Qazaqstanda qyrkúiektiń ortasynan bastap adam papilloma virýsyna qarsy qyz balalarǵa jalpy vaktsinatsiia bastalǵanyn QR Densaýlyq saqtaý ministrligi málimdedi. APV – jatyr moiny obyrynyń negizgi qozdyrǵyshy bolyp tabylady. Onyń aldyn alý úshin qyz balalardyń ekpe jasatýynyń mańyzy zor. Endigi kezekti osy bir qaýipti infektsiia elimizde qanshalyqty taralǵan, ol qanshalyqty qaýipti degen suraqtarǵa jaýap bersek.
Birinshi kezekti bul virýs qanshalyqty qaýipti degen suaqqa jaýap bersek. Mamandardyń aitýynsha adam papilloma virýsy – shyryshty qabyq pen terini zaqymdaityn eń keń taralǵan virýstardyń biri. Onyń qaýiptiligi tez taralýynda bolyp tur. Virýs jasýshalardyń obyrly túrlenýin qozdyryp, sonyń saldarynan qaterli isiktiń damýyna alyp kelýi ábden múmkin. Dárigerler ádette bul infektsiianyń simptomsyz ótetip, qabyný barysy kózge kórinbeitinin alǵa tartady.
Búginde adam papilloma virýsy álem boiynsha kóp taraǵan infektsiialardyń biri. QR Densaýlyq saqtaý ministrliginiń Sanitarlyq-epidemiologiialyq baqylaý komitetiniń málimetinshe, ár adamda APV juqtyrý múmkindigi 80%-ǵa teń, iaǵni, árbir 10 adamnyń 8-i ómiriniń bir kezeńinde birneshe APV túrlerin juqtyratynyn alǵa tartýda. Osy rette áiel azamattar jatyr moiny obyrynyń damýy adam papilloma virýsynyń tikelei qatysy bar ekenin nazardan shyǵarmaýy kerek. Bul virýs ádetet turmystyq, jynystyq, anadan balaǵa tez juǵýy múmkin. Sondyqtan boijetkender adam papilloma virýsyna qarasy ekpe qabyldap, aldyn alý isine bei-jai qaramaýy kerek.
– Qazir meditsina salasynda APV-nyń 200-den astam túri belgili. Olardyń 14 túri joǵary onkogendi dep sanalady jáne olar jatyr moiny, jynys músheleri, kómei jáne basqa da obyr túrlerin týdyrýy múmkin, – dep atap ótti QR Densaýlyq saqtaý ministrliginiń Vaktsina arqyly basqarylatyn infektsiialardy baqylaý basqarmasynyń basshysy Nurshai Ázimbaeva. Bilikti maman jatyr moiny obyrynyń 70%-dan astamy osy adam papilloma virýsymen tikelei bailanysty ekenin alǵa tartty.
Qazaqstanda jyl saiyn 600-den astam áiel jatyr moiny obyrynan kóz jumady. Sondyqtan názik jandylar ózderiniń densaýylǵyna bei-jai qaramaýy kerek. Jatyr moiny obyry barlyq jastaǵy áielder arasynda eń kóp taralǵan obyr túri. Atalǵan virýs jas analardyń urpaq órbitetin jasynda (25–44 jas aralǵy) ólim-jitimge sebepshi bolyp jatady. Densaýlyq saqtaý ministrliginiń málimetinshe, jyl saiyn elde jatyr moiny obyrymen shamamen 1900 jańa jaǵdai tirkelip, 600-den astam áiel osy aýrýdyń kesirinen jaryq dúniemen qosh aitysady eken.
Sol sebepti qazir 130-dan astam elde adam papillomavirýsyna qarsy vaktsinatsiia jasaý isi jolǵa qoiylǵan. APV-ǵa qarsy vaktsinatsiia qoǵamda ózekti máselege ainalýda. Álemniń túkpir-túkpirinen kelgen dárigerler virýstyq infektsiianyń aldyn alý strategiiasyn tańdap, arnaiy vaktsinalardy qoldanyp keledi. Vaktsina jatyr moiny obyry men papilloma virýs týdyratyn basqa da onkologiialyq aýrýlardyń aldyn alýǵa múmkindik beredi.
Qazaqstanda jasóspirim qyzdarǵa vaktsinatsiia 17 qyrkúiekten bastap QR Bas memlekettik sanitarlyq dárigeriniń qaýlysyna sáikes júrgizile bastaldy. QR Ulttyq egý kúntizbesine sáikes, DDSU-nyń halyqty immýndaý jónindegi usynystaryna sáikes, 11 jastaǵy qyzdar josparly vaktsinatsiialaýǵa jatady. Biraq ata-analardyń 11 jastan asqan qyzdarǵa qatysty ótinishterinen keiin Densaýlyq saqtaý ministrligi 12-13 jastaǵy qyzdarǵa da APV-ǵa qarsy vaktsinatsiia júrgizý týraly sheshim qabyldady.
Vaktsinatsiia jynystyq qatynas bastalmas buryn virýs juqtyrý múmkindigin shektep, aýrýdyń damý qaýpin tómendetedi. Sondyqtan qyz balalardy vaktsinatsiialaý óte mańyzdy.
Qazaqstanda vaktsinatsiia úshin AQSh-tyń «Merk Sharp i Doým» kompaniiasynyń 4 valentti «Gardasil» vaktsinasy qoldanylýda. Bul vaktsian APV-nyń eń qaýipti 4 túrinen (6, 11, 16, 18) qorǵaidy. Dárigerlerdiń aitýynsha, bul joǵary onkogendi APV túrlerimen bailanysty jatyr moiny obyrynyń damý qaýpin azaitýǵa múmkindik beredi. Osy retet vaktsina QR Densaýlyq saqtaý ministrliginiń tapsyrysy boiynsha daiyndalǵanyn eskertemiz.
APV-ǵa qarsy vaktsinatsiia qazirdiń ózinde eldiń 9 óńirinde – Qaraǵandy, Aqmola, Shyǵys Qazaqstan, Batys Qazaqstan, Pavlodar, Jetisý, Túrkistan, Ulytaý oblystarynda jáne Astana qalasynda júrgizilýde. Aldaǵy ýaqytta qalǵan óńirlerde vaktsinatsiia bastalady dep josparlanýda.
Jaqynda Ortalyq kommýnikatsiialar qyzmetinde ótken brifingte meditsina ǵylymdarynyń doktory, onkolog Diliara Qaidarova jatyr moiny obyrynyń jasaryp bara jatqanyn atap ótti. Qazir bul aýrý 30 jasqa tolmaǵan áielderde de kezdesedi, al ólim-jitim deńgeii joǵary kúiinde qalyp otyr eken. Osyǵan bailanysty Densaýlyq saqtaý ministrligi qosymsha vaktsina dozalaryn satyp alý týraly amerikandyq farmatsevtikalyq kompaniiamen kelissózder júrgizgen.
