Arýjan Sain: «Bir basymda birneshe jumys bar»
– Arýjan, siz qazir elimizdegi tanymal adamdardyn birisiz. Qoǵam qairatkeri, telejúrgizýshi, aktrisa, prodiýser, qaiyrymdylyq qorynyń basshysy degen dei. Jalpy, alǵa qoiǵan maqsat ne edi?
– Bul jerde eshqandai kupiia jok. Eń bastysy – eńbeqqorlyq. Meni úide solai tárbieledi. Ata-anam da, ata-əjem de «eńbek etseń emersin» dep otyratyn. Bálkim, sol áser etken bolar. Oqýda ozat bolýǵa tyrystym. Qazirde kez kelgen iske bel kirisip ketemin. Bir basym birneshe jumys bar. Biraq «úlgermei jatyrmyn, kiyn eken» dep aitpaimyn.
Áli esimde, anam meni alty jasymnan baletke berdi. Balerina bolý ońai emes. Kóp ter tógýge týra keldi. Aptasyna úsh-tórt ret úiirmege baryp, bilep júrdim. Sol kezde ózimmen jasty balalar aýlada oinap júrgende solarǵa qatty qyzyǵatynmyn. Endi balamyn ǵoi, men de oiyndy jaqsy kórdim. Biraq úide tárbie sál ózgeshe boldy.
Balet synybyna alǵashynda júzden astam qyz keldi, arada biraz ýaqyt ótken soń olardyń jartysy tastap ketti. Al birer jyldan keiin bólimde bar-joǵy on shaqty qyz qaldyq. Óitkeni balerina bolý úshin kóp eńbek etý qajet. Únemi qozǵalysta bolý kerek. Adam alǵa maqsat koiyp, sony jeńip shyǵamyn dep tyrysqanda ǵana bir nárse shyǵady.
Biraq menen balerina shyqpady. Oǵan ókinbeimin. Eń bastysy, aldyma durys maqsat qoia bildim. Ol ata-ana senimin aqtaý, elimizdiń ósip-órken deýine kishkentai bolsa da úles qosý. Abaisha aitqanda, «sen de bir kirpish dúniege, ketigin tap ta bar qalan» demekshi, ómirde ózgege kómegin tietin azamat bolyp ósý. Qazir sol alǵa qoiǵan maqsatyma az da bolsa qol jetkizgen deimin.
– Siz Syr boiynda, Qyzylordada dúniege keldińiz...
– Bári solai oilaidy. Ras, Qyzylordada jaryq dúnie esigin ashtym. Áke-sheshem – almatylyq. Anam tórkinine qydyra barǵan ǵoi. Sol jerde tolǵaq kelip, bosanyp qalypty. Merziminen eki ai buryn ómirge keldim. Ájem - nemis, atam – qazaq. Ekeýi de repressiiaǵa ushyrap, aidaýda júrgende tanysqan ǵoi. Atam qazaqtyn eń alǵash bilim alǵan, kózi ashyq intelligent azamattarynyń biri bolǵan.
Batys Qazaqstannyń týmasy. Qýǵyn-súrginge ushyrap, jer aýdarylǵan. Sonda, aidaýda júrgen nemistiń qyzymen tanysady emes pe. Úilengen. Keiinnen olardy Qyzylordaǵa jibergen. Ózge jaqqa barýǵa ruqsat etpegen. Sol ata-anasyna qydyra barǵan sheshem meni Syr elinde dúniege ákelgen ǵoi. Áke-sheshemnin mamandyǵy – fizik-matematik. Qazirgi QazUÝ-de oqyǵan.
– Ana tilimizde bir sydyryǵy táýir sóileidi ekensiz. Negizi, qalada ósken, oryssha oqyǵan balalar óz tilimizdi mensine bermeidi emes pe?
– Óz jerimizde, óz Otanymyzda turyp jatyp, óz tilimizde sóilei bilmeý uiat dúnie. Men besinshi synypqa deiin oryssha okydym. Bir kúni kóshede kele jatqanmyn. Úlken kart adam toqtatyp bir kósheni surady. Árine, qazaq tilinde. Men túsinbedim. Ózge bir júrginshi ol kisige jón siltedi. Sol jerde katty uialdym. Úige kelgen boida keshkilik as ústinde, «Men qazaqsha oqimyn. Qazak bѳlimine aýystyryndar» dep áke-shesheme ótinish jasadym. Olar qarsy bolmady.
Sol ózim okityn №51 mekteptiń ishindegi qazaq bólimine aýystym. Árine, alǵashynda óte qiyn boldy. Biraq talaptanǵan adam jeńiske jetetini belgili emes pe. Óz degenime jettim. Bul jerde ákemnin róli úlken. Qolynan kelgenshe qazaqsha tez úirenýime kómek berdi. Biraq KazUÝ-ge túskende orys bólimine barýǵa týra keldi. Óitkeni men túsken geografiia fakýltetiniń ekologiia bólimi tek orys tilinde eken. Qaitadan orys tilimen qaýyshtym. Sabaq ústinde qol kóterip «apai, apai men aitaiynshy» deimin ǵoi, mektep tegidei qazaqshalap. Ustazdar orysshalap: «olai aitpa, Pálenbai Túgenbaevna dep ait» dep túzetedi. Biraz ýaqyt kóndige almai júrdim. Qazir qai jerde bolmasyn, reti kelip turǵan jerde qazaqsha sóileýge tyrysamyn. Árine, qazaq tilinde kórkem sóilei almaspyn, biraq ana tilimnin janashyrymyn ǵoi dep oilaimyn.
– Qaiyrymdylyq qoryn qurýǵa ne sebepker boldy?
– Jalpy, qaiyrymdylyq qoryn quramyn degen oi esh ýaqytta bolǵan joq. Biraq ómirdiń ózi jáne ainaladaǵy jaǵdai osyǵan alyp keldi. Stýdent kezimde pioner lagerinde jetekshi bolyp qyzmet atqardym. Janymyzda balalar úiinen kelgen búldirshinder balalar negizinen Reseige baratyn.
– Birneshe márte kinoǵa tústińiz? Ózge de usynystar boldy ma?
-–Joq. Bolmady. Ras, tórt-bes filmge tústim. Biraq onda basty keiipkerler emes, qosalqy rolderde. Sondyqtan bolar ózimdi aktrisamyn dep oilamaimyn. Árine, jurt súisine kórer qyzyqty kinolarǵa túskenge ne jetsin. Ásirese balalar ómirine arnalǵan filmderge shaqyrsa, qýana barar edim.
– Ómirde ókinetin, renjitin sátter bolyp tura ma?
– Jalpy, men kóńildi júretin adamdardyn qataryna jatamyn. Qabaq túiip, tunjyrap júrý maǵan jat. Ras, kei kezderi renjitin, ashýlanatyn sátterim de bolyp turady. Adamdardyń jaýapsyzdyǵyn, ótirikti shyndai soǵatyndyǵyn, aramdyǵyn, ádiletsizdigin kórgende kóńil kúiim túsip qalady. Ásirese Jańaózen oqiǵasy maǵan qatty áser etti. Búkil jan dúniem qoparylyp túskendei boldy.
