"Altynemel" ulttyq parki: týristerge barlyq jaǵdai jasalǵan
Jalpy aýmaǵy 521 myń gektardy quraityn florasy men faýnasy «Qyzyl kitapqa» engen qoryqta ósimdikter men janýarlardyń júzdegen túri bar. Tarihi orynnyń ózindik ereksheligin alys-jaqynnan kelgender sezine túsýde. Jyl saiyn álemniń ár túkpirinen osy keremetti kórý úshin myńdaǵan adam keledi. Biyl ǵana «Altynemelge» 5 myńǵa jýyq týrist aialdap, onyń tamasha tabiǵatynan nár alyp, rahatqa bólenipti. «Altynemel» ataýy mońǵol tilinde «altyn er» degendi bildiredi. Ańyzda Shyńǵys hannyń qalyń qoly Orta Aziiany jaýlap alý úshin osy jazyq arqyly ótken desedi. Kún batyp, ainala alqyzyl shapaqqa bólengendegi aspan taýlardaǵy qyzyl nurdy kórgen uly qolbasshy «Altyn er» dep tańdana aitqan eken. Ulttyq tabiǵat qoryǵynda kelýshilerge barlyq jaǵdai jasalǵan. Qona jatsa qonaq úi, ańǵa shyqsa minis aty ázir.
Munda sheteldikter úshin alty qanat aq boz úiler tigilgen. Qoryq ujymy týristerge qyzmet kórsetýdiń sapasyna erekshe mán berip, ekskýrssiia barysynda qai tilde bolsyn túsindirý jumystaryn júrgizýdi jetildirgen. Halyqtyq salt-dástúrge sai meimandarǵa ulttyq taǵam túrleri usynylyp, qurmet kórsetiledi. Máselen, Hairýllin parktegi jas mamannyń biri. Ol Almatydaǵy joǵary oqý ornyn bitirgennen keiin joldamamen birden aýylǵa kelipti. Qazir aýdarmashy retinde qazaq, orys tilderin aitpaǵanda, 8 tildi biledi. Aǵylshyn, frantsýz, ispan, italiian, japon, qytai, korei tilderinde sóileidi. Endi arab tilin úirenip júr. Sheteldikterge óziniń týǵan jerindegi qoryq, atamekenniń tamasha tabiǵaty týraly aitýdan jalyqpaidy. Aiǵaiqumdaǵy dybysty fizikter qumdardyń úikelisi men kristaldy elektrlenýdiń áserinen dep túsindiredi. Degenmen, ǵalymdar bul áli de belgisiz qubylys ekenin aitady. Tabiǵat tamashasy, tylsym syry qonaqtardy qyzyqtyrady. Qumtóbeniń eteginde sýy tunyq, tuzdy bulaq syldyrlai aǵyp jatyr.
Osy mekende Qashqariiaǵa sapary kezinde ǵalym Shoqan Ýálihanov aialdaǵan eken. Qoryq tarihi eskertkishterge bai. Solardyń biri – Oshaqtas. Shyńǵys hannyń qoly osynda damyldap, áskerge as ázirleý úshin osy qoitastarǵa úlken qazan ornatylyp, igiligin kórgen degen boljamdar da bar. Altyn kópir tarihy osylai deidi. Qoryq jan-janýarǵa óte bai. Sirek kezdesetin ańdardan – qulan, qaraquiryq, arqar, túlki, taý sýsary, qoian, qustardan – búrkit, tazqara, itelgi, qyrǵaýyl, balyqtardan – sazan, kókserke, aqmarqa, taban, taǵy basqa túrleri jetkilikti. Prjevalsk jylqysynyń jyldamdyǵy qulannyń jyldamdyǵymen birdei. Miniske kónbeidi. Jylqynyń bul túrin tabiǵatta ósirip kórý tájiribesin Frantsiia, Resei jáne Qazaqstan ǵalymdary birigip jasap otyr. Miýnhen haiýanattar baǵynan ákelingen jylqylar jersinip, ósip keledi. Parktiń Qatý men Qalqan taýlarynda 5 myńǵa tarta taýteke, 500-ge jýyq arqar, 4 myńnan astam qaraquiryq esepte. Elimizdegi qulannyń 97 paiyzy, iaǵni 3 myńnan astamy osynda deidi, «Altynemel» memlekettik ulttyq tabiǵat parkiniń bas direktory Halyq Baiadilov. Qoryqta ósimdiktiń 1800 túri kezdesedi. Máselen, munda kópjyldyq aǵashtyń ósip turǵanyna 7 ǵasyr desedi. Butaqtary salmaǵyn kótere almai jantaiyp jatyr. Al, aǵash dińi 8 adamnyń qushaǵyna ázer siiady. Kieli aǵashqa degen týrister tańdanysy da erekshe. Altynemel memlekettik ulttyq tabiǵat parki Aýyl sharýashylyǵy ministrligine qaraidy. Qoryq Almaty oblysynda ornalasqandyqtan, Basshi aýylyna, aýdan ekonomikasyna da óz úlesin qosýda. Munda 20 qoryqshy beketi, 40 inspektor kelýshilerge týristik baǵyttardy kórsetip, olardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etedi. Sheteldikter kóbine qandai ańdardy atýǵa bolatynyn internet arqyly bilip keledi. Parkte «Myńbulaq» týristik-rekreatsiialyq kesheni, Balyqshylar úii, ornitologiialyq stansa, Besshatyr men Aqtaý taýynda tarihi-arheologiialyq, paleontologiialyq murajai men týristik kempingter salynady dep josparlanýda. Árine, osynyń bári júzege assa, «Altynemeldiń» keleshegi kemel deýge tolyq negiz bar.
