Áielder quqyǵyn qorǵaý – qoǵam nazarynda
Budan biraz buryn Áielderdiń shyǵarmashylyq bastamasy ligasy men Prezident janyndaǵy Áielder isteri jáne otbasylyq-demografiialyq saiasat jónindegi ulttyq komissiiasy zamanaýi Qazaqstandaǵy áiel róline arnalǵan aqparattyq kampaniiasy bastalǵanyn málimdegen bolatyn.
Qazirgi tańda osynaý aqparattyq kampaniiaǵa elimizdiń bedeldi jýrnalisteri, blogerleri, qoǵamdyq oidyń kóshbasshylary, áiel quqyǵyn qorǵaýshylary, sonymen bir «Qala men Dala» gazeti qoldaý bildirýde.
«Áieldi aiala» aqparattyq kampaniiasy memlekettik tildegi ári óner juldyzdary men elimizdiń qoǵam jáne mádeniet qairatkerlerin áielderdiń quqyqtaryn qorǵaý máselesi aiasynda biriktiretin Qazaqstandaǵy alǵashqy aqparattyq naýqannyń biri.
– Áielder men qyzdardyń quqyqtary adam quqyqtarynyń ajyramas, quramdas bóligi bolsa da kóp jaǵdaida keleńsiz oqiǵalar men tómensitý oryn alyp jatady. Názik jandylarǵa qatysty zorlyq-zombylyq týraly resmi derekter, teńdik pen quqyq máselesi dástúr men əieldiń qoǵamdaǵy taptaýryn róliniń kóleńkesinde qalyp qoiady», – deidi bul rette joba úilestirýshisi Aijan Oshaqbaeva.
Áielder shyǵarmashylyq bastamasy ligasynyń prezidenti Asiia Hairýllinanyń aitýynsha, áielderdiń quqyqtaryn iske asyrýǵa bailanysty zamanaýi qaýip-qaterler men máseleler beiresmi, ashyq pikirtalas alańdarynda, forýmdarda, memleketpen dialog barysynda talqylanyp, múmkindiginshe qoǵamnyń túrli salasynyń nazaryn aýdarýy tiis.
«Bizdiń aqparattyq kampaniia áielderdiń quqyqtaryn qorǵaý salasyndaǵy ashyq jáne kóp qyrly dialogtyń bastaýy bolady degen úmittemin», – deidi ol.
Bir jylǵa jalǵasatyn aqparattyq kampaniia sheńberinde áielder men qyzdar úshin teń múmkindikter, zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý, áleýmettik jáne saiasi belsendi áielderdiń jetistikterin nasihattaý jaily beinematerialdar daiyndalatyn bolady.
Sondai-aq, ártúrli saraptamalyq kezdesýler men pikirtalastar, taqyryptyq filmder kórsetilimi, zamanaýi óner kórmeleri ótkiziledi dep josparlanýda.
Áleýmettik jobaǵa tanymal telejúrgizýshiler Dana Nurjigit pen Láilá Sultanqyzy, ánshi Bahyt Shadaeva men Jeńis Ysqaqova, tanymal aktrisa Ásel Saǵatova qoldaý tanytýda.
Áiel quqyǵyn qorǵaý: sóz ben is
Kúni keshe «Áieldi aiala» aktsiiasynyń alǵashqy otyrysy ótti. Aktsiia aiasynda «Qazaqstandaǵy áielder quqyǵy: múmkindikter men kedergiler» atty konferentsiia uiymdastyryldy.
Prezident janyndaǵy áiel isteri jáne otbasylyq demografiialyq saiasat jónindegi ulttyq komissiiasynyń qatysýymen ótken aýqymdy jiynda elimizdegi genderlik saiasat boiynsha áielder qaýymynyń qoǵamdaǵy, saiasat pen ekonomikadaǵy sheshim qabyldaý deńgeii sóz bolyp, januiada zorlyq-zombylyq kórgen názik jandylardyń, jalǵyz basty jáne kóp balaly analardyń quqyǵyn qorǵaý sekildi ózekti máselelerdiń sebepteri men olardy sheshý joldary qarastyryldy.
Asiia Hairýllina atap ótkenindei, áiel quqyqtaryn jáne buǵan qatysty týyndaǵan túitkilderdi jasyrmai aitatyn kez keldi.
«Genderlik teńdik túsinigin asha túsetin mundai sharalardy kóptep uiymdastyrǵan mańyzdy. Buǵan «Áieldi aiala» aqparattyq naýqany men «Kiimdi kinálama» jáne «Uiat» atty kórmelerdi jatqyzýǵa bolady», – deidi ol.
Bul rette biz atalǵan aktsiiaǵa qatysqan tanymal tulǵalardyń elimizdegi genderlik ahýalǵa qatysty pikirin suraǵan edik.
Kamal Álpeiisova, QR Prezidenti janyndaǵy Áielder isteri jáne otbasylyq-demografiialyq saiasat jónindegi ulttyq komissiianyń sarapshylar keńesiniń hatshysy:
– Menińshe, úi sharýasyndaǵy barlyq jaýapkershilikti áielge artýdan aýlaq bolǵan jón. Ákeler de bala tárbiesin myqtap qolǵa alýy kerek qazirgi zamanda. Joq, ras. Bul – qazirgi qoǵamnyń óte ózekti máseleleriniń biri.
Kezinde qandai edi? Qazir qandai? Erterekte er balany keleshekte otaǵasy atanyp qorǵaýshy, súieýshi bolatynyn kishkentai kezinen miyna sińiretin. Men mańaiymdaǵy jastarmen sóilesip, qalyńdyqtaryna qandai talap qoiatynyn tyńdaimyn.
Al ol talapqa sai kelmese ajyrasyp kete salamyn deitin bozbalalar óte kóp. «Teńizdiń dámin bir tamshy sýdan bilýge bolady».
Osynyń ózi bizdiń er balalarda otbasyn qurýǵa degen jaýapkershiliktiń az ekenin kórsetedi. Qyzdy, áieldi, jas kelindi tárbieleý boiynsha jumys jasaityn uiymdar bar, qanshama konkýrstar uiymdastyrylady. Biraq uldy tárbieleý degendi estimeppin.
Qyzdy tárbieli qylyp, tárbiesiz jigitke berýdiń sońy jaqsylyqqa ákelip jatqan joq. Bul er men áielge jik salý emes. Máseleniń sebebin taldaý kerek. Mektepke ul tárbiesi týraly baǵdarlama kirgizý kerek.
Dana Nurjigit, telejúrgizýshi:
– Jasyrary joq, kóp jaǵdaida áielderdiń quqyǵyn qorǵai almai jatamyz. Zorlyq-zombylyqqa jol berilip ketedi. Minekei, biz osyǵan jekelei ǵana emes, tutas qoǵam bolyp jumylyp tosqaýyl qoiýymyz qajet.
Domalaq analar, Uljan, Zereler aramyzda qazir de bar. Joq emes. Eldiń sózin sóileitin, kerek deseńiz qiyn-qystaý jaǵdaida atqa qonýǵa ázir áielder qazaq dalasynda bolǵan.
Ókinishke qarai, memlekettik qurylymdardaǵy áielderdiń úles sany áli de az. Men bilsem 10-aq paiyz. Nege osy kórsetkishti kóbeitpeske?
Eger áielder aralasqan bolsa bizdegi perzenthanalardaǵy jaǵdai ózgerer edi, balalar quqyǵy taptalmas edi, otbasyndaǵy zorlyq-zombylyq azaiar edi. Dál qazir bizge áielderge qorǵan bolar naqty zań qajet.
Genderlik teńdik atty túsinikti tereńdete túsindiretin bul aktsiia jyl aiaǵyna deiin jalǵasady. Osynaý sharaǵa óner juldyzdary men qoǵam qairatkerleriniń belsendi ún qosqany meni qýantyp otyr.
Láilá Sultanqyzy, telejúrgizýshi:
«Qazaqstandaǵy áielder quqyǵy: múmkindikter men kedergiler» atty konferentsiiasyna qatysýymnyń birneshe sebebi bar. Siz bálkim, mundai sharalar bizge ne beredi deýińiz múmkin? Bereri kóp.
Iá, ras aýyldaǵy apalarymyzǵa, qyz-kelinshekterge mundai sharanyń keregi shamaly. Olardyń óz ómiri ózinde.
Degenmen bul sharanyń basty maqsaty genderlik teńdik degenniń ne ekenin uǵyndyrý. Onyń túpki maqsaty ne? Kópshilik muny áli kúnge túsinbeidi. Teris uǵynady. Maǵynasyn burmalap jiberedi.
Genderlik teńdik degen áielderdiń shalbar kiiýi, kólikke otyrýy nemese shylym shegýi bolmasa er-azamatpen sóz talastyrýy emes. Genderlik teńdik – áiel quqyǵy tabanǵa taptalǵan kezde kómekke keletin, arasha túsetin printsip.
Áiel óziniń quqyǵyn bilýi tiis. Ol qul emes, ol kúń emes.
Áiel teńdigi áiel pikirimen sanasýdan bastalady. Áielge qol kóterý álsizdiktiń belgisi. Aqyly bar, esi bar adam mundaiǵa barmaidy. Elimizde ár 8-shi áiel zorlyq-zombylyqtyń qurbany bolady eken. Úi-ishindegi zorlyq-zombylyqtan 400-ge jýyq áiel kóz jumady. Bul tek jylyna ǵana.
Aina Dosmahambetqyzy, jalǵyzbasty analardyń quqyǵyn qorǵaýshy:
– Jalǵyzbasty analarǵa kórsetilip otyrǵan kómek óte az. Menińshe, bolashaqta aliment máselesin sheshý boiynsha arnaiy qor qurý qajet. Qoǵam kóp jaǵdaida kináni áieldiń moinyna ilip qoiady.
Bizde ajyrassa da, kúieýi qol kóterse de, múgedek bala týsa da áiel kináli degen túsinik qalyptasqan. Sondyqtan kóp jaǵdaida áielder zorlyqqa shydaidy.
Ilgeride aittym bizdiń qoǵamdaǵy jalǵyzbasty analardyń jaǵdaiy aýyr. Memleket tarapynan qoldaý qarastyrylmaǵan. Budan bólek, kóptegen er-azamattar ajyrasqannan keiin óziniń jumys ornyn jasyrady. Resmi jalaqysyn kórsetpeidi. Munyń bári – óz balalaryna aliment tólemeýdiń joly.
Qazaqstanda 400 myńnan asa jalǵyzbasty ana bar. Bul – bizdiń qoǵamdaǵy asa ózekti máseleniń bir. Balaǵa kózi ashyq, sanasy oiaý ana kerek. Anasy bilimsiz bolsa, balasyz da bilimsiz bolyp ósedi. Qalai bolǵanda da, balany qaraityn áiel. Erkek – túzdiń adamy.
