"...Jalǵa sabaq beretinder bar. Repetitorlardyń dáýreni júrip tur qazir. Bul - bizdiń ministrlik jasaǵan reformalardyń "jemisi".
Bul - biz júrgizgen reformanyń júiesizdigi. Anaǵan eliktep, mynaǵan eliktep, bosqa dalaqtaǵanymyzdan solai boldy. Qazir mektepte oqýshy oqyp otyrǵan sabaǵyn uqpaidy. Sondai deńgeige jettik. Eriksiz qosymsha sabaq alady bala sodan", - deidi ol.
Ǵalym bilim salasynda odyraiyp kózge oǵash kórinip turǵan bul bir nárse emes ekenin aitady.
"Mysaly, qazaqtar japonnyń kóligin mingisi keledi, minip te júr, biraq japon ólshemderimen ómir súrýdi oilamaidy.
Sol sekildi amerikalyqtar qusap jalaqy alǵysy keledi, alyp ta júr top-menedjerler, biraq amerikalyq ólshemmen eldi damytýǵa bastaryn da qatyrǵysy kelmeidi.
Bul durys emes nárse. Eger bir úrdisti alǵyńyz kelse, ony tolyqtai, 100 protsent engizý kerek. Bizdiń reformalardyń aqsap jatqandyǵynyń bir sebebi osynda. Ana aradan bir julyp, myna aradan bir julǵan shalaǵailyq bári.
Odan túk shyqpaidy. Qazir Qazaqstanda eń korrýptsiialy kásipti atańyz dese, muǵalim men dárigerdi ataidy. Nege? Óitkeni búkil júrgizilgen reforma osy eki qasterli mamandyqty aiaq astyna tastap jiberdi.
Áitpese kez kelgen memleketke baryńyz, muǵalimdi ustaz dep alaqandaryna salady, dárigerdi qalai qurmetteidi. Al bizde eshqandai qurmet joq.
Qarap tursańyz, adamdardyń kózqarasy muǵalimge de, dárigerge de, politsiiaǵa da qarsy. Bul durys emes qoi. Nege mundai kózqaras qalyptasty, bul úshin osy mamandyq iesi kináli dep oilaisyz ba, joq árine", - deidi ol.
Asqar Jumadildaev Keńes zamany muǵalimderi túgelsilgen keiingi kezeńdi kóz aldyna elestete almaitynyn aitty.
"Mysaly, qazir Kembridj bilim júiesine kirip jatyr, qansha aqsha shyǵaryp ony satyp aldyq. Eger sol júiemen oqyǵandarmen bizdiń balalardy salystyrsa, bizdikiler ozyp ketedi. Ásirese, matematika boiynsha. Sebebi olar Keńes zamanynan qalǵan bilim júiesiniń inertsiiasymen qazir alda keledi. Keńes zamany muǵalimderi quryǵan soń qulaidy munyń bári. Qazir de quldyraý bar bizde", - deidi ol.
Ǵalym Qazaqstanǵa aǵylshyn tili bas bálege ainalyp kele jatqanyn aitady.
- Biz balalardy aǵylshynsha oqytamyz dedik. Odan ne paida taptyq, bári shetelge qashyp ketip jatyr. Bul - qazirgi meniń basty problemam.
Oqytqan balalarymdy qalai ustap qalsam dep basymdy qatyramyn. Onyń bárin shetel ekonomikasyn damytsyn dep oqyttyq pa sonda deisiń?
Basy isteitin, myqtylardy ustai almaisyń. Qiyn. Sondyqtan maǵan aýyldan shyqqan balalar unaidy. Orys tilin de, aǵylshyn tilin de bilmeitin. Solar qalady mende, al qalǵandary báribir ketip qalady.
Ǵalym úshtuǵyrly tilge qatysty kózqarasyn únemi aityp júrgenin, biraq ony joǵaryda estir qulaq joq ekenin de basa aitty.
- Ushtuǵyrly til degen nemene? Bizge aitady, tarihtan basqa pánniń barlyǵy aǵylshyn tilinde júrsin deidi. Demek, ne dep jatyr bizdiń Úkimet? Qazaq tili - aýyl-aimaqtyń tili. Qazaq tilinde tarihty aityp, quiqyljytyp án sala ber deidi, biraq irgeli ǵylym qazaq tilinde sóilemesin deidi. Osy durys pa? Óz-ózimizdi kemsitip otyrmyz ǵoi sonda. Kompiýter tili qazaqsha bolmasyn, taǵysyn taǵy degendei.
Namys degen áńgime osy jerde shyǵýy kerek. Namys joq bizde. Meniń túsinigimde, mektepterdiń barlyǵynda barlyq sabaq tek óz ana tilinde ótýi tiis. Al mektepten soń qai tilde oqidy bala, ózi bilsin. Irgeli ǵylymdardy aǵylshynsha oqytamyn dep júrgenderdiki bos sóz. Shyndyǵynda kelgende, tarihty aǵylshynsha oqytamyz desek, ol aqylǵa qonymdy. Bizdiń tarihty basqa elder de bilsin, bul nasihat túri ǵoi. Negizi, til problema emes, problema ǵylymnyń ózi.Qazaq tili bailanys quralyna ainalyp, ǵylym men tehnikanyń tiline ainalǵanda ol ózindik ornyn tabady. Bul - memlekettiń sharýasy. Memleket "100 kitap" degen baǵdarlamany jalǵastyrýy tiis. Aldynda aýdarylǵan kitaptardyń 90 protsenti gýmantiarlyq salaǵa tiesili. Joq, tehnikalyq saladaǵylardy aýdarý kerek bizge. Qur, qazaqsha sóile dep urandaǵannan paida joq. Osyndai ispen tyndyrý kerek bul máseleni, - deidi ǵalym.
Asqar Jumadildaev bul suqbatty Almaty telearnasyndaǵy "Ne isteimiz" baǵdarlamasyna bergen.
https://youtu.be/FcviOZwVklw
