Jurt nazarynan tys qalǵan otstavka
Syrtqy ister ministrliginiń aýysýy Qazaqstannyń ishki áleýmettik, ekonomikalyq jaǵdaiyna eleýli ózgerister ákele qoimasy anyq. Sondyqtan áleýmettik jelide Úkimettiń ár qadamyn talqylap, oi-pikirin bildiretin qaýym bul aýys-túiis jaiynda lám-lim dep jaq ashqan joq.
Eger Ishki ister ministri Qalmuhanbet Qasymov otstavkaǵa ketse, muny kópshilik qyzý talqylaýshy edi. Al Syrtqy ister ministriniń otstavkasyn halyq baiqamai da qaldy.
Desek te, árbir aýys-túiistiń astarynda shahmattyń oiyny sekildi kúrdeli saiasi júrister jatatyny belgili.
Osy rette eki jyl boiyna Syrtqy ister ministri qyzmetin atqarǵan Qairat Qudaibergenulynyń qyzmetinen ketýine nendei jaittar sebep bolýy múmkin?
Jetistik qandai?
Eger qyzmetinen qosh aitysqan ministrdiń jumysyn kásibi turǵydan baǵalasaq, ol óziniń quzyretine qaraityn jumysty múmkindiginshe aq-adal atqarǵanyn baiqaýǵa bolady.
Iá, Qairekeń qyzmet etken eki jylda Qazaqstan BUU-nyń Qaýipsizdik keńesiniń turaqty emes múshesi bolýy elimizdiń syrtqy vedomstvo salasyndaǵy eleýli tabys desek bolady.
Budan basqa ótken jyldyń basynda Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń kópten kútken AQSh-qa saparyn uiymdastyrý, sonymen qatar Qazaqstannyń syrtqy vedomstvosynyń Reseige az da bolsa azý kórsetýi Qairat myrzaǵa ońai soqpady.
Budan basqa Qazaqstanǵa qashyp kelgen Sairagúl Saýytbai isiniń qazaq halqynyń paidasyna sheshilýine de Syrtqy ister ministrliginiń az da bolsa eńbegi bar ekenin moiyndaýymyz kerek.

Osyndai kútpegen oqiǵalar kezinde ol ógizdi de óltirmei, arbany da syndyrmaýǵy tyrysqanyn eshkim joqqa shyǵarmasy anyq.
Buǵan deiin Syrtqy ister ministri bolǵan Erlan Ydyrysovpen salystyrǵanda Qairekeń óziniń kásibi mindetin minsiz atqarýǵa tyrysty. Kezinde Erlan Ydyrysov:
«Meniń miymdy shaǵyp, aýystyrsańdar da men qazaqsha sóilemeimin» dep qazaq tili úshin murty da qisaimatynyn baiqatqany esimizde.
Al til máselesine kelgende Qairat myrzanyń qazaq tilin bir kisidei biletinin bárimiz bilemiz.
Osyndai jaittardy esepke alyp, eks-ministrdiń qyzmetine baǵa bersek ony – Táýelsizdik jyldary elimizdiń Syrtqy ister salasyn tabysty basqarǵan ministrlerdiń qataryna qosýǵa ábden bolady.
Sebep pen saldar
Bizdińshe, Qairekeńniń qyzmetinen ketýine birneshe sebepter bar.
Birinshisi, Qairat Qudaibergenulynyń otstavkasyna syrtqy kúshterdiń yqpal-áseri bolýy múmkin.
Bul rette Reseidi tuspaldap turǵanymyzdy baiqaǵan shyǵarsyzdar. Óitkeni sońǵy jyldary Qazaqstannyń Syrtqy ister vedomstvosy BUU-nyń Qaýipsizdik keńesinde Reseidiń birqatar usynystaryn qoldamady nemese budan qalys qaldy.
Bul jaǵdai óz kezeginde Reseidiń ashý-yzasyn týǵyzatyny aitpasa da túsinikti.
Ótken jyly sáýirdegi AQSh pen Qazaqstan arasyndaǵy kelisimderde AQSh azamattaryna Qazaqstan territoriiasyna bir aiǵa deiin vizasyz kirýge ruqsat berilip, al Qazaqstan azamattary úshin týrist retinde beriletin viza merzimi 10 jylǵa deiin uzartylǵan.
Sol kezde RF Syrtqy ister ministri Sergei Lavrov «bul másele birinshi kezekte EAEO-ǵa múshe elder arasynda quptalýy kerek» dep er-toqymyn baýyryna alyp týlaǵan bolatyn.
Qalai desek te, Resei men Ýkraina arasyndaǵy jaǵdai ýshyqqaly beri Qazaqstan men Resei arasynda birqatar kelispeýshilikter oryn aldy.
Osylaisha, Qairat Abdrahmanovtyń atqarǵan jumysy Kremlge jaqpai qalýy ábden múmkin.

Sodan keiin kóp uzamai ol qyzmetimen qosh aitysqan bolatyn. Sondyqtan Qairat Abdrahmanovtyń otstavkasyna da Reseidiń yqpalyn eshkim joqqa shyǵarmasy anyq.
Ekinshiden, syrtta júrgen oppozitsiialyq kúshter de QR Syrtqy ister ministrliginiń úlken bas aýrýyna ainalǵany jasyryn emes.
Bul rette Qairekeń Aqordanyń saiasi múddesi jolynda «jemisti» jumys istei aldy dep aitýǵa kelmeidi. Bul da onyń qyzmetinen ketýine áser etetin faktor bolady.
Úshinshiden, Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Qairat myrzany qyzmetke taǵaiyndaǵanda: «Álemdik ekonomikalyq daǵdarys jaǵdaiynda eldiń diplomatiialyq qyzmet organdarynyń jumysyndaǵy eń mańyzdy júieli element ekonomikalyq ólshemder bolýǵa tiis.
Investitsiia tartý jáne otandyq taýarlar eksporty máselelerimen ainalysý qajet. Osy oraida Syrtqy ister ministrligi men elshiliktiń jumysyn kúsheitý kerek» dep mańyzdy mindet júktegeni edi.
Shyny kerek, bul baǵyttaǵy jumystardy Syrtqy ister ministrligi tiisti deńgeiinde atqara almady.
Jańa jyl qarsańynda jýrnalistermen júzdesken Nursultan Nazarbaev Syrtqy ister ministrliginiń ekonomikalyq baǵyttaǵy jumysyna kóńili tolmaityndyǵyn ashyp aitty.
Osydan keiin-aq, Qairat Qudaibergenulynyń qyzmetten ketetini belgili bola bastady.
SIM elitanyń ul-qyzdaryn jumyspen qamtityn organ ba?
Óz kezeginde Prezident qazirgidei damyǵan zamanda Syrtqy ister ministrligi tek saiasi qurylym retinde qalmaýy kerek ekenin tilge tiek etken-di.
– Búginde Syrtqy ister ministrligi ózin saiasi uiym retinde sezinedi. Biz álemdik saiasatqa yqpal etetin AQSh, Qytai, Resei siiaqty úlken el emespiz. Elimizdegi AQSh elshiliginiń jumysyna qyzyǵamyn, amerikalyq kompaniialardyń jumysyna qatysty qandai da bir másele týyndasa, elshilik qyzmetkerleri birden aralasyp, máseleni sheshýge kúsh salady.
Al bizde mundai shiraq qimyl múlde baiqalmaidy. Bizdiń árbir ministrlik sheteldegi elshilikterimiz janynan óz ókilderin ashyp, barlyq máseleni solardyń kúshimen sheshýge tyrysady.
Sonda sheteldegi elshilik qyzmetkerleri nemen ainalysady? Aldaǵy ýaqytta elshilik qyzmetkerleri investitsiia tartý, otandyq taýardy syrtqy naryqqa shyǵarý ismen ainalysýy kerek, – dep Memleket basshysy SIM-ge qatysty qatqyl syn aitty.
Osylaisha, Prezident elimizdi álemge tanytatyn elshilerdiń ekonomikalyq baǵyttaǵy jumysyna kóńili tolmaitynyn jetkizdi.
Elbasynyń syny óte oryndy. Elshiler «milliondaǵan investitsiia tartýǵa sebepker bolypty» degendi biz de estigen emespiz.
Árine, bul istiń túiinin tarqatýda Qairat Abdrahmanovtyń qaýqary jetpeidi.
Rasynda da, diplomattarymyz investitsiia, eksport máselesimen nege bel býyp, bilek sybana ainalyspaidy?
Bizdińshe, elshilik qyzmette júrgen qyzmetkerlerdiń basym bóligi Qazaqstannyń saiasi elitasynyń bala-shaǵasy.
Olar eldegi ekonomikalyq jaǵdaimen basyn aýyrtyp qaitsin? Esesine, olardyń ishimdik iship, kólikti jyldamdyǵynan asyra aidap, qoǵamdyq tártipti buzǵanyn ǵana estimiz.
Aýyrdyń ústi, jeńildiń astymen júrýge daǵdylanǵan mundai erketotailardyń boiynda sheteldiń iri kompaniialarynyń esigin teýip kirip, investitsiia tartatyndai óre men bilik qaidan bolsyn!
Kerisinshe, olar investitsiia tartpai-aq, bálege urynbai, qara basyn alyp júrse sonyń óziúlken olja bolyp tur emes pe?
Al olardyń bárin jumystan shyǵaryp, elge qaitaratyndai Qairekeńde nendei qaýqar bar deisiz.
Osy turǵydan alǵanda, Qairat Qudaibergenulyna «diplomattardyń ekonomikalyq baǵyttaǵy jumysynyń tiimdiligin nege arttyrmadyń» dep talap qoiý da orynsyz ekenin baiqaisyń.
Aitpaqshy...
Polshada elshi bolǵan Altai Ábibýllaevtyń isi esińizde shyǵar?
Resmi oryndar Altai Ábibýllaev memlekettik qyzmetker etikasyn buzyp, qyzmetten ketkeni jaiynda aqparat taratqany esimizde. Biraq diplomattyń qandai etikany buzǵany ashyp aitylmaǵan-dy.
Tek uzynqulaqtan Ábibýllaevtyń jaýapkershilikke tartylýyna oryssha sóilemeýi sebep bolǵanyn estidik.
Eger bul ras bolsa, Syrtqy ister ministrligi Ábibýllaevtai azamattan aiyrylmaýy kerek edi.
Sóz sońy
Áńgime basynda Syrtqy ister ministrliginiń jumysyna qarapaiym halyqtyń qyzyqpaitynyn aityp qaldyq. Biraq budan halyq úshin bul salanyń jumysy mańyzdy emes degen oi týmaýy kerek.
Qaita Syrtqy ister ministrliginiń batyl málimdemeleri elimizdiń táýelsizdigin nyǵaityp, halyqty qanattandyra túsetini belgili.
Desek te, aldaǵy ýaqytta elimizdegi saiasi aýranyń qysymy artqan saiyn onyń tartylys kúshi Syrtqy ister ministrligin de ózine magnittei tartatynyn eskersek, aldaǵy kúnderi SIM elimizdegi mańyzdy saiasi-ekonomikalyq organǵa ainalatynyn baiqaýǵa bolady.
Al mundai joǵary qysymǵa syrtqy vedomstvonyń tizgin-shylbyryn qolǵa alǵan Beibit Atamqulov shydai ala ma degen úlken suraq týyndaidy.
Ony endi ýaqyttyń enshisine qaldyraiyq.
Nurlan JUMAHAN