Sýitsidtiń mektep oqýshylaryn da jaǵalaýy ata-analar men pedagogterdi qatty oilandyryp otyr. Almaty kalasynda Qazaqstannyń teń quqyq pen teń múmkindikteri institýty mektep okýshylaryn sýitsidten saqtandyrý úshin «Balalardyń áleýmettik-psihologiialyq amandyǵyn saqtaý jáne qorǵaý» degen jobany iske asyrýdy bastady.
Jańa jobanyń tusaýkeser rásimine ustazdar qaýmy, sharany uiymdastyrýshylardyń eriktiler toby jáne mektep oqýshylary qatysty. Basqosýda joba jetekshisi Margarita Óskembaeva túrli qiyn jaǵdaiǵa tap bolǵan jas jetkinshekter kómek berýge daiyn ekenderin alǵa tartty.
Osy rette №48 mekteptiń ata-analar uiymy da bilim oshaǵynda mundai pilottyq jobanyń iske asa bastaǵanyna barynsha qoldaý bildiretindikterin alǵa tartty.
Búginde adamdardyń óz erkimen ómirin qiiýynyń syryn psihologtar men psihoterapevter jan-jaqty zerttep jatyr. Túrli qiyn jaǵdaiǵa tap bolǵan balalar otbasyndaǵy qiyn jaǵdaidy syrtqa shyǵarmai, ishten tynyp júre beretini belgili. Bul jaǵdai óz kezeginde balalardyń júikesine salmaq túsiretinin ata-analar umytpaýy kerek.
Jasóspirimder arasyndaǵy sýitsid kúrdeli másele. Olar tipti jaqyndaryna da ózin qinap júrgen másele týraly aitpaidy, ony jasyryp-jabýǵa tyrysady. Balalar túitkildi ashyp kórsetýden góri, úndemei qalýdy jón sanaidy. Tipti, óz-ózin ólimge qiǵan jaǵdaida da onyń sebebin jazyp ta kaldyrmaitynyn kúndelikti ómirden kórip júrmiz.
– Balalardyń psihikasy óte názik, jaraly bolyp keletindikten, kishkentai nárseniń ózin aýqymdy másele retinde kabyldaidy. Sondyqtan olarǵa qashanda ata-ananyń túsinistigi men arnaiy mamannyń kómegi qajet. Osy baǵytta mektep muǵalimderi men psiholog mamandar balanyń minez-qulqyndaǵy ózgeristerdi baqylap, olarmen jumysty jandandyra túsýi tiis, – dep M. Óskembaeva óz oiyn ortaǵa saldy.
Ata-analardyń balalarǵa kiimi men tamaǵyn taýyp berýi az. Bala únemi ata-ananyń jylýyn sezinip, jaqsy kóretinin bilip júrýi kerek. Al áke-sheshe óz dárejesinde kóńil bólmegen bala eshkimge kereksizdigin túsinip, psihologiialyq streske tap bolatyny belgili.
Ásirese 13-17 jas aralyǵyndaǵy jasóspirimder óte ásershil, kez kelgen nárseni júrekpen qabyldaýǵa beiim. Qiyn jaǵdaiǵa tap bolǵan mundai balalardyn sabaqqa qulqy bolmai, ózge oqýshylarmen de qarym-qatynasy nasharlai túsedi eken.
Ózin ustaýy men minez-qulqynda ózgeristerdiń oryn alýy muǵalimdi de, ata-anany da alańdatýy tiis. Osy ózgeristerge bei-jai qaramai, psihologtyń kómegine júginý arqyly kóptegen máseleniń aldyn alýǵa bolady.
Keibir oqýshylardyń qolynda qymbat uialy telefon. Ony kórgen ózge bala «mende nege ondai joq» dep oilanyp, áke-sheshesine renjitini belgili. Osy kishkentai zattyń ózinen úlken másele týyndaitynyn umytpaýymyz kerek. Mundai áleýmettik qaishylyqtar da mektep okýshylarynyń júikesin júndei tútedi desek qatelespeimiz.
Sondyqtan oqýshylardyń kiim kiisinde, olardyń ómirlik ustanymynda birizdilikti qalyptastyrýdyń mańyzy zor. Sondyqtan oqýshylardyń bir formada kiinip, qymbat telefon men ózge baǵaly zattardy mektepke ákelýine qatań túrde tyiym salǵan jón.
M.Óskembaeva ata-analarǵa kóp mindet júkteletinin alǵa tartty. Jiynǵa qatysqanymyzda joba tórt baǵytta júretinin baiqadyq. Aldaǵy ýaqytta mamandar balalardyń oqý úlgerimin jaqsartý, oqýshylardyń jeke damý máselesin retteý, mektep bitirýshi túlekterdiń UBT-ǵa psihologiialyq daiyndyǵyn shyńdaý jáne ata-ana men bala arasyndaǵy jaǵdaidy ońtailandyrý basshylyqqa alyp otyr.
Maman oiy:
Minaiym TURMAǴANBETOVA, psiholog:
– Mekteptegi psihologtar balalar máselesine óz dárejesinde kóńil bólmeidi degen pikirge qosylamyn. Búgingi tańda psiholog balamen ǵana emes, qiyn jaǵdaiǵa tap bolǵan balanyń otbasymen de jumys jasaýy kerek. Óitkeni onyń negizgi problemasy osy otbasynan bastalyp otyr. Búgin ol balamen jumys jasadyń delik, erteń sol kúiregen kúiinde aldyńa qaita keledi. Sol sebepti onyń úiinde oryn alǵan negizgi máseleni anyqtap, soǵan sai áreket jasaý qajet.
