«Sotsial-demokrattar» partiiasynyń lideri, Atambaevtyń senimdi adamy bolǵan Temirlan Sultanbekov eki eks-prezidenttiń arasyndaǵy eregestiń neden týyndaǵanyn aitty dep habarlaidy Dalanews.kz.
Aita ketsek, Qańtar oqiǵasynan Atambaev ta qalys qalmady. Dúr kóterilgen halyqqa qoldaý bildirgen ol, qazaqtildi aýditoriianyń yqylasyna bólendi. Qańtar dúrbeleńi týraly aita kele, Nazarbaev ekeýiniń arasy sýyp ketkenin eske saldy.
«Onymen 2016 jyldyń qyrkúieginen beri qyrǵiqabaqpyz. Aralaspaimyz, at quiryǵyn úziskenimizge bes jylǵa jýyqtady...», – dedi atyshýly Atambaev.
Já, dálik. Sonda 2016 jyldyń qyrkúieginde qandai, nendei oqiǵa boldy? Osy arada sóz kezegin Sultanbekovke bersek.
Búi deidi ol:
«Atambaev Qazaqstannyń eks-prezidentine albatydan-albaty soqtyqqan joq. 2017 jyldyń qazanynda Nazarbaev týraly qazaq halqynyń kókeiinde júrgen aqiqatty aitty. Alaida ekeýiniń arasy oǵan deiin buzylǵan.
2016 jyldyń qyrkúieginde baýyrlas eldiń basshylary bitispes dushpanǵa ainaldy.
Dál sol jyly, sol aida qyrǵyz jerinde Dúniejúzilik kóshpendiler oiyny ótti. Ulttyń rýhy oianyp, eldiń eńsesi kóterilip qaldy.
Qyrkúiektiń bel ortasynda Bishkekte TMD-ǵa múshe memleketterdiń basshylary bas qosty. Kelesi kúni Atambaev 60-qa toldy. Sharaǵa qatysqandaryń kópshiligi Atambaevtyń mereitoiyn atap úshin Bishkekte taǵy bir kúnge túnep qaldy.
Atambaev asta-tók toi jasaǵan joq.
Mereitoiynda baýyrlas, kórshiles elderdiń basshylaryn 1916 jylǵy qýǵyn-súrgin qurbandaryna arnap, arnaiy salynǵan Ata – beiit memorialyna alyp júrýdi jón dep tapty. Rásim boiynsha TMD prezidentteri memorialǵa gúl shoǵyn qoiýǵa tiis edi».
Sultanbekovtyń sózin osy aradan úzeiik. Az-kem anyqtama:
«Ata-Beiit» qýǵyn-súrgin qurbandary memorial kesheni 2000 jyly salynǵan. Qyrǵyzstandaǵy 1930 jyldaǵy stalindik qýǵyn-súrgin qurbandary kómilgen el aýmaǵyndaǵy jalǵyz zirat. Qazir munda 137 kisiniń súiegi jatyr. Bári bir túnde atylyp, osy jerge astyrtyn kómilgen. Al týǵan-týystaryna Sibirge jer aýdaryldy, kezdesýge bolmaidy dep tek 20 jyldan keiin ǵana atylǵany týraly anyqtama berilgen.
Qurban bolǵandar arasynda qyrǵyzdyń mádeniet ministri Asanbai Jamansariev, aǵartý ministri Osmanqul Aliev, saýda ministri Tórequl Aitmatov, Qyrǵyzstandaǵy Alashorda partiiasynyń jetekshisi Ábdikerim Sydyqov siiaqty qyrǵyz halqynyń sút betine shyǵar qaimaqtary bar.
Jalpy Stalinniń jandaishaptary qyrǵyzdarǵa da qyrǵidai tigen. Memorialdyq keshenniń basshylyǵy taratqan málimetke qaraǵanda 20 myńnan astam qyrǵyz Qyzyl qyrǵynnyń qurbany bolǵan.
...
Atambaevtyń mereitoiyn atap ótýge Resei prezidenti Pýtin de qatysady. Sultanbekovtyń aitýynsha Kreml kósemin Ata-beiitke alyp júrý qyrǵyz-orystyń qarym-qatynasyna selkeý túsiredi degen qaýip bolǵan. Memorialdyń salynýyn Máskeý buǵan deiin de quptamaǵan.
"1916 jylǵy ult-azattyq kóterilis qazaq pen qyrǵyzǵa ortaq edi. Patsha biligi bas kótergen halyqty aiaýsyz basyp janshydy. Qyrǵyz ben qazaq 200 myń adamynan aiyryldy. 500 myń adam bas saýǵalap, Qytai asty. Úlgermegenderi ashtyqtan buratylyp, jol ortada jantásilim etti. Ata-babamyzdyń súiegi kómýsiz qaldy.
Atambaev Úrkún degen atpen tarihta qalǵan tragediiaǵa ádil baǵa berip, jarlyq shyǵardy. Pýtinniń qas-qabaǵyna qaraǵan joq. 2016 jyly Úrkún tragediiasyna 100 jyl tolǵan edi...», – deidi Sultanbekov.
Atambaevtyń jarlyǵynan keiin Úrkún oqiǵasyna qatysty tyń, tereń zertteý jasalyp, 1916 jylǵy qyrǵynda kómýsiz qalǵan qyrǵyz-qazaqtyń súiegin izdestirý ekspeditsiialary bastalǵan.
Sultanbekovtyń aqparatyna qaraǵanda, alǵashqyda Kreml kósemi Ata-beiit memorialyna bas tartqan. Soǵan qaramai, Atambaev Pýtindi aitqanyna kóndirip, aqiqattan qashpaýdy suraǵan.
«Eki eldiń tarihyndaǵy aqtańdaqty ashyq aitqanda ǵana, arazdyq umytylady» dep Resei prezidentin memorialǵa barýǵa iliktirgen.
Osy arada araǵa Nazarbaev kilikken kórinedi.
Pýtin memorialǵa barýǵa jinalyp jatqanda onyń jolyn Qazaqstannyń Tuńǵysh-prezidenti kes-kestegen.
«Ata-beiitke barma, bul antireseilik is-shara» dep azǵyra bastaǵan.
«Qazaqstanda mundai rásimdi Reseige syilastyq saqtap ótkizgen joqpyz. Eger men beiit basyna barsam qazaqtar munymdy túsinbeidi, sebebi biz mundai jarlyq shyǵarǵan joqpyz. Atambaev naǵyz «natsionalist», ult arazdyqty qozdyryp otyr...», – deidi Nazarbaev.
Sultanovtyń aitýynsha Nazarbaev munyń bárin Atambaevtyń kózinshe aitqan. Muny estigende qyrǵyz basshysynyń ashýy terisine syimai, «ars..» ete qalǵan.
«Mundai memorial ornatqyń kelse, kim qolyńdy qaqty? Seniń jasyńdaǵy adam Qudaidan qorqýy kerek!», – dep jaýap qatypty Atambaev.
...
Eki prezidenttiń arpyldasyp turǵan biraz baqylǵan Pýtin az-kem oilanyp turyp, aqyry Atambaevtyń sońynan ilesipti.
«Pýtin osy arqyly osynyń parasatyn kórsetti. Nazarbaev álgi jerden kilt burylyp, áýejaiǵa tartty. Astanaǵa ushty. Pýtin beiit basyna baryp gúl shoǵyn qoidy, artynan Atambaevtyń 60 jasyn atap ótti.
Resei prezidentine aitar alǵysymyz sheksiz. Pýtin osy arqyly eki eldiń qarym-qatynasyndaǵy daýly taqyrypty japty. Bul kisiliktiń kórinisi, adamshylyqtyń belgisi edi. Atambaevtyń tusyndaǵy Qyrǵyzstan eshkimnen kem bolǵan joq. Bul oqiǵany baiandaýyma Qańtar dúrbeleńi túrtki boldy...», – deidi Sultanbekov.
Ázirlegen, Dýman BYQAI
