Depýtat atap ótkendei, bastaýyshta saýat ashýdyń álippe kezeńin durys qalyptastyryp, ǵylymi negizde jetildirý asa mańyzdy.
Kezinde Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń: "Qolyńdaǵy ásem kitap "Álippeń" – aiaýly ana tilińniń móldir bastaýy, bilim shyńyna jol ashar aqylshyń", - degen sózi oqýlyqtyń birinshi betine oiyp jazylǵan edi.
Biz bilimniń irgetasy sanalatyn sol "Álippeden" esh negizsiz bas tarttyq. Aradaǵy "Álippesiz" ótken jyldar sol qadamnyń úlken qatelik bolǵanyn anyq kórsetti. Oqý salasy onsyz da ońbai turǵan edi, 2019 jyldyń sońynda Ekonomikalyq Yntymaqtastyq jáne damý uiymy (EYDU) men Bilim jetistikterin baǵalaý jónindegi halyqaralyq qaýymdastyq (EA) bilim berý salasyndaǵy úsh halyqaralyq salystyrmaly zertteýdiń nátijelerin jariialady.
Qazaqstan PIAAC (Eresek halyqtyń oqý, matematikalyq saýattylyǵyn jáne AKT daǵdylaryn halyqaralyq baǵalaý baǵdarlamasy), PISA (15 jastaǵy bilim alýshylardyń matematikalyq, jaratylystaný ǵylymi jáne oqý saýattylyq deńgeiin baǵalaý baǵdarlamasy), ICILS (8-synyp oqýshylarynyń kompiýterlik jáne aqparattyq saýattylyǵyn halyqaralyq zertteý) uiymdarynyń zertteýi boiynsha úsheýinde de aýtsaider boldy.
Osy oraida, ulttyq tárbiege basa nazar aýdardy mindettegen memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev sapaly jáne kásibi oqýlyq ázirleýdi qatań tapsyrǵan.
Bilim jáne Ǵylym ministri jańa álippe A.Baitursynulynyń ádistemesi negizinde ázirlenetinine búkil halyqty sendirdi. Jáne búkil qoǵam kútip otyrǵan jańa "Álippe" bilim berý júiesine Baitursynulynyń salǵan izimen qaita oralady degen senimde.
Ata-analar urpaǵynyń tárbiesine qatty alańdaýly. Biyl 400 myńǵa jýyq alty jasar bala mektep tabaldyryǵyn attamaq. Joǵalyp tabylǵan "Álippe" – búldirshinderdiń ǵana emes, barsha ata-ananyń qýanyshy.
- Búginde sol qoǵam baqylaýyndaǵy oqýlyqtardyń jai-kúii qalai?
- "Álippe" ázirleý jobasyna qansha eńbek tústi?
- "Álippe" men "Ana tilin" kimder jáne qalai jazyp jatyr?
- Ashyqtyq pen báseke qai deńgeide?
- Qandai kriteriilermen baǵalandy?
- Oqýlyqqa tapsyrys berýshi kim?
- Ozyq oqýlyqty anyqtaityn ministrlik janynan qurylǵan arnaiy saraptamalyq komissiia qalai jasaqtalady?
- Qandai mamandardan qurylǵan?
- Bul komissiiaǵa baspalardyń "barmaq basty, kóz qysty" yqpaly joq pa?
- Oqýlyq pen oqý-ádistemelik kesheniniń jobasyn ázirlep, baspaǵa tapsyrý jaýapkershiligi nege tikelei ministrliktiń quzyrynda emes?".
Osy saýaldarymyzdy ministrdiń ózine joldaǵanbyz, alaida orynbasarynan kelgen jaýaptar kóńilden shyqpady.
Jalpy, "Álippemen" qatar engiziletin basqa da jańa oqýlyqtardyń daiyndyǵy men sapasynyń jai-kúii týraly ata-analar tarapynan suraq kóp. Máselen, 1-synypqa arnalǵan ózge oqýlyqtarda ózara pánaralyq bailanys joq. Áli áripti ótpei jatyp, "Jaratylystanýdan" sýretti mátinge jalǵaýdy qalai túsinýge bolady? Oqi almaityn bala sýrette qandai sóz jazylyp turǵanyn qaidan biledi?
Tipti, "Álippe" oqýlyǵyn baǵalaý kriteriileri ózge tilden aýdarylǵandai áser qaldyrady. Sonymen qatar, QR bilim berýdi jáne ǵylymdy damytýdyń 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasynda "Álippe" páni A.Baitursynovtyń ádistemesi negizinde latyn grafikasymen oqytylady" delingen. Bul da balalarǵa az salmaq bolmaiyn dep tur...
Jalpy, "Álippe" men "Ana tili" oqýlyqtarynyń taǵdyry áleýmettik jelidegi qoldan uiymdastyrylǵan daýystar men bes-alty júz adamnyń basqan "laik" arqyly laiyq dep tanylmaý kerek.
Jas urpaqtyń sanasyna sáýle quiatyn oqýlyq sapasy – birinshi kezektegi ulttyq jaýapkershilik. Sondai-aq, ózge ult ókilderine daiyndalatyn oqýlyqtardyń sapasy men ideologiiasyna qatysty másele de az emes.
El nazaryn aýdarǵan "Álippe" men "Ana tili" oqýlyǵynyń mańyzdylyǵyn eskere otyryp, myna jaittardy usynamyz:
Birinshi, ozyq dep tanylǵan oqýlyqty arnaiy Qazaqstan Respýblikasy Úkimetiniń deńgeiinde keńeitilgen alqanyń (kásibi mamandar, depýtattar, qoǵam qairatkerleri, aqparat quraldarynyń ókilderinen quralǵan) ashyq talqysynan ótkizý kerek.
Ekinshi, 1-synypty oqytatyn muǵalimderdiń kásibi biliktiligin arttyrý baǵytynda arnaiy is-sharalardy qolǵa alý kerek.
Úshinshi, "Álippeden" "Ana tiline" ótetin kezeńdegi birizdilik sabaqtastyǵyn tereń igerý úshin muǵalimderge júieli túrde túsindirme jumystaryn júrgizý qajet.
Tórtinshi, bazalyq oqýlyqtardy ázirleý, saraptamadan ótkizý, basyp shyǵarý isi, uiymdastyrý sharalaryn ashyq ótkizý quziretiniń barlyǵy Úkimette nemese Bilim jáne ǵylym ministrliginde bolýy kerek.