Ministr sóz basynda «Qazaqstan – 2050» strategiiasynda «Áiel – otbasynyń tiregi, demek, memlekettiń tiregi» dep belgilengenin atap ótti. Sondyqtan memlekettik saiasattyń mańyzdy basymdyǵy ana men balany qorǵaý bolyp tabylady.
– Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrligi áleýmettik qoldaý júiesin jańǵyrtý boiynsha turaqty negizde jumys júrgizýde. Biyl árbir qazaqstandyq otbasynyń memlekettik qoldaý júiesine teń qoljetimdiligin qamtamasyz etetin Áleýmettik kodeks qabyldandy. Onyń normalary ómirdiń barlyq kezeńderin qamtidy, sonyń ishinde: týǵannan kámeletke tolǵanǵa deiin áleýmettik qoldaý; eńbekke qabiletti jastaǵy jumyspen qamtý; eńbek qaýipsizdigi; áleýmettik saqtandyrý sharalary; ómirlik qiyn jaǵdai týyndaǵan kezde áleýmettik kómek; egde jastaǵy barlyq qoldaýlar qarastyrylǵan, – dedi Svetlana Jaqypova.
Ol balalary bar otbasylardy qoldaý maqsatynda Qazaqstanda áleýmettik kómek pen áleýmettik saqtandyrýdyń kóp deńgeili júiesi jumys isteitinin aitty. Qazirgi ýaqytta otbasynyń tabysyna qaramastan taǵaiyndalatyn respýblikalyq biýdjetten beriletin járdemaqylar men Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan tólenetin áleýmettik tólemdermen balalary bar 2,5 million otbasy qamtylǵan.
– Atap aitqanda, 575 myńnan astam otbasy ai saiyn bir jarym jasqa deiingi bala kútimi boiynsha tólem alady. Olardyń jartysynan kóbi aýylda turady. Sondai-aq, 4 jáne odan da kóp balasy bar 540 myń kópbalaly otbasynyń 280 myńnan astamy (52%) aýyl turǵyndary. Búgingi kúni «Altyn alqa», «Kúmis alqamen» marapattalǵan analardyń 160 myńy nemese 67% aýyl áielderi.
Sońǵy tórt jylda jyl saiyn 400 myńnan astam bala, sonyń ishinde 40%-y aýyldyq jerlerde dúniege keldi. Otbasyndaǵy úshinshi, tórtinshi, besinshi jáne odan da kóp balalardyń týý kórsetkishi kóterilýde, onyń nátijesinde 2022 jyly jiyntyq týý koeffitsienti 3,05-ke jetti, – dedi Svetlana Jaqypova.
Ministr múgedektigi bar balalardy tárbielep otyrǵan analarǵa kúndizgi bólimder, Ońaltý ortalyqtary jáne úidegi áleýmettik kómek qyzmetteri siiaqty arnaýly áleýmettik qyzmetterdi usyný máselesine erekshe nazar aýdardy.
– Búgingi kúni aýyldyq jerlerde osy qyzmetterge muqtaj 40 myńnan astam múgedektigi bar bala turady. Atalǵan ortalyqtarǵa qol jetimdilik shekteýli bolǵandyqtan, aýyldyq jerde turatyn áielderge qyzmet túrlerin keńeitý jáne sapasyn jaqsartý máselesi mańyzdy. Qazirgi tańda barlyǵy 119 uiym jumys jasaýda, 7 myńnan astam bala qyzmet alyp otyr.
Jańa saiasat arnaýly áleýmettik qyzmetter standarttaryn qaita qaraýǵa jáne 2025 jyldan bastap jan basyna shaqqandaǵy normativti engizýge baǵyttalatyn bolady. Bul ózgerister, bir jaǵynan, keibir jeke qyzmetterdi monetizatsiialaýǵa, al ekinshi jaǵynan, jeke sektordy tartý arqyly salanyń infraqurylymyn aýyldyq jerlerge deiin jetkizýge múmkindik beredi, – dedi EHÁQM basshysy.
Zeinetaqymen qamsyzdandyrýǵa toqtalǵan Svetlana Jaqypova elde 2,3 mln zeinetker, onyń ishinde 1,5 mln áiel turatynyn jáne olardyń 63%-y (940,6 myń) aýyldyq jerlerde turatynyn atap ótti.
Aýyl áielderi ortasha eseppen memleketten 104 myń teńge kóleminde zeinetaqy alady, bul ortasha respýblikalyq mólsherden 13% - ǵa tómen.
– Búginde barlyq deńgeidegi zeinetaqylardyń (bazalyq, yntymaqty zeinetaqy, jinaqtaýshy zeinetaqy) mólsheri eńbek ótiline tikelei bailanysty ekendigine nazar aýdarǵym keledi. Eńbek ótili 30 jyldan asatyn jumys isteitin áielder, árine, joǵary yntymaqty jáne jinaqtaýshy zeinetaqy alady.
Yntymaqty zeinetaqy mólsheri jyl saiyn tómendeitinin atap ótý mańyzdy, óitkeni olardy taǵaiyndaý kezinde eńbek ótili 1998 jylǵy 1 qańtarǵa deiin, iaǵni jinaqtaýshy júie engizilgenge deiin eskeriledi. Bul tómendeý mindetti zeinetaqy jarnalary esebinen qalyptastyrylatyn jinaqtaýshy zeinetaqymen ótelýge tiis. Alaida, erte zeinetke shyqqan kezde aýyl áieliniń zeinetaqy jinaqtary jetkiliksiz bolady.
Bizdiń búgingi mindetimiz – atalǵan áielderdi jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń belsendi sharalarymen barynsha qamtý, olar Prezident jariialaǵan zeinetaqyny arttyrý jónindegi sharalarmen birge bolashaqta zeinetaqynyń barabar mólsherin qamtamasyz etýge múmkindik beredi, – dep atap ótti ministr.
Svetlana Jaqypova Áleýmettik kodekske sáikes memleket kemsitýshiliktiń kez-kelgen túrinen qorǵaýǵa jáne kásip pen jumys jasaý múmkindikteriniń teńdigine, jumyspen qamtý jáne eńbek jaǵdailaryn tańdaýǵa negizdelgen halyqty jumyspen qamtýǵa járdemdesý sharalaryn qamtamasyz etetinin aitty.
– Kásipkerlikti damytý jónindegi ulttyq joba sheńberinde osy jyldyń 1 qyrkúiegine jumyspen qamtýǵa járdemdesý sharalarymen 278 myń áiel, onyń ishinde 138 myń aýyl áielderi qamtyldy. Barlyǵy 180 myń áiel jumysqa ornalastyryldy, onyń ishinde 82 myńy turaqty jumysqa, 98 myńy memleket sýbsidiialaityn jumys oryndaryna ornalastyryldy, bul jumysqa ornalastyrylǵandardyń jalpy sanynyń 60%-dan astamyn quraidy, – dedi ol.
EHÁQM basshysy 2022 jyly oqýdan keiin 13 myńǵa jýyq áiel grant alǵanyn atap ótti. Olardyń 58 %-y tehnikalyq quraldar men taýarlar jáne qyzmet kórsetý úshin qajetti inventarlardy aldy, al 31 %-y tórt túlik malyn satyp alyp, mal sharýashylyǵymen ainalysýda.
– Kásipkerlik bastamalardy qoldaý jumystary jalǵasýda. Máselen, biyl 5 316 grant berilse, onyń 2 223-y aýylda turatyn áielderge berilgen, bul memlekettik grant alǵan áielderdiń jalpy sanynyń 65%-dan astamyn quraidy. Qazir jergilikti atqarýshy organdar úshinshi lek sheńberinde granttar berý boiynsha jumys júrgizýde.
Budan basqa, zeinetkerlik jasqa deiingi áielderdi jumyspen qamtý úshin jumys berýshiler usynatyn bos jumys oryndaryna 50 jastan asqan adamdardy jumysqa ornalastyrýdy kózdeitin «Kúmis jas» jobasy iske asyrylýda. Joba aiasynda biyl 14 myńnan astam adam jumysqa ornalastyryldy, olardyń jartysyn áielder quraidy, – dep tolyqtyrdy ministr.
Qorytyndylai kele Svetlana Jaqypova Eńbekminimen barlyq áleýmettik tólemderdi shoǵyrlandyrý máselesi zerttelip jatqanyn jáne ataýly áleýmettik kómek kórsetý tetigin jetildirý boiynsha jumys bastalǵanyn habarlady. Júrgizilip jatqan jumys barysynda negizinen muqtajdardyń ataýlylyqty qamtamasyz ete otyryp, tólem túrlerin júieleýge baǵyttalatyn bolady.
