Búgingi kúni ekiniń biri osy urandy tý etedi. Ár qazaq meniń jalǵyzym dep jar salamyz-aý, biraq uranymyzǵa áreketimiz sai kele me? Ár qazaqty jalǵyzym dep súiip júrsiz be? Árine, bir-birimizdi jalǵyzym dep janymyzǵa balaǵanymyzǵa ne jetsin. Biraq, ishtei tyjyrynyp, syrttai baýyrym dep jaqsy kórgenimiz kimge kerek? Osy urandy baýyrlarymyzdyń qany men sanasyna sińire aldyq pa?
«Ár qazaq meniń jalǵyzym» degen urandy ótken aida qos azamatymyz bar álemge úlgi etip kórsetti. Erejesiz jekpe-jekten Qytaida ótken halyqaralyq jarys finalynda jolyqqan Aibek Nurseiit pen Ǵabit Turǵanbektiń áreketi qazaqtyń baýyrmaldyǵy men birligin, tektiligin esimizge bir salyp, bizdi de ózge eldi de bir súisindirip tastaǵan edi. Ataq pen aqshaǵa baýyryn satpaǵan eki qazaqtyń erligi talai qazaqtyń júregine baýyrmaldyq sezimin uialatqany anyq.
Otandyq BAQ-qa suhbat bergen Aibek Nurseiittiń: «Alańǵa shyqqan soń Ǵabit soqqy jasamai júrdi. Ǵabittiń maǵan qoly batpai turǵanyn birden baiqadym da, men de shabýylǵa shyqpadym. Qytai kórermenniń aldynda qos qazaq bir-biriniń murnyn qanatyp, kózin shyǵaryp jatý jaraspaidy degen namys boldy. Qansha aqsha berip jatsa da, qazaq ekenimizdi dáleldegimiz keldi» degen sózderi bárimizdi erekshe tolqytty. Qarshadai ǵana eki azamat, ekeýi eki memlekette ómir súrip jatqan jap jas qazaq balalary qazaqtyń ulttyq sezimine sporttyń da ómirdiń de erjesi men zańdary júrmeitinin kórsetti. Qos azamatymyzǵa bárimiz súisindik, razy boldyq, maqtandyq. Biraq, olarǵa qarap ózimizdiń kei qylyqtarymyzdan uialý kereginin umytyp ketken bolýymyz da múmkin.
Iá, biz Aibek pen Ǵabittan shynynda uialýǵa tiistimiz. Aibek pen Ǵabit qytai kórermenderiniń aldyndy bir-biriniń murynyn qanatqysy kelsese, basqalarymyz óz qazaǵymyzdyń aldynda bir birimizdi qan josa qylýdan arlanbaimyz. Óz elimiz, óz jerimizde júrip tap-tapqa, jik-jikke bólinip alyp bir birimizdi talap jeýge daiynbyz. Aýyrýyn jasyrǵannyń ólimi áshkere degen. Búgingi qazaq saiasi múddesi, dinli kózqarasy, rýy men týǵan jeri siiaqty taǵy taǵy neshe túrli tipteri boiynsha bólinip, bir-birin moindaǵysy da, baýrym dep janyna tartyp, bastaryn qosqysy da kelmeidi. «Orysqul», «Arapqul», «Shala qazaq», «naǵyz qazaq», «mańgúrt qazaq», ýahabist, salafi, sopy, tańirshil bolyp bólinip alyp, bir birimizge oǵymyzdy qarsha boratyp otyramyz. Osy maqalamdy jazbas buryn áleýmettik jelide kishikirim zertteýde júrgizip kórdim. Bólingishtiktiń dárejesin kóreiin dep feisbýkta «Ýahabtardyń ultshyldardan baǵy basym» dep bir sóilem jazyp, 7,8 saǵat qoiyp turyp edim. 100 den asa adam unatyp, 50 den asa adam pikir jazyp bir-birin tútip jese, onnan astam adam meni dostyqtan shyǵaryp tastady.
Álihan Bókeihannyń, Mustafa Shoqaidyń da maqalalaryn bólisip júrmin. Alash kósemderiniń maqalaryn oqyp talqamaq turmaq, «unatpaǵan» dostarym meniń qazaqty bólip jazǵan bir sóilemimdi sonsha talqylaǵanyna qaraǵanda bizge birlikten kóri bólingishtik «qasiet» jaqyn siiaqty. Bul árine úlken indet. Endeshe bul indetten qashan qutylamyz? Ne isteý kerek? Osy suraqtar ár qazaqty oilandyrýy kerekti.
Menińshe, bunyń bári ultty birlikke shaqyratyn ideologiianyń joqtyǵynan kelse kerek. Ár qazaqqa eń áýeli álmisaqtan qazaq ekendigin uqtyra almaýymyzdan bolsa kerek. Ulttyq birlikten kóri dinli kózqarasy men saiasi múdesi, bolmasasa rýlyq sanasy basym turady. Bir talai qazaqqa qazaq degen uǵymdynan kóri naiman, kerei, adai, alban, shapyrashty, arǵyn, qońyrat, dýlat siiaqty rý ataýlary ardaqty bolyp, qazaq balasyna qaraǵanda naiman balasy naiman balasy ǵana jaqyn baýyr. Al, ásire dinshil baýyrlarymyz úshin namaz oqymaityn qazaqtan kóri namazdaǵy ózge ult ókileri barýyr eken. Al bunyń bárine «ár qazaq meniń jalǵyzym» degen urannyń júregi men sanasyna sińe almaýynan
«Birińdi qazaq biń dos, kórmeseń istiń bári bos» demekshi, bir birimizdi dos kórýden de alystap baramyz. Bul kúnde bireý ozyp alǵa shyqsa onyń jankúierleri men dostarynan baqtalastary men kúnshilderi kobeiedi. Qulargerlerdi Batyrshatar qulatýǵa áýes. Sóite tura, ár qazaq meniń jalǵyzym deimiz..Sondyqtan, ár qazaq meniń jalǵyz degendi tolyq túsinip sanamyzǵa sińire berýimiz kerek.
Qandai da bir aǵymnyń bolmasa jiktiń shyrmaýyna shatylmaý úshin rýhymyzdyń berik bolýy kerek. Ol úshin tárbie tal besikten degendei, ár ata-anadan bastap balasyn, ár azamat ainalasyna «ár qazaq meniń jalǵyzym» ekenin óz áreketimen kórsete bilýi kerek. Ár azamat ár qazaq meniń jalǵyzym dep urandasa, ári isi uranyna sai bolǵany abzal. Ár azamat birinshi óziniń qazaq ekenin, qazaq ulty aldyndaǵy óz jaýapkershiligin tolyq sezine bilýi kerek. Sonda ǵana ár qazaqty jalǵyzym dep bilesiz.
Maqsat qazaqty jamandaý emes, osy bir bóligishtik ádetti joiyp, bir qazaq bolsaq degen tilek edi.
Turdybek Qurmethan
