Kedendik bajdyń kólemi qandai?
Eýraziialyq ekonomikalyq odaq týraly kelisimshartqa sáikes, syrttan keletin avtokólikterdi kedendik rásimdeýdiń naqty tártibi bar. Biryńǵai kedendik tarif boiynsha jeńil kólikterge importtyq baj salyǵy salynady. Al onyń kólemi qozǵaltqyshtyń bir tekshe santimetri úshin 0,32-3,2 eýrony quraidy.
Mysaly, 2 litrlik (2000 tekshe santimetr) qozǵaltqysh úshin 640-6400 eýro tóleý kerek. Importtyq keden salyǵyn eseptegende qozǵaltqyshtyń kólemi ǵana emes, kóliktiń shyǵarylǵan jyly da eskeriledi.
Al Armeniia men Qyrǵyzstan EAEO-ǵa qosylǵanda importtyq taýarǵa ýaqytsha jeńildik berýdi suraǵan. Sodan olar úshin salyqtyń mólsheri 10 protsent nemese 0,14-1,4 eýro (2 litrlik kólik úshin 280-2800 eýro) deńgeiinde bekitildi. Biraq ondai taýarlar Armeniia men Qyrǵyzstannyń aýmaǵynan shyqpaýy tiis. Odaqqa múshe basqa elderge satylsa, kedendik baj salyǵynyń aiyrmashylyǵyn, iaǵni qalǵan 90 protsentin biýdjetke tóleý kerek.
Qarjy ministrligine qarasty Memlekettik kirister komitetiniń resmi saitynda arnaiy kalkýliator bar. Sonyń kómegimen kedendik tólemderdiń ortasha mólsherin eseptep shyǵarýǵa bolady.
Aita ketken jón, EAEO elderi sheteldik kólikterge kedendik baj salyǵyn salý arqyly óz óndirisin qorǵaýdy kózdeidi.
Ýtilizatsiialyq alym qalai esepteledi?
2016 jyldan bastap Qazaqstanda avtomobil jasaityn kompaniialar men resmi importtaýshylar ýtilizatsiialyq alymdy tóleýge mindetteldi. Olardyń qataryna kólikti syrttan ákeletin qarapaiym azamattar da kiredi. Alym kólikti alǵashqy tirkeýge qoiǵanǵa deiin tólenýi kerek.
Ýtilizatsiialyq alymnyń mólsheri jyl saiyn ailyq eseptik kórsetkishke qarai ózgerip turady. Jańa jyldan bastap bir ailyq eseptik kórsetkish 2 651 teńgege kóterildi. Al ýtilizatsiialyq alymnyń bazalyq koeffitsenti 50 AEK, iaǵni 132 550 teńgeni quraidy. Qozǵaltqyshtyń kólemine qarai koeffitsent beriledi de, ýtilizatsiialyq alym mólsheri esepteledi.
Jeńil avtokólikter:
1 000 tekshe sm. – koeffitsent 3 (150 AEK) - 397 650 teńge;
1 001 – 2 000 tekshe sm. – koeffitsent 7 (350 AEK) - 927 850 teńge;
2 001 – 3 000 tekshe sm. – koeffitsent 10 (500 AEK) - 1 325 500 teńge;
3 001 tekshe sm. joǵary – koeffitsent 23 (1 150 AEK) - 3 048 650 teńge.
Mikroavtobýstar:
2 500 tekshe sm. deiin - koeffitsient 8 (400 AEK) — 1 060 400 teńge;
2 500 - 5 000 tekshe sm. – koeffitsient 16 (800 AEK) – 2 120 800 teńge;
5 000 - 10 000 tekshe sm. – koeffitsient 21 (1 050 AEK) – 2 783 550 teńge;
10 001 tekshe sm. joǵary – koeffitsient 27 (1 350 AEK) – 3 578 850 teńge.
Alǵashqy tirkeýdiń salyǵy qandai?
Osy sanattaǵy salyq ta ailyq eseptik kórsetkishpen esepteledi. Onyń mólsheri kóliktiń shyǵarylǵan jylyna qarai esepteledi. Avtomobil neǵurlym jańa bolsa, salyqtyń kólemi soǵurlym tómen bolady. Máselen, jasy eki jyldan aspaityn kólik úshin nebári 663 teńgeni tóleý kerek.
Jeńil kólikter ("M-1" kategoriiasy, 8 orynǵa deiin):
2 jylǵa deiin – 0,25 AEK – 663 teńge;
2-3 jyl – 50 AEK – 132 550 teńge;
3 jyldan bastap – 500 AEK – 1 325 500 teńge.
Mikroavtobýstar ("M-2", 8 orynnan joǵary, salmaǵy 5 tonnaǵa deiin):
2 jylǵa deiin – 0.25 AEK – 663 teńge;
2-3 jyl – 240 AEK – 636 240 teńge;
3-5 jyl – 350 AEK – 927 850 teńge;
5 jyldan bastap – 500 AEK – 6 627 500 teńge.
Qosymsha shyǵyndar:
Kólikti tirkeýge qoiǵanda nómir men tehnikalyq tólqujat úshin memlekettik baj salyǵyn tóleý kerek. Olar:
Memlekettik nómirge – 2,8 AEK (7 423 teńge);
Tirkeý rásimi úshin – 0,25 AEK (663 teńge);
Tehnikalyq tólqujat úshin – 1,25 AEK (3 314 teńge);
Qandai qujattar qajet?
Kólik quraldary arnaiy halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵynda tirkeledi. Ol úshin kelesi qujattar qajet:
Jeke kýálik;
Avtomobildiń memlekettik tirkeý nómirleri;
Tehnikalyq tólqujat (kólikti tirkeý týraly kýálik);
Tehnikalyq baiqaýdan ótkeni týraly anyqtama (7 jyldan aspaǵan kólikterge ondai anyqtama alýdyń qajeti joq);
Kóliktiń adam menshigine jatatynyn kýálandyratyn qujat (satyp alý týraly kelisimniń nusqasy nemese muragerlikpen alǵany týraly qujattar);
Kóliktiń salyǵy tólengeni týraly anyqtama (ondai anyqtama arnaiy HQKO-da beriledi);
Kólik qaita jabdyqtalǵan, ia bolmasa, oǵan arnaiy quraldar ornatylǵan jaǵdaida qosymsha qujattar qajet.
Olar:
Qural-jabdyqtardy ornatqan óndirýshi zaýyttyń nemese uiymnyń kýáligi nemese tiisti kedendik qujattar, sáikestik kýáligi;
Kóliktiń qaýipsizdik talaptaryna sai keletini týraly kýálik.
Kólikti qandai jaǵdaida tirkeýge qoimaidy?
Eýro-4 standartyna sáikes kelmeýi;
Oń jaq róldiń bolýy;
Kúndiz qosylatyn shamdardyń bolmaýy;
Balalar kreslosyna arnalǵan ISOFIX bekitkishiniń bolmaýy;
Qaýipsizdik kópshiginiń bolmaýy;
Kólikten shyǵatyn gazdardy neitralizatsiialaý júiesiniń jumys istemeýi;
Immobilaizerdiń bolmaýy;
ABS (tejegishtiń buǵattalýyna jol bermeitin júie) bolmaýy.
Aita keteiik, Toqaevtyń tapsyrmasy boiynsha sheteldik nómirmen júrgen kólikterdi ýaqytsha tirkeýge qoiǵanda arnaiy sary tústi nómirler beriledi.
Oǵan qosa, tehnikalyq tólqujat rásimdeledi. Biraq nómir men tólqujat tek 2021 jyldyń 1 naýryzyna deiin ǵana jaramdy. Osy ýaqyttyń ishinde barlyq alym-salyqty tóleý kerek. Sonda ǵana kólik turaqty tirkeýge qoiylyp, oǵan barlyǵyna birdei aq tústi nómir beriledi.
Toqaevtyń tapsyrmasy
Prezident ondai avtokólikter tehnikalyq reglament talaptaryna sai bolýy kerektigin aitty. Sondai-aq, azamattar tirkeý alymdary men memlekettik bajdy tóleýi tiis.
Toqaev bas prokýratýraǵa qalyptasqan jaǵdaiǵa quqyqtyq baǵa berýdi tapsyrdy.
«2021 jyldyń 1 naýryzyna deiin avtokólik ieleri kólikti turaqty tirkeýge qoiyp, kedendik baj ben ýtilizatsiialyq alymdy tóleýi tiis. Nemese kólikti elden shyǵarýy kerek, ne bolmasa, zańnamamen tyiym salynbaǵan ádispen máselesin sheshýi kerek», - dedi prezident.
