Freedom Inside '26

AQSh biýdjeti qalai bólinedi?

AQSh biýdjeti qalai bólinedi?
9 aqpanda AQSh prezidenti Barak Obama 2017 qarjylyq jylǵa arnalǵan biýdjettik usynysty jariia etedi. Bul – onyń biýdjetke qatysty Aq úidegi sońǵy buiryǵynyń biri. Biraq, memlekettiń ámiianyndaǵy aqshanyń qaida jumsalatynyn anyqtaityn áste Obama emes, respýblikashylardyń baqylaýyndaǵy Kongress. Sonda da, bizge Obamanyń AQSh biýdjetin qalai jiliktegeni jáne qai salaǵa bólgeni qyzyqty bolyp tur.

Qaterli isikke qarsy em

Vitse-prezident Djo Baiden qaterli isikti jeńýdiń joldaryn izdestirýde. Isiktiń aldyn alatyn, tipti asqynǵan kezdiń ózinde betin qaitaratyn dári-dármek jasaýǵa qomaqty qarjy bólinýi kerek. Obamanyń bul usynysyn qos partiia da qoldaýy múmkin.

Kedeilikke qarsy kúres

Obama tabysy tómen biraq, bala-shaǵasy joq jumysshylarǵa salyqtyq jeńildikter jasamaq. Bul ideiany budan buryn respýblikashyl Pol Raian qoldaǵan bolatyn. Budan bólek jazǵy maýsymǵa arnalǵan azyq-túlik kartochkalaryna 10 jyl merzimge 12 mlrd dollar bólinedi. Bul kartochkalar mektepter jabylyp qalatyn jazǵy maýsymda turmysy tómen otbasylardyń balalaryna tegin tamaq ishýge múmkindik beredi. Budan bizdiń Úkimet úlgi alatyndai eken, deimiz biz...

Obama kedei aýdandarǵa arnap bilim jáne baspana alýǵa jeńildik beretin 328 mln dollardy quraityn arnaiy  grant bólmek. Sonymen qatar 15 mln dollar kedei otbasylardy jaily aýdandarǵa kóshirýge múmkindik beretin pilottyq baǵdarlamaǵa bólinedi.

 Kompiýterlik saýat ashý

Obama shtattarǵa arnap 4 mlrd jáne orta mektepterdegi kompiýterlik bilim alý baǵdarlamasyn damytýǵa 100 million dollar surap otyr.

 Qylmystyq jazalaý júiesin reformalaý

Aq úi respýblikashylarmen birlesip qylmystyq jazalaý júiesin reformalaý boiynsha jumys isteýde. Atap aitqanda, Obamanyń usynysy boiynsha 24 mln dollar psihikalyq aýytqýlary bar sottalýshylardyń  túrmedegi jaǵdaiyn jaqsartýǵa baǵyttalýy qajet.

 Júikesi juqarǵandardy «júgendeýdiń» joly qandai?

Obama Kongressten psihiatriia salasyndaǵy meditsinalyq qyzmet kórsetýlerdiń aiasyn keńeitýge 500 mln dollar suraýda. Onyń mundai amalǵa barýy tegin emes. Sebebi, jyl ótken saiyn AQSh-ta adamǵa qarsy oq atqan, qarý qoldanǵan jaǵdaidar jiilep barady.

Mundai oqiǵalardy boldyrmaýǵa, olardyń aldyn alýǵa tiisti Alkogoldik jáne shylym ónimderi, sýyq qarý jáne jarylys zattaryna qarsy biýrosy bar.

Mine, Obama osy biýronyń shtattaǵy qyzmetkerler quramyn 200 adamǵa keńeitýge qosymsha qarjy suraýda.

Zeinetaqy qory

Obama óz qyzmetkerlerin zeinetaqymen qamtamasyz etip otyrǵan shaǵyn biznes ókilderine salyqtyq jeńildikter usyný qajet degen pikirde. Buǵan da qosymsha qarjy bólinýi tiis.

Jumyssyzdyq boiynsha saqtandyrý

Obama jumyssyzdyq boiynsha saqtandyrýdyń aiasyn keńeitpek. Aitalyq, budan bulai ailyǵy az qyzmetke aýysýǵa májbúr bolǵan jumysshylarǵa saqtandyrý ótemaqysy tólenýi tiis. Budan syrt kásiptik bilimin jetildirgisi keletin qyzmetkerlerge saqtandyrý syiaqysy tólenýi qajet. Bul da qarjyny qajet etedi. Másele bul usynysty Kongress qabyldai ma?

Memlekettik qyzmetkerdiń adaldyǵyn anyqtaityn Ulttyq biýro

Obama sonymen qatar federaldy úkimettiń qol astynda jumys isteitin qyzmetkerlerdiń adaldyǵyna jáne olardyń jeke málimetteriniń qaýipsiz jerde saqtalýyna jaýap beretin jańa quzyrly organdy qurýǵa 95 mln dollar suraýda.

Júrgizýshiniń qajeti joq nemese AQSh «aqyldy kólikterge» aýysa ma?

Aq úi adamsyz, bylaisha aitqanda júrgizýshisi joq, ózdiginen júretin avtokólikterdi arnaiy bólingen avtoban-dálizderde synaqtan ótkizetin 10 jylǵa arnalǵan pilottyq baǵdarlamaǵa 4 mlrd dollar surap otyr.

Kómir óndiretin aýdandar

Federaldy kómir shahtalaryn jalǵa alý baǵdarlamasy aiasynda Aq úi: «baǵdarlama aiasyndaǵy shyǵystan bólek, kómir óndiretin aimaqtardyń ekonomikasyn damytýǵa 1 mlrd dollar qajet», – deidi.

 Qorǵanys shyǵyndary

Obama qorǵanys salasynyń biýdjetin 580 mlrd dollarǵa baǵalaǵan eken. Negizinde, bul dúnie budan buryn Kongresspen kelisilgen sheshim bolýy ǵajap emes. Bir qyzyǵy, atalǵan qarjy Pentagon belgilegen mólsherden 15 mlrd dollarǵa kem. Sarapshylardyń aitýynsha, osynyń kesirinen qorǵanysqa qatysty birqatar baǵdarlamalardy qysqartýǵa týra keledi.

Derekkóz: «Reiter» agenttigi