Arystanbekpen teketiresim onyń rektor kezinen bastalǵan
- Tuńǵyshbai aǵa, ózińizdiń áriptesterińiz birigip, Elbasyna hat jazdy. Oqydyńyz ba?
- Kórdim, oqydym. Endi men ne aitam?!. Birinshiden, meniń atymdaǵy festival týraly aitaiyn. «Tuńǵyshbai Tarazǵa shaqyrady» degen festivaldi Qazaqstan teatr qairatkerleri odaǵy ótkizgen joq. Onyń barlyǵyna qarajatyn bólip, jón-joralǵysyn jasap ótkizgen Jambyl oblystyq ákimshiligi jáne sol ákimshiliktiń Mádeniet jáne muraǵat departamenti. Oǵan odaqtyń eshqandai qatysy joq. Men ózim tarazdyq bolǵan soń, jerlesterim usynys aityp, "osyndai festival jasaiyq" dedi. Meniń atymdy surady. Men "jaqsy" dep, kelisimimdi berdim. Ol festivalderi keide halyqaralyq deńgeide ótip, oǵan Polsha, Chehiiadan ártister keldi. Keide respýblika deńgeiinde ótkizilip júr.
- Hatta aitylǵandai, siz jetekshilik etetin odaq eshqandai shara ótkizbeidi eken ǵoi. Jalǵyz osy festivalden basqa... Ol da odaqtyń jobasy bolmai shyqty.
- Bul endi ekinshi másele. Mundai festival ótkizýge odaqtyń qarajaty joq. Bilesiz be? Bizdiń odaqta ondai biýdjet joq. Ministrlik bizge bir tiyn da aqsha bólmeidi. Biz jyl saiyn óz jobalarymyzdy ministrlikke joldaimyz. Ókinishke orai Mádeniet jáne sport ministrligi bizdiń hattarymyzǵa jaýap bermeidi.
- Nege?
- Bilmeimin ǵoi. Áiteýir eshbir usynysymyzdy quptaǵan kezi bolǵan joq.
- Al «Eńlik gúl» syilyǵyn eshkim tanymaityn akterlerge berdi deidi hatqa qol qoiǵan jeti adam. Buǵan ne deisiz?
- Ras, «Eńlik gúl» saltanatyn bizdiń odaq jasap jatyr. Men tóraǵa bolǵaly beri ótkizilip keledi. Munyń jeke demeýshisi boldy. Alǵashqy 5-6 jylda "Qazmunaigaz" kompaniiasy demeýshilik kórsetti. Odan keiin bir jyl demeýshi bolmai qaldy. Biyl taǵy bir jeke kásipker demeýshi boldy. Anaý esikti bir, mynaý esikti bir qaǵyp júrip tapqan qarajatymyzǵa ótkizdik. Endi ol júldelerdi kimder alady degenge kelsek: Qazaqstannyń barlyq oblystaryndaǵy teatrlardan úmitkerler qabyldanady. Búkil óńirlerdegi oblystyq teatrlardyń akterleri bir jyl boiy ózi somdaǵan úzdik rólderdiń beine nusqasyn jiberedi. Márege 2 ai qalǵanda bizdegi táýelsiz sarapshylar akterlerdiń ishinen suryptap, eń úzdikterin anyqtaidy.
- Olar kimder? Qandai Táýelsiz sarapshylar?
- Olar mynaý Ǵylym akademiiasynda qyzmet etetin, ónertaný ǵylymynyń doktorlary, ǵylym kandidattary. Onda jalǵyz akterge ǵana emes, rejisseri, sýretshisi bar, barlyǵy 7 nominatsiia boiynsha syilyq beremiz. Sońǵy sátte jańaǵy jeti orynǵa 14 adam úmitker bolady. Bir orynǵa eki adamnan talasady. Ol sheshimdi táýelsiz sarapshylar 1 ai boiy úmitkerlerdiń jumystaryn baqylap, ekshep baryp shyǵarady. Prezidiým músheleri "erteń júlde beriledi" degen kúni jabyq daýyspen jeńimpazdy anyqtaidy. Eń basty nominatsiiasy 1 million teńge. Aqtyq synǵa shyqqan úmitkerler de 200-300 myń teńgeden syilyq alady.
- Baiqap otyrsaq, hat jazǵan qairatkerlerdiń de sizge ókpesi qara qazandai kórinedi.
- Ras aitasyń, mynaý hatty jazǵandar Almatynyń akterleri ǵoi. Oblystyq teatrlarda qandai akterler bar ekenin bilmeidi de olar. Ashyǵyn aitatyn bolsaq, ózderin "eń myqtymyn" degen sezim bilep alǵan myrzalar men hanymdar. Bul jerde bular "biz syilyqsyz qaldyq" dep jatyr. Al oblystarda ónerdiń júgin ógizdei arqalap, mańdai terlerin tógip, qyzmet etip júrgen jandar bar. Álgi "syilyqsyz qalǵandar" sol akterlerdiń namysyna tiip otyr dep esepteimin. Oblystyq teatrdyń akterleri bul akterlerden asyp túspese, kem túspeidi.
- Tuńǵyshbai aǵa, qolamtany qozdatyp, shalany úrlegenimiz emes, sonda da surasaq. Osy ýaqytqa deiin «lám-mim» demegen qairatkerlerdiń kenetten sizdi "teatr qairatkerleri odaǵynyń jumysyn tekserý kerek" dep talap kóterýiniń astarynda ne syr jatyr?
- Myna «Eńlik gúldiń» bolyp jatqanyna biyl jetinshi jyl. Osyǵan deiin álgi kisiler, rasynda, qaida júrgen? Nege byltyr osy másele kóterilgen joq? Al, Asekeńdi (Asanáli Áshimovti aitady.-red) biz jyl saiyn shaqyramyz, ol kisi kelmeidi. Sonan soń bul kisi odaqtyń jumysynan esh habary joq. Aralaspaidy, atsalyspaidy. Menińshe álgi hattyń artynda ministrdiń ózi turǵan siiaqty.
- Ministrmen arańyzdaǵy máseleniń mán-jaiy ózderińizge málim. Dese de, siz bildei bir odaqty basqaryp otyrsyz. Sizdiń artyńyzda Qazaqstannyń barlyń óńirlerindegi teatr qyzmetkerleriniń amanaty, senimi tur. Osy daýlar Odaq jumysyna zararyn tigizedi dep oilamaisyz ba?
- Salqyny tise, tek osyndai ósek-aiań taratýǵa ǵana salqyny tier. Bizdiń ministrmen teketiresimiz ol rektor bolyp turǵan kezde bastalǵan. Men Júrgenovte sabaq beremin. Ol - rektor. Bar bolǵany Úkimetten 12 grant bólinedi, sol kezde. Arystanbek myrza barlyq 12 grantty óziniń tizimimen jasaýǵa tyrysty. Bul osydan 4 jyl buryn bolǵan áńgime. Men bul tizimdi oryndai almaitynymdy ashyq aittym. Sol jerden bizdiń aiqas bastalǵan. Ol kisi maǵan doq kórsetti. «Sen meniń kim ekenimdi bilmeidi ekensiń, men seni jumystan shyǵaryp jiberemin» degen sózder aitylǵan soń, ekeýimiz shekisip qaldyq. Sol teketires ministrdiń kóńilinde saqtalyp qalǵan eken. Sodan ol kisi ministr bola sala, myna bizdiń odaqtyń sezdin ótkizińder dep buiryq soqty.
Ony jasaityn ministr emes, odaqtyń prezidiýmy. Endi taǵy bir másele - bul kisi kino salasynyń bilgiri ǵoi. Osy salamen qatty ainalysady. 2012 jyly meniń «Feniks» degen jobam bastalǵan edi. Qarajatty jaratýǵa arnalǵan smeta bolady. Soǵan sáikes, biz daiyndyq jumystaryna, tehnikalyq quraldarǵa 60 million teńgedei jumsadyq. Qai aida, qansha aqsha, qaida jumsalatynyn «Qazaqfilm» basshylyǵy rettep otyrady. Qatań baqylaýda. Sodan bári retimen kele jatqanda, daiyndyq jumystary aiaqtalyp, endi mine kino túsirilimin bastaimyz degende Arystanbek myrza jobany toqtatyp tastady. Qansha adam ailyqsyz qaldy. Ol taǵy bar. Sondyqtan biz sotqa da júgindik. Ókinishke orai esh nátije bolmady. Eń sońynda bizge bólingen 470 million teńgeni ministr «Qazaq eli» serialyna aýdaryp jiberdi. Jaǵdai osyndai.
- Ózińiz aityp otyrsyz, QR teatr qairatkerleri odaǵynyń barlyq qarjylyq máseleleri qiyndap tur dep. Sondai-aq, siz Elbasynyń qabyldaýynda boldyńyz. Sonda bul máseleler aitylǵan shyǵar?
- Men endi bizdiń odaq jaiynda ministrge qanshama ret hat jazdym. Elbasynyń ózi «qoǵamdyq uiymmen jumys isteńder» dep tapsyrǵan. Al ol kisi kinomen ǵana jumys isteidi eken. Bizben sharýasy da joq. Eshqandai jinalystaryna shaqyrmaidy. Tipti deseńiz, biz odaqtyń atynan jyl saiyn qurmetti ataqtarǵa Qazaqstannyń barlyq óńirlerinen birsypara akterdi usynamyz. Ministr bizdiń hattarǵa bir de bir ret jaýap bergen emes. Estýimshe, Óskemen teatrynyń akteri Sahan Álekeev degen jigit sol ministrmen birge oqyǵan eken. Baryp, «meni osy odaq mynadai marapatqa usynyp otyr edi. Sol jaǵy ne boldy, Areke?» dep jolyǵypty. Sóitse, ministr «ol odaqtyń eshqandai ataqqa usynýǵa qaqysy joq» depti. Bul degenińiz albaty sóz. Kez kelgen qoǵamdyq uiym ataqqa usyna alady. Al endi teatr akterlerin ataqqa bizdiń odaq usynbaǵanda kim usynýy tiis?
- Endi jańaǵy hatqa qaita oralsaq, Asekeń men Merýert apailar bastap sizge qarsy hat jazýy kútpegen jaǵdai. Desek te, Asanáli aǵamen arańyzdaǵy arazdyqtyń da yqpaly bar bolýy múmkin ǵoi?
- Asanáli aǵamyz ministr Arystanbek myrzanyń arqa súiep júrgen aǵasy. Jyl saiyn ataq-qurmetin, stependiiasyn berip jarylqap júrgen adamy. Qaitalap aitamyn. «Eńlik gúl» syilyǵyn alǵandardyń 70 paiyzy óńirlerdegi akterler. Oblystyq teatrlarda aiyna 20-30 myń teńge ailyq alyp júrgen, sóite tura sahnaǵa adal qyzmet etip júrgen azamattar. Ras, qalǵan 30 paiyzy osy Almatynyń nardai teatrlarynda júrgen dardai akterler. Qazirgi tańda oblystarda 2000-nan astam akter bar. Olardyń eshqaisysy Asanáli nemese Merýertten kem emes. Kerek deseńiz, daryny asyp túsetin akterler bar. Tek olar kórinbei júr. Al endi akterlerdiń basy qosylmaidy degenge keletin bolsaq, bizdiń odaq memleketten bir tiyn aqsha almaidy.
- QR Teatr qairatkerleri odaǵy shyǵaratyn jýrnal bar ǵoi...
- Odaq shyǵaratyn «Teatr» degen jýrnalǵa jyl saiyn beretin 1 million teńgesi bar edi. Biyl ol da joq. Qazir úsh aidyń nomeri shyqpai tur. Sebebi - aqsha joq. Múshelik jarnadan túsetin azyn-aýlaq tiyn-teben odaqtyń esh jyrtyǵyn jamamaidy. Jarnanyń quny – 500 teńge. Sondaǵy jinalatyny 700-800 myń teńge salyq, kommýnaldyq shyǵyn sekildi usaq-túiekten aspai qalady. Al jýrnal aiyna bir ret shyǵýy kerek. Onyń baspahanasyna keminde 600 myń teńge jumsalady. Aý sonda men bir tiynsyz otyrǵan odaqqa jeke demeýshilerdi tartyp, ózimniń az-maz bedelimdi paidalanyp, árkimniń esigin bir qaǵyp júrip, «Eńlik gúldi» ótkizsem, onda oblystarda kórinbei júrgen talantty akterlerge syilyq bersem, kinálimin be?
Álde men teatrda kópten beri eshqandai ról oinamai júrgen Merýert Ótekeshovaǵa sol «Qyz Jibek» úshin qaita-qaita syilyq bere bereiin be? Asekeńe ol syilyqtyń ne keregi bar?
- Jón ǵoi. Degenmen suraǵyma jaýap bermedińiz...
- Ras, biz Asekeń ekeýimiz ákemteatrdyń 90 jyldyǵynda aramyzdaǵy eski daýdy umytyp, qol alysyp, keýde qaǵystyryp, tatýlastyq. Men sonda Asekeńe kelip: «Aseke-aý, aramyzda az-kem arazdyqty umytaiyq. Men inińiz retinde artyq ketsem, keshirińiz. Qashanǵy bulai júremiz? Biz bas bolyp, basqa akterlerdiń de basyn qosaiyq» dedim. Sodan beri keremet júr edik, myna hatta Asekeń kelip meni jaqsylap sybap tastapty. Sosyn ótkende Aiman Musahodjaevanyń kontserti boldy, Abai atyndaǵy teatrda. Sonda Asekeń júr eken. Men baryp amandasýǵa batpadym. Sóitsem Asekeń: «Ái, Tuńǵyshbai, beri kel. Ne boldy, amandasýdan qaldyń ba?» dedi. Men: «Aseke-aý, qorqyp turmyn. Ótkende ǵana bar ókpeni umytyp, tatýlasqan edik. Artynsha siz solai depsiz. Endi baryp amandassam, qolymdy qaǵyp tastai ma dep qorqaqtap turmyn» dedim, ázil-shyny aralas. Sonda Asekeń: «O, nesi-ei?!» dep ań-tań qaldy. Men túsindirdim, osylai da osylai eken dep. Sonda Asekeń: «Maǵan ótkende bir balalar habarlasyp, "sezd ótkizý kerek" dedi. Men "e, ótkizseńder ótkizińder" dedim. Basqa eshteńesin de bilmeimin» dedi. Endi áldekimder osydan dardai qylyp, shý shyǵaryp jatqanǵa uqsaidy.
- Merýert Ótekesheeva da «ratel.kz» saityna pikir bildirgen eken. Ol kisi de Asekeńniń aitqanyndai, bireýler habarlasqanda «e, jaqsy» dei salypty...
- Merýert Ótekeshovaǵa da bireýler habarlasyp, «sezd ótkizý kerek» dese, Merýert «ótkizseńder ótkizińder» depti. Sosyn jańaǵy hatqa qol qoiǵan Sailaýbek Asylhanovqa habarlastym. Sóitsem, «Oibai, Tuńǵyshbai, eshqandai habarym joq» dep ań-tań. Tipti ózimnen surap otyr «ne deppin?» dep...
- Zinat Akbarova apai Uiǵyr teatrynyń aktrisasy...
- Zinat alpystan asyp qalǵan aktrisa ǵoi. Uiǵyr teatrynda isteidi. Men ol jaqqa da habarlasyp kórdim. Uiǵyr teatrynyń direktory Ialqunjan Shamilov degen jigitke habarlasyp em, «Tuqa, Zinap apai aýyryp jatqaly qashan. Ondai hatqa qol qoiǵan joq. Habary da joq. Solai ma eken?!» dep otyr.
Endi Anaý Tatiana Tarasova degen aktrisa 2014 jyly meni tóraǵalyqqa sailaǵan kezde: «Oibai, Tuqa, siz basshylyqqa kelgeli odaq jandanyp, tirilip qaldy. Sondyqtan sezge qatysýshylar, Tuqańnyń kandidatýrasyn jabyq emes, ashyq daýys berip-aq sailaiyq» dep usynys jasap, meni tóraǵalyqqa ashyq sailaǵan adam edi. Tatiananyń teris ainalǵanyna sene almaimyn.
Odaq ǵimaratyna keler bolsaq, ras, bizde eshqandai ǵimarat joq. Jańaǵy óziń aitqandai, men 2014 jyldyń 21 tamyz kúni Elbasynyń qabyldaýynda boldym. Sonda Jeltoqsan kóshesindegi akterler úiin bizge keńse retinde paidalanýǵa suradym. Sonda Nursultan Ábishuly bul tapsyrmany Mádeniet ministri Arystanbek Muhamadiulyna júktep, máseleni tezdetip sheship berýdi tapsyrǵan. Sodan da eshqandai nátije bolmady. Keiin Memhatshy Gúlshara Ábdihalyqovaǵa kirdim. Ol qaitadan Arystanbekke tapsyrma berdi. Al ministr myrza aradaǵy baiaǵy renishti umyta almai júr...
- Endi bir ǵana suraq. Eger sezd sheshim qabyldap, Odaq tóraǵalyǵynan ket dese, ketesiz be?
- Jaqsy, men keteiin. Men bul orynǵa jabysyp otyrǵanym joq. Meniń ornyma isker, talantty jas adam kelse, tipti, men oǵan kómektesýge daiarmyn. Al endi ósek-aiań taratyp, uiat tirlik jasap otyrǵandardyń artynda qanshama bylyq jatyr. Men ony jaqsy bilemin. Jáne jurt qusap, olardyń artyn qazbalap jatqanym joq. Ol óz aldyna bólek áńgime. Hosh, biz jaqynda prezidiým shaqyramyz. Sonda jańaǵy hatty jazǵan jeti qairatkerdi de shaqyramyz. Sizder de kelip qatysyńyzdar. Sonda barlyǵy oiyndaǵysyn ortaǵa salsyn. Al men qaitalap aitamyn, bul orynǵa jabysyp otyrǵam joq. Ministr aqsha bersin odaqqa, sosyn kezekten tys sezd ótkizip, sol jerde taǵaiyndaityn adamyn taǵaiyndasyn. Aldymen ministr Arystanbek myrza odaqtyń jaǵdaiyn, oblystardaǵy teatr akterleriniń jaǵdaiyn bilip alsyn. Aiyna 20-30 myń teńge jalaqyǵa oblystyq teatrlarda qyzmet istep júrgen azamattarǵa qoldaý jasap, «Eńlik gúl» syilyǵyn bergenim úshin men-aq kináli bola qoiaiyn. Bary - osy.
Suhbattasqan Nurgeldi Ábdiǵaniuly
Abai.kz
