Orystar Lev Tolstoidyń týǵan jeri «Iasnaia Polianany» orys ádebietiniń qasietti ǵibadathanasyna ainaldyryp, týristik ortalyqqa ainaldyrǵanyn kópshiligimiz bilemiz. Osy rette Abaidyń týǵan jeri Qasqabulaqtyń basyna dombyra pishindes ortalyq salyp, týrister aialdaityn oryn turǵyzýdyń nesi aiyp?
Osy másele áleýmettik jelide talqylanǵan bette «Aiqyn» gazetiniń jýrnalisti Baýyrjan Sabyrbekke Shyǵys Qazaqstan oblysy Abai aýdany ákiminiń orynbasary Meiirjan Smaǵulov pen Abai aýdany mádeniet bóliminiń basshysy Eldar Orazalinn oilaryn aitypty. Endi soǵan nazar aýdarsaq.
Maqsatymyz – Abai týǵan jerdi qasterlerý
Eldar Orazalinniń aitýynsha, biylǵy 175 jyldyq torqaly toiǵa orai Abaidyń týǵan jerine qandai eskertkish qoiamyz degen másele talqyǵa túskende asa utymdy usynys bola qoimaǵan.
– 2004 jyly Abaidyń dúnieden ótkenine 100 jyl toldy dep Syrt Qasqabulaqtaǵy tóbeniń basyna belgi tas ornatylǵan bolatyn. Ol belgi tasta «Aǵa sultan Qunanbaidyń aýylynda 1845 jyly danyshpan Abai dúniege keldi» degen jazý boldy. Bireýler sony kúrep tastaiyq degen de pikir aitty. Bul jer tarihi oryn bolǵandyqtan, este qaldyratyndai joba jasaýdy maqsat ettik. Alǵashqyda tóbeniń basynan etegindegi bulaqqa deiin jai ǵana jol salmaqshy boldyq, oilana kele osyny tańdadyq. Abaidyń óz dombyrasyn qoialyq dep sheshtik, – deidi.
Eldar Kámenuly aitqandai, áýelgide aqyn dombyrasyna qatysty joba múldem basqasha jasalypty. Degenmen keiin jaǵdaiyn jáne basqa pikirlerdi eskere kele, joba ózgeriske túsken.
– Bastapqy sheshim boiynsha dombyranyń shanaǵyndaǵy oiyqtyń ornynda gúl turý kerek bolatyn, al tieginiń ornyna jerden 1 metrdei kóterilgen «Syrt Qasqabulaq – uly Abaidyń týǵan jeri» degen jazý ornatylýy kerek edi. Odan bólek, tiekten tómen tiginen uzyndyǵy 8 metrlik qaýyrsyn qalam turǵyzylady da, jartylai ashylǵan orama qaǵazǵa Abaidyń «Týǵanda dúnie esigin ashady óleń» degen sózi jazylýy kerek bolatyn. Ary qarai kelgen jolaýshy tómenge túsip, bulaqtyń sýynan dám tatady. Munyń jalpy kompozitsiialyq sheshimi osylai bolý kerek edi, – deidi E.Orazalin.
Alaida keiinnen úlken jolmen ótip bara jatqan jolaýshylarǵa dombyra kórinip turý kerek degen talaptan keiin qurylysshylar dombyranyń sulbasyn 90 gradýsqa burǵan.
– Osylaisha, bulaqqa baratyn jol bólek jasaldy. Joldyń boiyndaǵy tastarǵa Abaidyń 45 naqyl sózi jazylady. Máselen, «Adamzattyń bárin súi baýyrym dep» sózi bir tasqa jazylsa, kelesi tasqa «Bilimdiden shyqqan sóz, talaptyǵa bolsyn kez» degen naqyly jazylady. Kishigirim týristik keshen bolǵaly tur, – deidi aýdandyq mádeniet bóliminiń basshysy.
Birjaqty syn aitylýda
Abai aýdany ákiminiń orynbasary Meiirjan Smaǵulovqa aitýynsha, Syrt Qasqabulaqtaǵy jobanyń jalpy aýmaǵy – 1,2 gektar. Salystyrý úshin aita keteiik, 1 gektar – 10 000 tekshe metr nemese 100 sotyq jer. Demek, ájeptáýir aýmaq. Al tas tóselgen jerdiń aýmaǵy – 2 000 sharshy metr. Onyń ishinde dombyranyń sulbasy 750 sharshy metrge salynypty. Oǵan qosa, keshen aýmaǵyna 70 tal shyrsha aǵashy, 83 terek otyrǵyzylǵan.
– Týristik keshen jumysynyń 70%-y aiaqtalyp qaldy, qazir gúl egilip jatyr. Segiz oryndyq ornatylyp, qasyna qoqys salatyn jáshikteri qoiyldy. Endi jaryqtandyrý jumysy qaldy, ol jerge 96 dana sham ornatamyz, – dedi aýdan ákiminiń orynbasary.
Meiirjan Smaǵulovtyń sózine qaraǵanda, atalǵan keshendi qolǵa alarda jergilikti ákimdik ulttyq aspabymyz – dombyraǵa nuqsan kelsin degendi áste oilamaǵan. Maqsat – tarihi orynnyń qunyn arttyryp, týristik jerge ainaldyrý.
«Neshe jyldan beri jazdyń ystyǵynda úiezdegen jylqy, oqyralaǵan siyr lailap jatatyn bulaqty qorshaýǵa alyp, ásemdep, abattandyrý jumysyn júrgizip jatyrmyz. Erteń bul jer adam tanymastai orynǵa ainalǵaly tur. Ókinishke qarai, bizdiń jumysymyzǵa tek birjaqty syn aitylyp jatyr, – deidi ákimniń orynbasary.
M.Smaǵulovtyń sózinshe, atalǵan keshen Abai aýdandyq mádeniet úiiniń balansyna berilgen. Otyrǵyzylǵan taldar men gúlderdi sýaryp, kútip-baptaýǵa shtat bólinip, eki adam jumysqa alynypty. Jobanyń jalpy qurylysyna biýdjetten 50 mln teńge bólinipti.
Budan basqa, aýdan ortalyǵy Qaraýylǵa baratyn úlken joldan Syrt Qasqabulaqqa qarai 1 shaqyrym 700 metr kóterme jol salynypty, jospar boiynsha aldaǵy ýaqytta oǵan asfalt tóselýi tiis. Jalpy jol qurylysyna qarastyrylǵan qarjy kólemi 42 mln teńge.
Osylaisha, aqynnyń kindik qany tamǵan jer – Syrt Qasqabulaqtyń ózine 92 mln teńge jumsalatyny málim boldy. Aitpaqshy, 7 mamyr kúni Abai aýdanyna barǵan Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Danial Ahmetov 175 jyldyqqa bólingen aqsha aýdandy damytýǵa jumsalatynyn aitqan.
Óńir basshysynyń aitýynsha, jalpy aýdandaǵy nysandardy qaita qurýǵa 150 mln teńgeden astam qarajat bólingen.
«Syrt Qasqabulaqtaǵy bulaq Abaidyń ómirlik jolynyń bastalýyn beineleidi. Bul – erekshe qasietti jer. Týrizmmen bailanysty barlyq shara osy jerden bastalýy tiis» dep atap ótti D.Ahmetov. Árine, uly Abaidyń 175 jyldyq mereitoiy qarsańynda óńirge qarajat bólinip, týristik mańyzyn arttyrý qajet is.
