«El buzylsa, qurady shaitan órmek,
Perishte tómenshiktep, qaiǵy jemek...»
Abai
Hikmetti hikaia
Shyǵys áfsanasynan álqissa. Jurttyń múlki men jerin jaýlaýdy ádetke ainaldyrǵan patsha eki nókerin eki aýylǵa tyńshylyqqa jiberipti. Nieti ádettegidei: beibit eldi baǵyndyrý. Basshy buiyrdy. «Japparqulda jan bar ma?» Tyńshylar tynym tappaidy. Halyqty hanǵa baǵynyshty etý úshin eńbektenedi. Adamnan aila asqan ba? Úlken terekti qulatýǵa kishkentai qurt ta qaýqarly. Taldyń dińin kemirse bolǵany... Qulamaǵanda qaitsin? Bulqynǵan buqany da baǵyndyrýǵa bolady. Murnynan qysyp ustasańyz, qalai jetekteseńiz solai júredi. Máseleni muryn arqyly sheshý ońai. Sonymen álgi ekeý jergilikti jurttyń álsiz tusyn osyndai ádisti paidalaný piǵylymen zertteý júrgizgen kórinedi. Kórgen-bilgeni jaily hanǵa esep beripti. «Han iem, men barǵan aýyldy alý qiyn emes. Qyzdary qylyqsyz. Shalys qadam basqan áielge «ái» deitin erkek joq. Dýaly aýyz aqsaqal da qarasyn kórsetpedi. Tárbiesi joq eldi esh kedergisiz basyp alamyz», – depti birinshi tyńshy. Ekinshisiniń saly sýǵa ketse kerek. «Mártebeli han iem! Sizge jaǵymsyz jańalyq jetkizýge májbúrmin. Bataly eldiń balasy dástúrge tiianaqty, tárbie kórgen. Áielderi kúieýine adal. Bóten bireýmen betaldy áńgimelespeidi. Saltqa saq. Kúieýleri de solai. Qyzdardy qalai azǵyrýdyń ailasyn tappadym. Bári áýretin japqan áýletten. Sharaptan alys. Rýhani qundylyǵyn qulatpaǵan eldi ózimizge qaratý qiyn», – depti ol.
Hikaianyń hikmeti mol.
[caption id="attachment_11069" align="alignright" width="1145"]
«Qazannan qaqpaq ketse...»
Qolǵa qalam alýǵa internettegi (siltemeden qarańyz: http://news.nur.kz/207049.html - A.Q) aqparat túrtki boldy. Qazaq qyzynyń aidai álemge aty (jaqsy jaǵynan bolsa bir jón) shyqty. Ony orys basylymdary jerden jeti qoian tapqandai jarysa jazýda. «Qarǵaiyn desem – jalǵyzym, qarǵamaiyn desem – jalmaýyzymnyń» keri kelgendei. Halyqaralyq sán baiqaýlaryna qatysqan qyzdar arasynda reiting júrgizilipti. Jensikqumar 500 qyzdyń ishinde 25 arýdyń juldyzy «janǵan». Juldyzben aýyrǵan arýdyń ishinde jerlesimiz Janna Jumalieva da bar.
«Aýrý qalsa da, ádet qalmaidy». Qazir bul maqaldyń jańa túri paida bolǵan. «Ádet qalsa da, agent qalmaidy». Internettiń «igiligin» (ókinishke qarai, keri áserin tigizýde) paidalanyp jatqan jastardyń osy aqparatqa qatysty pikirin oqyp shyqtyq. 222 adam (bári 18 ben 25-tiń aralyǵyndaǵy jastar) kózqarasyn bildirgen. Onyń arasynan mynadai sóilemderdi oqyp qaldyq: «Naǵyz qazaq qyzynyń beinesi. Maǵan óte unady. Janna, jaraisyń. Jaraisyń, qazaqtyń qyzy. Men mundai qazaqtyń qyzymen maqtanamyn», t.b. Muny namys kórmeidi. Qaita onymen maqtanady. Bul – ustanymy joq ul men qyzdyń sanasynda qalyptasqan kózqaras. Budan basqa da pikirler bar. Mátini mynadai: «...Álemge mazaq bolǵan qyzdyń qai jeri maqtaýǵa turarlyq? Bul kádimgi «tósektes bolýǵa kim jaqsy?» degen baiqaý emes pe? Ne masqara? Janna Qazaqstanda emes, Mońǵoliiada týýy kerek edi. Bizdiń elde budan da sulý qyzdar jetkilikti. Olar mundai baiqaýlarǵa qatyspaidy. Bul «qyzdyń» áke-sheshesi batasyn berip jetisken eken...», t.b.
Sońǵy sóilem jaily. Áke-sheshe, aǵaiyn-týys, jón aitar aqsaqal muny ar kórmegen soń, oǵan ne dei alamyz? Azdy-kópti qurmeti bar, bireýge áje, bireýge ápke, aqyl aitatyn jastaǵy apamyz sheshinip jatqanda jastarǵa ne ýáj aitamyz. Mundaida qazaq: «Qazannan qaqpaq ketse, itten uiat ketedi», – dep qysqa qaiyrǵan. Sonyń zamany qazir.
[caption id="attachment_11068" align="alignright" width="518"]
Urlanǵan balalyq
Sábidi sánger etý etek aldy. Balalar sán agenttigi degen shyqty. 12 jasqa deiingilerdi qabyldaidy. Jýyrda Almatyda Baby Star of Kazakhstan degen ataýmen ekinshi respýblikalyq balalar baiqaýy ótti. Jeńimpazy qazaqtyń qarakózderi – Aitjan Muqataev pen Tomiris Janáli. Taǵy bir derek: «Álemniń kishkentai misi – 2008» halyqaralyq baiqaýynyń jeńimpazy – almatylyq Sábina Shárip.
Ótken joly Andrei Malahovtyń «Pýst govoriat» tok-shoýynda osy máseleni kóterdi. Baǵdarlamaǵa qatysqan belgili jýrnalist Maksim Shevchenko: «Jas missisterdi qoldan jasaý – balalyqtyń joǵalýyna, qoǵamnyń surqailanýyna ákep soǵady, bul – rýhani azǵyndaýdyń basy», – dedi.
Eldiń nazaryna ilikken kishkentai miss qyz óse kele erkekti ózine elitýdiń qam-qareketine kóshe bastaidy. Áýretin kórsetip bolsyn jurttyń nazaryn ózine aýdarady. Ony sanaly túrde jasamaýy múmkin. Alaida kiim kiisi, júris-turysy arqyly tanymal bolýdyń tyń ádisin sińire beredi. Sóitip, erte eseigen arý juldyzben aýyrady.
Balanyń balalyǵyn paidalaný (sýretin satý, baiqaýǵa qatystyrý, t.b.) ata-ana úshin de tabystyń kózi. Biznesti basshylyqqa alady. Sebebi, sán álemi bul qatal biznes. Asa joǵary táýekeldi talap etedi. Ol úshin «malym – janymnyń, janym – arymnyń sadaǵasy» degen maqaldyń maǵynasyn «maiystyp», qalaýyna qarai kerisinshe paidalanýǵa týra keledi...
Ádemilik álemdi qutqarady degen sóz bar. Osy sózdiń qunyn ketirip alǵandaimyz. Ádemiliktiń aiasyna kóp nárse kiredi. Maǵynasy tereń. Jan sulýlyǵynan tán sulýlyǵyn joǵary qoiamyz. Ádemilik ádepsiz áreketke ulasýda. Zinaqorlyqqa. Al paiǵambar danalyǵynda aitylǵandai, zina jasaý bylai tursyn, oǵan jaqyndatatyn nárselerden aýlaq bolý qajet-aq. Professor Vladimir Jdanovtyń myna bir sózin moiyndamasqa laj joq: «Adamzattyń dushpandary (óz ishinen shyqqan) adam urpaǵyn baqytsyz etý úshin eki nárse oilap tapty. Olar – maskúnemdik pen zinaqorlyq».
P.S. Burnaǵy kúni Ishki ister ministrliginiń baspasóz qyzmeti aryn taptatyp, tánin saýdalaǵandardyń sanyn jariia etti. 4 myń! Bul resmi tirkelgender. Beiresmi boijetken taǵy bar... Sánger «sulýlar» zinanyń esigin aiqara ashyp, jastardy japatarmaǵai eliktirýde. Jynys áreketine kúirek qyzdyń qylyǵy, Alla saqtasyn, jezóksheliktiń alǵashqy «jemisi» emei nemene?
Aǵabek QONARBAIULY,
Qazaqstan musylmandary dini basqarmasynyń baspasóz hatshysy
