Endeshe, «aiaǵy aspannan salbyrap túskendei» bolyp júrgen búgingi birqatar jastardyń zerdesine jańa tarihtan biraz tezisti aitaiyn. Eń aldymen, búgingi bilik menshiktenip júrgen ekonomikalyq reformanyń denin ÁQ jasap ketkenin eske salý kerek:
-naryqtyq kapitalǵa beiimdelgen banki reformasy;
-azamattardyń alǵashqy ózin-ózi basqarý júiesin qalyptastyrýǵa negiz bolǵan kommýnaldyq sharýashylyq (KSK-ny eske alaiyq) reformasy;
-óndiris pen sharýashylyqty jekeshelendirý reformasy (árine, sovettik sarqynshaqtan qalǵan biliktik biýrokratiia bul jekeshelendirýdi keiinnen qubyjyq qylyp jiberdi);
-zeinetkerlik reforma (1997 jylǵa deiin 25 jyldyq eńbek stajy bar azamattar jalpy negizde pensiiaǵa shyǵý múmkindigine ie boldy, biraq keiingi úkimet bul júieniń byt-shytyn shyǵaryp, aqyrynda ÁQ bastaǵan júiege 2018 jyly qaityp oralýǵa májbúr boldy);
-poshta men bailanys reformasy (QazPoshta men QazTelekom);
-otyn-elektr júiesin burynǵy odaqtyq júieden oqshaýlap basqarý (KEGOK) reformasy;
-jáne QR-da alǵashqy qor naryǵy (fondovyi rynok) júiesin qalyptastyrdy, t.b.
-1996 jyldyń «Jyl reformatory» atanyp, London ekonomika mektebiniń Adam Smidt atyndaǵy altyn medalmen marapattalǵan TMD elderindegi alǵashqy jáne sońǵy premer-ministr.
1997 jyly ÁQ joǵary bilikten doǵarysqa ketip, ashyq oppozitsiiaǵa shyqqan birinshi qairatker. (Odan keiingi bir de bir premer N.Nazarbaevtyń jeke dara saiasi rejimine qarsy shyǵa almady).
QR prezidenttik sailaýyna (1998) óz kanditatýrasyn usynǵan jáne sol úshin qýǵynǵa túsip, syrttai sottalǵan (10 jyl) alǵashqy oppozitsiia ókili.
Qazaqstanda eń alǵashqy «Ádil sailaý úshin» – «Za chestnye vybory» qozǵalysyn qurýǵa tuńǵysh bastama kótergen azamat (1998).
Qazaqstanda eń alǵashqy saiasi oppozitsiialyq partiia (RNPK. 1998) qurǵan saiasatker. (Quramynda bolǵandar – Ǵaziz Aldamjarov, marqum Nurbolat Masanov, Asylbek Qojahmetov, general Aitqali Esenǵulov, Vitalii Voronov, Lira Baiseitova, Serik Medetbekov, Baqytjan Tóreǵojina, Rozlana Taýkina, Amangeldi Kerimtaev, Saǵat Júsip, aǵaiyndy Nurlan jáne Qýanysh Bákirlanovtar, Jumabai Dospanov, Jaqsylyq Shákeev, Maira Ábenova, Álihan Ramazanov, Ámirjan Qosanov jáne basqalar).
Qazaqstan Demokratiialyq kúshteri forýmyn (Forým «Demsil Kazahstana. Máskeý, jeltoqsan 1998) qurýǵa alǵash muryndyq bolǵan bastamashy (músheleri – Serikbolsyn Ábdildin, Ǵaziz Aldamjarov, Sergei Dývanov, Gúljan Erǵalieva, Nurbolat Masanov, Asylbek Qojahmetov, Petr Svoik, Irina Savostina, kinorejisser Rashid Nuǵymanov (k/f «Igla»), Bigeldi Ǵabdýllin jáne t.b.). Qazaqstan halqyna tiesili munai dollarlaryna qatysty jemqorlyq pen paraqorlyqqa bailanysty Batysta «Qazaqgeit» daýyn (skandal) kótergen birinshi saiasi emigrant (1999-2000jj).
Óz elinde saiasi qýǵynǵa túskeni úshin Eýroparlament «Bostandyq pasportyn» bergen alǵashqy qazaq saiasatkeri (odan keiin bul qujat bir de bir qazaqstandyqqa berilgen joq).
2000 jyly Vashingtonda Qazaqstan oppozitsiiasynyń sheteldik biýrosyn (Serik Medetbekov) qurdy.
Qazaqstan Konstitýtsiiasynyń alternativti nusqasyn demokratiialyq printsipter negizinde jasaýǵa bastamashy boldy (2000j).
AQSh Kongresi men Eýroparlamentte (1999-2003 jj aralyǵynda) Qazaqstandaǵy avtokratiia jóninde eń alǵash depýtattyq tyńdaýlar ótkizýdi uiymdastyrǵan qairatker.
2002 jyly keiingi oppozitsiialyq saiasatkerler Ǵalymjan Jaqiianov pen Muhtar Ábliazovqa qatysty naqaq jáne zańsyz júrgizilgen sot protsessterine amerikalyq advokattardyń (Charle Bot) qatysýyn uiymdastyrdy.
Qazaqstan demokratiialyq oppozitsiiasynyń Praga (1998), London(2001) jáne Strasbýrg (2005) konferentsiialaryn ótkizdi.
2010 jyldan bastap, Qazaqstan biligindegi laýazymdy chinovnikter sheteldik bankiler men offshorlarǵa tyqqan halyq qarjysyn anyqtaý jáne milliardtaǵan dollardy elge qaitarý máselesimen ainalysýda.
Eske salaiyn, bul – Qazaqstan demokratiialyq oppozitsiialyq qozǵalysyna Ákejan Qajygeldin qosqan úlestiń meniń zerdemde qalǵan detaldar ǵana. Bálkim, jekelegen faktiler men esimder meniń jadymnan shyǵyp ketýi de múmkin.
Qalai bolǵanda da, Qazaqstannyń asyl azamaty, óz eliniń tabandy patrioty, talmas kúresker Ákejan aǵany týǵan kúnimen quttyqtaimyn! Mundai altyn basty azamat, álemdik deńgeidegi ekonomikanyń bilimdary el erteńi úshin qajet-aq saiasi menedjer. Aman bolyńyz!
Ermurat Bapidiń jazbasy
Maqala avtordyń ruqsatymen basyldy
