aktilerine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyna arnalǵan brifingte Din isteri ministri osy máselege qaita oralyp, dini radikaldar men lańkesterdiń qaýip-qaterin azaitý úshin Eýropa elderi tájiribesin qoldanýdy usyndy.
«Muny bekerge aitqan joqpyn. Ministrlik mamandary biraz ýaqyt boiy eýropalyq tájiribeni muqiiat zerttedi. Sońǵy ýaqyttary Batys elderinde dini radikaldar men lańkesterdiń qaýip-qaterin, zorlyq-zombylyǵyn aitarlyqtai azaitqan birqatar tiimdi sharalar qabyldandy. Al bizdiń zańnamamyzda áli kúnge deiin radikaldy dini aǵymnyń naqty anyqtamasy joq. Sondyqtan zań jobasynda eýropalyq tájiribeni eskerip, zańnamaǵa osyndai normalardy engizý kerek dep sheshtik», – dedi Nurlan Ermekbaev.
Naqtylap aitar bolsaq, zań jobasynda qoǵamdyq oryndarda adamnyń bet-júzin tumshalaityn kiim túrlerin kiiýge, destrýktivti dini aǵymdarǵa jatatyn kiim túrlerin jáne syrtqy atribýttardy qoǵamdyq oryndarda qoldanýǵa, kiiýge jáne taratýǵa, sondai-aq, olardyń ideologiiasyn nasixattaýǵa tyiym salýdy kózdeitin normalar bar.
Ermekbaevtyń aitýynsha, nikab, chadra, páránja jáne bularǵa uqsas basqa da betperdeler men kiimderdi kiiý jeke tulǵany sáikestendirý kezinde quqyq qorǵaý organdaryna kedergi keltiredi eken. Sonyń saldarynan qoǵamnyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge arnalǵan sharalardyń tiimdiligi tómendep ketken.
"Sosyn bizdiń qoǵam buǵan úirenbegen. Tiisinshe bul kópshilikti ashyq túrde alańdatyp otyr. Osy sebepti, adamdy sáikestendirýge múmkindik bermeitin kiimderdi kiiýge tyiym salmaqshymyz.
Osynaý normalardy ázirlegen kezde azamattardyń, úkimettik emes uiymdardyń, sarapshylardyń pikirine qulaq astyq. Sarapshylar azamattardyń qaýipsizdigi úshin osyndai sharalar engizý mindetti degen qorytyndyǵa keldi», – dep atap ótti Nurlan Ermekbaev.
Aita ketelik, «Qazaqstan Respýblikasynyń keibir zańnamalyq aktilerine dini qyzmet jáne dini birlestikterge ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zań jobasy aiasynda 3 Kodekske jáne 9 Zańǵa 53 túzetýler men tolyqtyrýlar engizý kózdelgen.
«Jalpy alǵanda, zań jobasynyń barlyq normalary dini turaqtylyqty nyǵaitýdaǵy jumystyń tiimdiligin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Bul basymdyqtar memleket úshin de, dini birlestikter úshin de birdei sanalady», – dep túiindedi sózin ol.
Taqyrypqa tuzdyq:
Qazirgi kúni Din isteri jáne azamattyq qoǵam ministrligi «Din salasyndaǵy zań jobasyna qandai ózgeris engizilgenin?» aityp túsindirýde.
Budan buryn Syrtqy ister ministrliginde shetel diplomattarymen júzdesken Nurlan Ermekbaev bul tarapta dini qyzmet pen dini birlestikter týraly zańnamanyń negizgi ózgeristerin jiliktep ótken bolatyn.
Atap aitaiyq. Jańa zań jobasyna "destrýktivti dini aǵym" jáne "dini radikalizm" degen uǵymdar engizilip otyr.
Ermekbaevtyń aitýynsha, qazirgi qoldanystaǵy zańnamada dini radikaldy is-árekettiń naqty anyqtamasy atap kórsetilmegen.
Al sarapshylar tarapynan jii qoiylatyn saýaldyń biri: «destrýktivti dini aǵymdarǵa túbegeili tyiym salý múmkin be?» degenge negizdeledi.
Din isteri ministrliginiń buǵan aitar óz ýáji bar. Muny vedomstvo basshysy bir emes, birneshe ret tilge tiek etken.
«Mudai uiymdardyń naqty bir qurylymy, ia bolmasa, bas keńsesi joq. Al zań júzinde destrýktivti dini aǵymǵa naqty anyqtama berilse, bytyrap júretin radikaldardyń áreketine quqyqtyq baǵa berip, jaýapqa tartýǵa bolady. "Osylaisha, dindi jamylyp, radikalizm men terrorizm ideialaryn taratyndarǵa tosqaýyl qoiýǵa múmkindik bar", – dep atap kórsetken bolatyn Ermekbaev myrza.
MEMQYZMETShILERDIŃ DINI USTANYMYNA QATYSTY NAQTY ÚSh ShEKTEÝ BOLADY
Aitpaqshy, umytyp baramyz. Syrtqy ister ministrliginde ótken jiynda Din isteri ministri memlekettik qyzmetshilerdiń dini ustanymyna qatysty naqty úsh shekteýdiń bolatynyn jetkizgen edi.
Ermekbaevtyń aitqanyndai, Din isteri ministrligi memlekettik qyzmetshilerdiń dini uiymdardyń múddesi úshin qyzmet etkeni úshin naqty jaýapkershilik engizýdi kózdeýde. Óitkeni, Qazaqstan – zaiyrly memleket, bul jerde barlyq dinderdiń dárejesi teń.
"Bizde resmi din joq, barlyq konfessiialarlyń quqyǵy birdei. Sondyqtan biz memlekettik qyzmettegi adamdarǵa dini kózqarasqa qarai yqpal etýge jol bermeýimiz kerek. Ondai normany memlekettik qyzmet týraly zańǵa engizý josparlanyp otyr. Osy normany buzǵany úshin tártiptik jaza qoldanylady», – dedi QR Din isteri jáne azamattyq qoǵam ministri Nurlan Ermekbaev.
Bul arada naqtylai ketetin birneshe jait bar. Memlekettik qyzmetkerler úshin naqty 3 shekteý bolady.
Birinshiden, qandai da bir dini uiymnyń múddesi úshin qyzmet babyn paidalanýǵa ruqsat joq.
Ekinshiden, áriptesterdi belgili bir dini uiymǵa kirýge úndegeni úshin jaýapkershilik engiziledi.
Úshinshiden, memlekettik qyzmetshilerge dini uiymnyń músheligine ótýge bolmaidy.
«Onymen biz memqyzmetshilerge meshitter jáne taǵy basqa ǵibadat oryndaryna barýǵa tyiym salyp otyrǵan joqpyz. Jańaǵy úsh shekteý ǵana bolady», – dep atap kórsetti Ermekbaev.
